Spis treści
Część I - PODSTAWY METODYCZNE OCENY PRZEDSIĘBIORSTWA
Rozdział 1. ISTOTA ANALIZY EKONOMICZNO-FINANSOWEJ
1.1. Pojęcie, znaczenie i przedmiot analizy ekonomicznej
1.2. Źródła informacji do analiz ekonomiczno-finansowych
1.3. Klasyfikacja analiz
1.4. Podstawowe obszary analityczne w spółce - schemat raportu rocznego
1.4.1. Charakterystyka spółki
1.4.2. Czynniki wytwórcze
1.4.3. Przychody w różnych przekrojach
1.4.4. Koszty działalności
1.4.5. Wyniki finansowe
1.4.6. Planowanie podstawowych wielkości finansowych
1.5. Analiza w procesach zarządzania
Rozdział 2. METODY BADAWCZE W ANALIZIE EKONOMICZNO-FINANSOWEJ
2.1. Przekroje oceny zjawisk ekonomiczno-finansowych
2.2. Proste metody badania przyczynowego
2.2.1. Metoda podstawień łańcuchowych
2.2.2. Metoda logarytmiczna
2.3. Praktyczne wykorzystanie rachunków korelacji i regresji
2.4. Szybka ocena sytuacji finansowej przedsiębiorstwa
Rozdział 3. SPRAWOZDAWCZOŚĆ FINANSOWA JAKO PODSTAWA INFORMACYJNA ANALIZY FINANSOWEJ
3.1. Bilans - statyczny obraz stanu posiadania przedsiębiorstwa
3.1.1. Charakterystyka aktywów
3.1.2. Charakterystyka pasywów
3.2. Rachunek zysków i strat - dynamiczny obraz efektów działalności przedsiębiorstwa
3.3. Rachunek przepływów pieniężnych - dynamiczny obraz krążenia środków finansowych
3.4. Zestawienie zmian w kapitale (funduszu) własnym - informacja dla właścicieli
Załącznik 1. Sprawozdania finansowe
Część II - OCENA ZASOBÓW PRZEDSIĘBIORSTWA
Rozdział 4. OCENA ZASOBÓW TRWAŁYCH W PRZEDSIĘBIORSTWIE
4.1. Struktura rodzajowa aktywów trwałych przedsiębiorstwa
4.2. Procesy odtworzeniowo-inwestycyjne - regulowanie zasobów środków trwałych
4.3. Ocena gospodarowania aktywami trwałymi
Rozdział 5. ANALIZA ZASOBÓW OBROTOWYCH PRZEDSIĘBIORSTWA
5.1. Obszary analizy zasobów obrotowych przedsiębiorstwa
5.1.1. Zarządzanie zapasami
5.1.2. Zarządzanie należnościami krótkoterminowymi
5.1.3. Zarządzanie środkami pieniężnymi (inwestycjami krótkoterminowymi)
5.1.4. Zarządzanie zobowiązaniami bieżącymi - ustalanie strategii finansowania
5.2. Analiza poziomu, struktury i rotacji zapasów
5.3. Kształtowanie przyszłych poziomów zapasów
Rozdział 6. OCENA ZASOBÓW KAPITAŁOWYCH PRZEDSIĘBIORSTWA
6.1. Główne kryteria oceny zasobów kapitałowych przedsiębiorstwa
6.2. Koszt kapitałów w ocenie źródeł finansowania przedsiębiorstwa
6.3. Zasady finansowania i wskaźniki zadłużenia w ocenie zasobów kapitałowych
Rozdział 7. ANALIZA ZASOBÓW LUDZKICH
7.1. Rola zasobów ludzkich w przedsiębiorstwie
7.2. Ocena zasobów ludzkich w przedsiębiorstwie
Część III - OCENA EFEKTYWNOŚCI DZIAŁANIA PRZEDSIĘBIORSTWA
Rozdział 8. ANALIZA PROCESÓW SPRZEDAŻY I DYSTRYBUCJI
8.1. Przedmiot i zadania analizy
8.2. Analiza wielkości, struktury i dynamiki przychodów
8.2.1. Rodzaje przychodów
8.2.2. Ogólna analiza przychodów
8.2.3. Szczegółowa analiza przychodów przedsiębiorstwa
8.3. Analiza struktury sprzedaży i dystrybucji
8.4. Analiza zapasów w systemie dystrybucji
Rozdział 9. ANALIZA KOSZTÓW DZIAŁALNOŚ CI PRZEDSIĘBIORSTWA
9.1. Pojęcie i zadania analizy kosztów
9.2. Ogólna analiza kosztów
9.3. Szczegółowa analiza kosztów według podstawowych przekrojów strukturalnych
9.3.1. Przekroje analizy
9.3.2. Analiza kosztów bezpośrednich - zmiennych
