PWE

Spis treści

Wstęp
Rozdział 1. Ekologiczne aspekty jakości
1.1. Ewolucja podejścia do problematyki jakości
1.2. Jakość środowiska
1.3. Od ekologii do ekologii wyrobów
1.4. Cykl życia w ekologii wyrobów
1.5. Ekologiczne uwarunkowania zachowań konsumentów
Rozdział 2. Wyroby i procesy wytwarzania w zarządzaniu
środowiskowym
2.1. Geneza zarządzania środowiskowego
2.2. Systemy informacji środowiskowej o wyrobach i procesach wytwarzania
2.3. Kontrola i ocena ekologiczna
2.3.1. Ekokontrola i ekoaudyt
2.3.2. Ocena oddziaływania na środowisko
2.4. Systemy zarządzania środowiskowego
2.4.1. Standardy ISO serii 14000
2.4.2. EMAS
2.5. Program czystszej produkcji
Rozdział 3. Ekologiczne projektowanie wyrobów
3.1. Myślenie techniczne w procesie projektowania ekologicznego
3.2. Czynniki ekologiczne w projektowaniu cyklu życia wyrobów
3.3. Projektowanie cyklu życia wyrobów
3.4. Projektowanie i rozwój cech ekologicznych wyrobu
3.5. Metody kształtowania jakości w ekologicznym projektowaniu wyrobów
3.5.1  EQFD w projektowaniu jakości wyrobów
3.5.2. Procedury stosowane w metodzie QFD
3.5.3. Zastosowanie FMEA w kształtowaniu ekologicznych cech jakości wyrobów
3.6. Standardy ISO serii 14040 i metody oceny cyklu życia w projektowaniu ekologicznym wyrobów
Rozdział 4. Ekobilanse w analizie cyklu życia wyrobów
4.1. Zarys metod ekobilansowania
4.2. Rodzaje ekobilansów
4.3. Ekobilans w ocenie środowiskowej i kształtowaniu jakości wyrobów
4.4. Ekobilans jako narzędzie oceny oddziaływania cyklu życia wyrobu na środowisko
4.5. Charakterystyka metod przeprowadzania końcowej fazy ekobilansu
4.6. Wspomaganie komputerowe w modelowaniu cyklu życia wyrobu
4.7. Opracowanie LCA wyrobu z wykorzystaniem programu SimaPro 5.0
Rozdział 5. Znakowanie ekologiczne wyrobów
5.1. Znak jako nośnik informacji
5.2. Rola znakowania ekologicznego
5.3. Unifikacja znakowania ekologicznego
5.4. Standardy ekoznakowania według ISO serii 14020
5.5. Systemy znakowania ekologicznego
5.6. Znakowanie ekologiczne w Polsce
5.7. Ekologiczne znaki informacyjne i edukacyjne
5.8. Postrzeganie znaków ekologicznych przez konsumentów
Bibliografia

Fragment
Oddziaływanie czynników szkodliwych na środowisko kojarzy się nam przede wszystkim z działalnością przemysłu, podczas gdy dane statystyczne wskazują, że największy strumień zagrożeń stanowią eksploatacja produktów i związane z nią odpady poużytkowe. W ostatnim dwudziestoleciu centrum zainteresowań nauki i techniki, początkowo skupione na oddziaływaniu środowiskowym procesów wytwórczych, podlegało stopniowej orientacji na produkty. Szczególną uwagę poświęca się zagadnieniom oddziaływania wyrobów na człowieka i środowisko w czasie wytwarzania, eksploatacji i likwidacji poużytkowej. Wprawdzie w coraz bardziej powszechnym ekoprojektowaniu uwzględnia się również problematykę procesu wytwórczego, czyni się to jednak przez pryzmat wyrobu, uznając za cel nadrzędny spełnienie wymogów ekologicznych i użytkowych.

