PWE

Spis treści

Wstęp 
 

1. Teoretyczne podstawy budowy systemu zarządzania środowiskiem
1.1. Podstawowe pojęcia nauki o zarządzaniu
1.2. Dorobek ekonomii środowiska i postulaty ekonomii ekologicznej
1.3. Idea trwałego i zrównoważonego rozwoju
1.4. Nauka o organizacji i zarządzaniu
1.5. Wybrane aspekty teorii systemów
1.6. Opis obiektu zarządzania środowiskiem
1.7. System zarządzający procesami gospodarowania środowiskiem
 

2. Środki zarządzania środowiskiem
2.1. Polityka ekologiczna
2.2. Programowanie i planowanie
2.3. Informacja ekologiczna
2.4. System finansowania ochrony środowiska
 

3. Instrumenty zarządzania środowiskiem
3.1. Klasyfikacja instrumentów zarządzania środowiskiem
3.2. Regulacje ogólnoprawne
3.3. Instrumenty prawno-administracyjne
3.4. Instrumenty ekonomiczne
3.5. Ekologiczna reforma podatkowa
3.6. Instrumenty dobrowolnego stosowania
3.7. Instrumenty społecznego oddziaływania
 

4. Wybrane obszary zarządzania środowiskiem
4.1. Zarządzanie ochroną przyrody
4.2. Zarządzanie gospodarką wodną
4.3. Zarządzanie gospodarką odpadami
4.4. Zarządzanie bezpieczeństwem i ryzykiem ekologicznym

 
5. Zarządzanie środowiskiem w przedsiębiorstwie
5.1. Rozwój systemów zarządzania środowiskowego
5.2. Programy prośrodowiskowe
5.3. Zarządzanie środowiskowe według normy ISO 14 001
5.4. Specyfika systemu EMAS
5.5. Proekologiczne kształtowanie produktów
5.6. Koszty i korzyści systemu zarządzania środowiskowego
5.7. Zintegrowane systemy zarządzania i ich rola w rozwiązywaniu problemów środowiskowych

 
Literatura
Akty prawne
Prawodawstwo międzynarodowe i unijne
Prawodawstwo polskie
Indeks rzeczowy

Fragment
Wstęp
Nauka o zarządzaniu środowiskiem jest jedną z najmłodszych problemowych nauk o zarządzaniu - na świecie pojawiła się na początku lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku, a w Polsce 10 lat później, czyli w okresie intensywnych poszukiwań sposobu przezwyciężenia globalnego kryzysu ekologicznego. Efektem prowadzonych badań naukowych oraz praktycznych działań przedsiębiorców i rządów wielu państw jest zmiana priorytetów w ochronie środowiska.

Wiodące dotychczas miejsce redukcji emisji zanieczyszczeń zajęło przeciwdziałanie ich powstawaniu. Mniej istotne jest pozyskiwanie surowców i produkcja energii, a najważniejsze staje się racjonalne ich wykorzystanie. Mniejsze znaczenie ma tworzenie rezerwatów przyrody, a istotne - zachowanie różnorodności biologicznej na dużych obszarach. Coraz więcej uczonych dochodzi do wniosku, że zapewnienie trwałych przyrodniczych podstaw bytu i rozwoju ludzkości wymaga nie tylko proekologicznego usprawnienia istniejących systemów wytwarzania dóbr materialnych, lecz także - a może przede wszystkim - zmian o charakterze cywilizacyjnym.

Obecnie nauka o zarządzaniu środowiskiem koncentruje się na problemach gospodarowania elementami i walorami środowiska z uwzględnieniem czasu i przestrzeni. Wciąż aktualny jest problem należytego wkomponowania zarządzania środowiskiem do współczesnych koncepcji i metod zarządzania na szczeblu państwa i regionu, a także do nowych modeli zarządzania jednostek wytwórczych (produkcyjnych i usługowych) oraz lokalnych samorządów terytorialnych.

W niniejszej monografii mniej miejsca poświęcono rozważaniom teoretycznym, więcej natomiast rozwiązaniom praktycznym, ze szczególnym uwzględnieniem polskich realiów. Praca składa się z pięciu rozdziałów.
W rozdziale 1 przedstawiono teoretyczne podstawy budowy i opis modelu systemu zarządzania środowiskiem. Jest to oryginalna koncepcja sterowania procesami gospodarowania środowiskiem, oparta na dorobku ekonomii środowiska, ze szczególnym uwzględnieniem idei trwałego i zrównoważonego rozwoju, a także osiągnięć nauki o zarządzaniu oraz teorii systemów. Kolejne dwa rozdziały są poświęcone prezentacji narzędzi zarządzania.

Podzielono je na środki i instrumenty. Środki zarządzania to narzędzia organizujące system i zapewniające jego funkcjonowanie, takie jak polityka państwa i Unii Europejskiej, informacje, system planowania i finansowania (rozdział 2). Instrumenty to narzędzia oddziałujące na obiekty zarządzania: jednostki terytorialne, przedsiębiorstwa, gospodarstwa domowe i osoby fizyczne. W rozdziale 3 przedstawiono istotę i sposób funkcjonowania instrumentów ogólnoprawnych, prawnoadministracyjnych, ekonomicznych, społecznego oddziaływania, a także instrumentów dobrowolnego stosowania oraz ekologiczną reformę podatkową. W rozdziale czwartym scharakteryzowano wybrane obszary zarządzania środowiskiem z uwzględnieniem ich specyfiki i odnośnej modyfikacji ogólnego modelu. Omówiono zarządzanie ochroną przyrody, gospodarką wodną, gospodarką odpadami, bezpieczeństwem i ryzykiem ekologicznym. W rozdziale 5 przedstawiono programy środowiskowe, systemy zarządzania środowiskowego według normy ISO 14 001 i EMAS, proekologiczne kształtowanie produktów, koszty i korzyści zarządzania środowiskowego oraz zintegrowane systemy zarządzania. Książka może służyć jako podręcznik do przedmiotu "Zarządzanie środowiskiem", a także jako literatura uzupełniająca do przedmiotów "Gospodarka a środowisko" oraz "Międzynarodowa ochrona środowiska". Jej treść odpowiada nowoczesnemu
programowi przedmiotu "Zarządzanie środowiskiem", wypracowanemu na konferencjach programowo-metodycznych organizowanych w Jeleniej Górze. "Zarządzanie środowiskiem" jest wykładane na różnych kierunkach studiów wyższych, studiów podyplomowych i doktoranckich, zwłaszcza na kierunkach: "Zarządzanie", "Ekonomia", "Ochrona środowiska" i "Gospodarka przestrzenna".

Po tę książkę powinni sięgnąć także praktycy, a przede wszystkim kierownicy i pracownicy instytucji (urzędów) zajmujących się różnymi aspektami gospodarowania środowiskiem, menedżerowie i merytoryczni pracownicy przedsiębiorstw gospodarujących w środowisku przyrodniczym.

We współczesnej rzeczywistości ten, kto nie zna, nie rozumie lub nie docenia problemów zarządzania środowiskiem, nie może być dobrym politykiem, menedżerem czy pracownikiem służby cywilnej. Rozwiązywanie problemów środowiskowych jest bowiem jednym z najważniejszych wyzwań współczesności, decydujących o dalszym rozwoju ludzkości na kuli ziemskiej.

Pragnę złożyć serdeczne podziękowania recenzentom, Kazimierzowi Górce i Dariuszowi Kiełczowskiemu, którzy zauważyli pewne nieścisłości lub niekonsekwencje, przez co przyczynili się do podniesienia jakości książki.