9.3.3. Analiza kosztów pośrednich - stałych
Rozdział 10. ANALIZA WYNIKÓW FINANSOWYCH PRZEDSIĘBIORSTWA
10.1. Przekroje analizy wyniku finansowego
10.2. Analiza porównawcza wyniku finansowego w wielkościach bezwzględnych
10.3. Analiza czynnikowa (przyczynowo-skutkowa) wyniku finansowego
Rozdział 11. ANALIZA RENTOWNOŚ CI PRZEDSIĘBIORSTWA
11.1. Istota analizy rentowności w zarządzaniu przedsiębiorstwem
11.2. Rodzaje wskaźników rentowności przedsiębiorstwa
11.3. Analiza piramidalna
11.4. Analiza progu rentowności przedsiębiorstwa
11.5. Ekonomiczna wartość dodana (EVA) i rynkowa wartość dodana (MVA) - nowe miary efektywności działania
Rozdział 12. OCENA PŁYNNOŚ CI FINANSOWEJ PRZEDSIĘBIORSTWA
12.1. Statyczny (aktywowy) wymiar płynności
12.2. Ocena płynności finansowej przez pryzmat przepływów gotówkowych
12.3. Płynność rozpatrywana przez pryzmat kapitału obrotowego
12.3.1. Bilansowa ocena kapitału obrotowego
12.3.2. Określanie zapotrzebowania na kapitał obrotowy
12.4. Synteza płynności finansowej
Rozdział 13. MONITORING FINANSOWY PRZEDSIĘBIORSTWA
13.1. Podstawowe problemy metodyczne monitoringu finansowego w przedsiębiorstwie
13.2. Wskaźniki w systemie monitoringu
13.3. Monitoring zagrożenia finansowego przedsiębiorstwa
13.3.1. Jednowymiarowa analiza dyskryminacyjna
13.3.2. Wielowymiarowa analiza dyskryminacyjna
13.4. Monitoring międzyzakładowy
Część IV - ANALIZA DECYZYJNA W PROCESACH ROZWOJU PRZEDSIĘBIORSTWA
Rozdział 14. ANALIZA I OCENA PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH
14.1. Proste metody oceny projektów inwestycyjnych
14.1.1. Okres zwrotu z nakładów inwestycyjnych
14.1.2. Stopa zwrotu z nakładów inwestycyjnych
14.2. Ocena efektywności projektów inwestycyjnych metodami dyskontowymi
14.2.1. Wartość bieżąca netto
14.2.2. Wewnętrzna stopa zwrotu
14.3. Wybór najlepszego projektu inwestycyjnego - przykłady
14.4. Opcje realne w wycenie przedsięwzięć inwestycyjnych
Rozdział 15. WYCENA WARTOŚCI RYNKOWEJ PRZEDSIĘBIORSTWA
15.1. Analiza ekonomiczno-finansowa jako podstawa wyceny wartości firmy
15.2. Zarys metod wyceny wartości firmy
15.3. Metody majątkowe wyceny wartości firmy
15.4. Metoda zdyskontowanych przepływów pieniężnych oraz metoda mnożnikowa
Rozdział 16. PROGNOZOWANIE I PLANOWANIE PODSTAWOWYCH WIELKOŚCI FINANSOWYCH
16.1. Prognozowanie sprzedaży
16.2. Planowanie sprawozdań finansowych
Załącznik 2. Sprawozdanie finansowe badanego przedsiębiorstwa
Fragment
WSTĘP
Zmieniające się warunki otoczenia, niepewność działania, rosnące wymagania klientów oraz zaostrzająca się konkurencja wymuszają praktycznie na wszystkich przedsiębiorstwach podejmowanie ciągłych działań zwiększających efektywność funkcjonowania i doskonalenie procesów zarządzania. Menedżerowie firmy, również właściciele, wymagają stałego dostępu do informacji na temat jej sytuacji wewnętrznej i zewnętrznej, informacji użytecznej, w maksymalnym stopniu eliminującej niepewność, ułatwiającej podejmowanie decyzji. Jednym z ważniejszych narzędzi podejmowania decyzji jest w takim przypadku analiza działalności i rozwoju przedsiębiorstwa, która zasadniczo opiera się na analizie ekonomiczno-finansowej, a więc na jej różnego typu metodach, technikach i narzędziach.