Wiele ograniczeń i czynników rozwojowych występujących w ekoprojektowaniu zależy od poziomu cywilizacyjnego w sensie technicznym, społecznym i kulturowym. Uzyskanie pozytywnych efektów w tym zakresie jest bardziej uzależnione od dynamiki przemian kulturowych niż od ograniczeń spowodowanych rozwojem nauki i techniki. Należy sądzić, że w najbliższym okresie dystans między możliwościami techniki a społeczną akceptacją produktów ekologicznych będzie się powiększał pomimo coraz powszechniejszego przekonania, że 'homo faber' to przede wszystkim 'homo profusus' .Samoistny zanik tego dystansu byłby procesem długotrwałym, trudnym do zaakceptowania przez twórców rozwiązań innowacyjnych oraz niebezpiecznym w sensie ekologicznym. Dlatego też istotne znaczenie mają tu zarówno rozwiązania legislacyjne w zakresie polityki ekologicznej państw, opartej na zasadach zrównoważonego rozwoju, jak i powszechne stosowanie jednolitych, naukowo uzasadnionych metod oceny ekologicznej i ekoprojektowania cyklu życia wyrobów. Dotyczy to zwłaszcza wspomaganych komputerowo metod LCA, pozwalających na stosowanie modelowania i symulacji systemów wyrobów, analizy scenariuszy i optymalizacji rozwiązań.

Analizując ekologiczne i ekonomiczne aspekty nauki o jakości, można łatwo zauważyć, że szczególną rolę przypisuje się w niej prewencji, co znajduje swój wyraz m.in. w ekoprojektowaniu. Czynnik optymalizacji oddziaływań na środowisko jest zawarty w systemach zarządzania środowiskowego, których podstawę stanowią specyfikacja i walidacja znaczących aspektów środowiskowych. Coraz bardziej powszechne staje się również wprowadzanie zasad czystszej produkcji. Oprócz audytów, które są narzędziem kontrolnym i usprawniającym systemy zarządzania środowiskowego, istotną rolę w kształtowaniu i ocenie relacji między procesem produkcyjnym i wyrobem a środowiskiem mają oceny oddziaływania środowiskowego, bilanse ekologiczne i deklaracje środowiskowe.

Znaczące miejsce przypada również problematyce znakowania ekologicznego wyrobów, ze względu na funkcję, jaką ono pełni, stymulując rozwój wyrobów. Żyjemy w świecie wyrobów i energii, ale również, a może przede wszystkim w świecie przyrody, i to właśnie wyznacza rolę zagadnień, jakimi zajmuje się ekologia wyrobów. Po raz pierwszy termin "ekologia wyrobów" został zdefiniowany i publikowany przez Autora w 1996 roku. Związek z technologią, towaroznawstwem i ochroną środowiska sprawia, że ekologia wyrobów ma charakter interdyscyplinarny, co stanowi jej główny walor, ponieważ ujmuje przedmiot badań w sposób kompleksowy, zarówno w horyzoncie czasowym, jak i w przekroju tematycznym. W książce zawarto problematykę ekologicznych aspektów jakości wyrobów i ich oddziaływania na środowisko. Wskazano na konieczność analizowania interakcji wyrobu ze środowiskiem w pełnym cyklu życia wyrobu, począwszy od procesu projektowania, a skończywszy na likwidacji poużytkowej.

Zwrócono uwagę na prewencyjny charakter współbieżnego procesu ekoprojektowania wyrobów i procesów wytwarzania. Omówiono wpływ zarządzania środowiskowego na procesy sfery produkcyjnej i poprodukcyjnej z uwzględnieniem rozwiązań systemowych opartych na standardach ISO serii 14000,a także systemu EMAS II zawartego w dyrektywach Unii Europejskiej. Zwrócono uwagę na znaczenie bilansów ekologicznych w kształtowaniu i kontroli ekologicznych cech jakości wyrobów oraz na wykorzystanie technik komputerowych w analizie i projektowaniu cyklu życia wyrobów. Scharakteryzowano postawy konsumentów wobec cech ekologicznych wyrobów i ich wpływ na decyzje projektanta i producenta. Przedstawiono także analizę systemowych rozwiązań w zakresie ekologicznego znakowania wyrobów, omówiono znaki ekologiczne i kryteria ich przyznawania.

Na tle tych rozważań zaprezentowano wyniki badań dotyczących postrzegania przez konsumentów znaków ekologicznych oraz omówiono rolę, jaką w edukacji ekologicznej konsumentów i kształtowaniu cech ekologicznych wyrobów odgrywa ekologiczne znakowanie wyrobów.