PWE

Spis treści

CZĘŚĆ I  Przedsiębiorstwo w perspektywie współczesnych wyzwań rozwojowych
 

Rozdział 1. Przedsiębiorstwo jako przedmiot poznania
Rozdział 2. Przedsiębiorstwo w rozwiniętej gospodarce rynkowej. Natura współczesnych zmian i główne wyzwania cywilizacyjne
Rozdział 3. Sprawność i efektywność przedsiębiorstwa. Wyzwania na poziomie struktur i procesów
Rozdział 4. Wyzwania na szczeblu przedsiębiorstwa - imperatyw kształtowania wartości
 

CZĘŚĆ II  Zarządzanie współczesnym przedsiębiorstwem. Perspektywa procesu kształtowania wartości
Rozdział 5. Kształtowanie wartości dla akcjonariuszy na podstawie koncepcji Value Based Management
Rozdział 6. Analiza i ocena zarządzania wartością w spółkach notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie
Rozdział 7. Analiza due diligence a kształtowanie wartości przedsiębiorstw w transakcjach klonsolidacyjnych
Rozdział 8. Customer Relationship Management (CRM) jako koncepcja kształtowania wartości w układzie klient-przedsiębiorstwo
Rozdział 9. Wartość dla klienta i wartość związku. Praktyczne aspekty CRM
Rozdział 10. Zasoby niematerialne przedsiębiorstwa w procesie kształtowania wartości
Rozdział 11. Zarządzanie strategiczne zasobami niematerialnymi przedsiębiorstwa - podstawy koncepcji
Rozdział 12. Możliwości i ograniczenia zarządzania strategicznego zasobami niematerialnymi rzedsiębiorstwa. Studium przypadku Banku Pekao SA
 

Literatura

Fragment
Wprowadzenie
Rosnąca złożoność problematyki zarządzania współczesnym przedsiębiorstwem jest dzisiaj rzeczywistością, w której przychodzi funkcjonować tak badaczom, jak i przede wszystkim praktykom gospodarczym. Kolejne wyzwania pojawiające się przed przedsiębiorstwami oraz skala i tempo dokonujących się zmian intensyfikują wysiłki i przesuwają aktywność coraz większego grona "aktorów" biorących udział w tym, co można określić jako narastający wyczyn ekonomiczny, w obszary i na poziom wcześniej rezerwowany dla nielicznych i obdarzonych wyjątkowymi kwalifikacjami. W tym dynamicznym procesie zmiany przenikają dosłownie wszystko, przy czym - co szczególnie godne podkreślenia - obejmują nie tylko stałe, niejako tradycyjne przekroje sygnalizowanego wyczynu, takie jak sfera środków działalności gospodarczej, sfera ich transformacji czy też sfera uzyskiwanych efektów. W sposób wyraźny ulega także przyspieszonym przeobrażeniom praktycznym i poznawczym kategoria samego przedsiębiorstwa jako podstawowego ogniwa zinstytucjonalizowanej działalności gospodarczej. Zmiany sięgają atrybutów przedsiębiorstwa, tych wyznaczników jego podmiotowości, które przez długi okres kształtowały, jeśli nie paradygmat przedsiębiorstwa, to przynajmniej jego powszechnie uznawane cele, funkcje, formy zorganizowania. Podobnie głębokie zmiany i przewartościowania dokonują się w odniesieniu do samego zarządzania. Wynikają one z konieczności nadania często całkiem nowych treści i znaczeń (redefinicji) takim fundamentalnym pojęciom, jak chociażby strategia, struktura organizacyjna, współpraca gospodarcza.