Analiza zarówno stanów związanych z bieżącym funkcjonowaniem przedsiębiorstwa, jak i procesów ekonomicznych odzwierciedlających jego rozwój stanowi istotę analizy ekonomiczno-finansowej. Jest ona instrumentem służącym do poznania i oceny przebiegu procesów gospodarczych, identyfikacji związków przyczynowo-skutkowych, jakie powstają między określonymi kategoriami ekonomicznymi w każdej firmie. Analiza ekonomiczno-finansowa ułatwia, z jednej strony, zdiagnozowanie stanu zasobów i bieżącej działalności przedsiębiorstwa, z drugiej zaś pozwala podejmować określone decyzje, dotyczące przyszłości jego funkcjonowania.
Z tego też powodu wydaje się być bardzo użytecznym narzędziem zarządzania firmą. Umożliwia oparcie podejmowanych decyzji ekonomicznych na rzetelnej bazie informacyjnej, daje sposobność korygowania realizowanych planów i reagowania na ciągłe zmiany otoczenia. Analiza procesów bieżących zachodzących w firmie ułatwia także sterowanie jej procesami logistycznymi, relacjami z szeroko rozumianymi interesariuszami (np. dostawcami, klientami, inwestorami, przedstawicielami społeczności lokalnych). Natomiast zastosowanie narzędzi analitycznych w procesach rozwojowych przedsiębiorstwa może się przyczynić do poprawy efektywności jego funkcjonowania. Dzięki analizie wartości firmy możliwe jest kreatywne podejście do zarządzania zarówno jego wynikiem finansowym, jak i bezpieczeństwem finansowym.
Przedmiotem analizy są cztery podstawowe grupy problemowe, ujęte w kolejnych częściach podręcznika. Punktem wyjścia (część I) jest zaprezentowanie najważniejszych zagadnień dotyczących metodyki analizy, głównie zaś jej rozumienia, różnorakich przekrojów, w jakich może być przygotowywana, ze szczególnym uwzględnieniem raportu rocznego przedsiębiorstwa, jak również metod badawczych stosowanych przy opracowywaniu analiz. Ten syntetyczny przegląd problemów metodycznych umożliwia zrozumienie istoty analizy ekonomiczno-finansowej, jej miejsca w systemie badań i ocen prowadzonych w każdym przedsiębiorstwie, znaczenia w procesie decyzyjnym związanym z działalnością zarówno bieżącą, jak i rozwojową.
W kolejnym bloku zagadnień (część II) przedmiotem analizy są wydzielone grupy zasobów, występujące w każdym przedsiębiorstwie. Zasoby te tworzą potencjał ekonomiczny, na którym są oparte różnorodne działania firmy. Należą do nich zasoby majątkowe, obejmujące aktywa trwałe i obrotowe, zasoby kapitałów oraz zasoby ludzkie, tworzące najistotniejszą część szeroko rozumianego kapitału intelektualnego przedsiębiorstwa. To dzięki tym zasobom możliwe jest generowanie przychodów oraz osiąganie nadwyżek finansowych. Umiejętność analizy i oceny zasobów firmy, ich struktury, dynamiki oraz wykorzystania jest bardzo przydatna w praktyce gospodarczej, sprzyja bowiem uzyskaniu odpowiedzi na wiele pytań nurtujących właścicieli bądź menedżerów przedsiębiorstwa.
Przedmiotem zainteresowania w części III jest ocena efektywności działalności przedsiębiorstwa. Obejmuje ona analizę generowanych przychodów, kosztów ponoszonych w celu ich uzyskania i wyników osiąganych na różnych poziomach działalności firmy. Szczególne znaczenie w ocenie działalności każdego przedsiębiorstwa powinno się przypisywać analizie rentowności oraz płynności. Są to dwa najważniejsze obszary oceny firmy, które pozwalają zdiagnozować skalę i poziom korzyści, jakie dany podmiot gospodarczy przynosi dla swych właścicieli oraz jakie są jego wypłacalność i zdolność generowania przepływów finansowych.
Końcowym etapem badań bieżącej działalności przedsiębiorstwa jest ocena możliwości wystąpienia zagrożenia finansowego, związanego z utratą wypłacalności. Ocena ta stwarza podstawy do systematycznej, ciągłej, metodycznej obserwacji najważniejszych procesów i podejmowania działań mających na celu zapobieżenie groźbie pojawienia się tych niekorzystnych zjawisk.
Ostatni obszar zagadnień poruszanych w niniejszym opracowaniu (część IV) dotyczy oceny procesów rozwojowych. Ich przejawem są przedsięwzięcia inwestycyjne oraz procesy pozyskiwania kapitałów do firmy. Dla menedżerów i właścicieli przedsiębiorstwa istotne powinno być, jak wybrać określone projekty inwestycyjne, aby zapewnić w konkretnych warunkach rynkowych najlepszy zwrot z zainwestowanych kapitałów. Jednak trzeba też wiedzieć, jak szacować efektywność stosowanych źródeł finansowania. Wydaje się zatem, iż taka wiedza oraz zaprezentowane w podręczniku metody analityczne będą użyteczne dla kręgu praktyków. Na podstawie analizy zasobów przedsiębiorstwa, procesów związanych z bieżącą działalnością oraz rozwojem można dokonać oceny wartości firmy, co jest o tyle istotne, iż według współczesnych teorii to maksymalizacja wartości przedsiębiorstwa jest jego głównym celem funkcjonowania. Oznacza ona również maksymalizowanie korzyści właścicieli oraz zapewnianie im długoterminowego sukcesu. Dlatego wydaje się być ważne nabycie umiejętności oszacowania wartości przedsiębiorstwa przy zastosowaniu różnych, syntetycznych metod oceny. Zwieńczeniem całego procesu analitycznego jest określenie przyszłego, pożądanego stanu wielkości finansowych, co się wiąże z wykorzystaniem określonych procedur prognostycznych i planistycznych.
Diagnostyczne, zasobowe i procesowe ujęcie analizy znajduje swoje odzwierciedlenie w strukturze podręcznika, w kolejności przedstawianych rozdziałów.
Istnieje ciągłe zapotrzebowanie na opracowania ukazujące procesy analizy ekonomiczno-finansowej w ich bardziej praktycznym wymiarze, dla każdej jednostki gospodarczej. Chodzi nie tylko o przedstawienie użyteczności analiz dla właścicieli, menedżerów, lecz także o możliwości ich wykonywania przez odpowiednie osoby, służby ekonomiczne firmy. Taki też charakter ma to opracowanie. Poznanie metod, narzędzi oraz określonych technik analizy i oceny funkcjonowania przedsiębiorstwa staje się istotnym ułatwieniem w procesach zarządzania, stwarza podstawy do podejmowania racjonalnych ekonomicznie decyzji. Dzięki zastosowaniu analizy możliwa jest samoocena firmy, dokonywana w celu poprawy jakości zarządzania i wzrostu efektywności jej funkcjonowania.
Szczególne znaczenie analizy ekonomiczno-finansowej w działalności przedsiębiorstw wynika z następujących przesłanek.
- Właściciele, przeważnie prywatni przedsiębiorcy, są istotnie zainteresowani efektywnością działania swoich firm w wymiarze zarówno krótko-, jak i długookresowym. Analiza jest znakomitym narzędziem, pozwalającym na ocenę tej efektywności.
- W wielu przedsiębiorstwach następuje już oddzielenie funkcji własności i zarządzania, co stwarza potrzebę ściślejszej kontroli procesów gospodarowania ze strony właścicieli. Menedżerom przypada większa odpowiedzialność za prawidłowy przebieg tych procesów z punktu widzenia efektywności, wynikająca z rozdzielenia tych funkcji.
- Podstawowym celem zarządzania jest maksymalizacja wartości dla właścicieli czy, szerzej, interesariuszy, a to wymaga wszechstronnej analizy i oceny wszelkich przejawów działalności przedsiębiorstwa. Zarówno pełnowymiarowa, jak i odcinkowa analiza jest tym narzędziem, które pozwala na szybsze dochodzenie do tej wartości.
- Na wiele podmiotów gospodarczych nałożono ustawowy obowiązek w zakresie sprawozdawczości finansowej. Wspierany jest on kompleksową oceną osiągnięć w roku obrotowym, w postaci raportu rocznego dla właścicieli, do którego przygotowania przydatna jest wiedza o obszarach, przekrojach, metodach analizy.
Podsumowując, analiza działalności i rozwoju przedsiębiorstwa oraz jej wyniki powinny być wykorzystywane w celu:
uzyskania wiarygodnej podstawy do podejmowania decyzji bieżących i strategicznych, istotnych dla każdego przedsiębiorstwa;
wykorzystywania informacji i raportów powstających w trakcie przeprowadzania analizy na potrzeby planowania i prognozowania finansowego;
kontrolowania zgodności rzeczywistych wyników z wielkościami zaplanowanymi i na tym tle wprowadzania zmian w zarządzaniu różnymi obszarami funkcjonalnymi przedsiębiorstwa, również procesami wewnętrznymi;
zorientowania się w zakresie zasobów majątkowych, kapitałowych, ludzkich, które stanowią podstawę do budowania potencjału każdej firmy;
zorientowania się w zakresie przepływów środków finansowych, aby móc zarządzać płynnością przedsiębiorstwa;
podnoszenia racjonalności działania operacyjnego oraz współpracy ze wszystkimi partnerami z otoczenia gospodarczego danej firmy;
informowania potencjalnych inwestorów, jak i szerzej rozumianego otoczenia finansowego i różnego typu interesariuszy.
Każdy z rozdziałów niniejszej pracy, każdy podejmowany problem analityczny jest ujmowany w dwóch przekrojach. W pierwszym z nich są przedstawione podstawowe zagadnienia pojęciowe, problemowe, proceduralne, wiążące się z omawianym tematem. Głównymi przesłankami wyboru tych zagadnień będzie ich praktyczny wymiar dla przedsiębiorstwa, unikanie wysokiego stopnia formalizacji zagadnień oraz stopień ich złożoności. Chodzi mianowicie o to, aby pomijać wielce wyrafinowane z formalnego punktu widzenia procedury analityczne, mające niewątpliwie walor teoretyczny, na rzecz zagadnień prostszych, które mogą być rozpatrywane w praktyce funkcjonowania przedsiębiorstwa. W drugim przekroju każdego zagadnienia analitycznego będą podawane odpowiednie przykłady wraz ze sposobami rozwiązania problemu. Dużą liczbę przykładów (wyróżniających się określeniem "badane przedsiębiorstwo") przygotowano na podstawie sprawozdań finansowych oraz innych materiałów analitycznych pewnej spółki giełdowej. Sprawozdania te zamieszczono w załączniku 2, na końcu podręcznika, który ma zatem charakter praktycznej analizy, choć z dużą podbudową teoretyczną. Idea, która towarzyszy temu opracowaniu, opiera się na następującej formule użyteczności praktycznej: "Poznaj narzędzie - weź formułę - zastosuj w swoim przedsiębiorstwie". Dlatego też możliwości wykorzystania tej zasady życzymy wszystkim Czytelnikom, którzy sięgną po ten podręcznik.