Jednocześnie wiele wskazuje, iż wraz ze wzrostem zróżnicowania, złożoności działań i procesów gospodarczych narasta potrzeba, dążenie ich uczestników do przyjęcia szerzej uznawanego układu odniesienia, wspólnej płaszczyzny oceny działalności i uzyskiwanych efektów, a więc także zarządzania przedsiębiorstwami. Główne wyznaczniki i kryteria takiego układu charakteryzują daleko posunięty uniwersalizm, spójność z naturą mechanizmów współczesnego rozwoju (zwłaszcza konkurencji rynkowej), możliwości operacyjnego czy wręcz algorytmicznego przełożenia w system niezbędnych analiz decyzyjnych. Przy całej złożoności poruszanej materii jednoznaczne określenie, a zwłaszcza praktyczna aplikacja takiego układu odniesienia i jego elementów, jest zadaniem trudnym i wymagającym, niemniej jednak mieści się w zestawie wyzwań stojących przed dzisiejszymi i przyszłymi przedsiębiorstwami.

Oddana do rąk Czytelników książka jest zmaterializowaną formą grupowej refleksji, a zarazem próbą odnalezienia się w obliczu sygnalizowanych tendencji, dotyczących współczesnego przedsiębiorstwa i procesu zarządzania nim w dynamicznie zmieniających się warunkach. Powstała na podstawie następujących, ważniejszych założeń i tez, na tyle dyskusyjnych, iż postanowiono je poddać krytycznej weryfikacji szerszego grona:
dążenie do sprostania współczesnym wyzwaniom rozwojowym prowadzi do zmian praktycznych i poznawczych podstaw przedsiębiorstwa - tworzenia się nowego modelu, w którym dotychczasowe wyznaczniki podmiotowości przedsiębiorstwa nabierają innych treści bądź wręcz ustępują miejsca całkiem nowym atrybutom;
zarządzanie jest procesem o kluczowym znaczeniu dla zmian atrybutów przedsiębiorstwa - zarówno generuje i utrwala ich odmienne od wcześniejszych treści, jak i samo ewoluuje pod wpływem wymagań charakteryzujących nową jakość przedsiębiorstwa;
wartość - w jej szerokim rozumieniu, obejmującym m.in. wartość przedsiębiorstwa, wartość dla akcjonariuszy, wartość dla klientów - nabiera cech kategorii trwale identyfikującej współczesne przedsiębiorstwo (punkt odniesienia), atrybutu rodzącego daleko idące konsekwencje w podstawach funkcjonowania, a więc i zarządzania przedsiębiorstwem.

W dążeniu do wykazania zasadności przyjętych założeń i tez pracę podzielono a dwie części odpowiadające charakterem prowadzonym rozważaniom.

Część I jest poświęcona przedsiębiorstwu w perspektywie współczesnych wyzwań rozwojowych. Starano się przedstawić w niej szersze tło, przyczyny zmian współczesnych przedsiębiorstw. Punktem wyjścia jest ukazanie przedsiębiorstwa jako przedmiotu naukowego poznania, podkreślenie jego historycznego i społecznego charakteru. Dynamiczne podejście do przedsiębiorstwa w pełni uzasadnia wpisanie go w złożony kontekst współczesnych wyzwań rozwojowych, które z perspektywy przedsiębiorstwa można postrzegać na różnych poziomach uwarunkowań jego rozwoju. Stosunkowo najszersze pole recepcji charakteryzuje wyzwania cywilizacyjne (swoiste megawyzwania), takie jak wyzwania globalizacyjne, które są względem przedsiębiorstw wręcz obiektywne i przynoszą kolejne, wynikające z nich wyzwania (np. dotyczące konkurencji i konkurencyjności przedsiębiorstw). Wyzwania na poziomie struktur i procesów tworzą z kolei zestaw uwarunkowań nierzadko głębokich zmian w przedsiębiorstwach, wynikających zarówno z istnienia systemów i struktur ponadnarodowych (Unia Europejska), jak i z funkcjonowania współczesnego przedsiębiorstwa jako systemu otwartego, a więc kształtującego relacje z otoczeniem oparte na podejściu procesowym, uwzględniającym tendencje do wykształcania się struktur sieciowych, wirtualizacji samych przedsiębiorstw.

W analizie wyzwań rozwojowych i dokonujących się pod ich wpływem zmian współczesnego przedsiębiorstwa szczególną uwagę zwrócono na kwestię szeroko rozumianej wartości - przesłanek jej tworzenia, obszarów występowania i ewolucji, wpływu na określenie celów przedsiębiorstwa, sposobów ich realizacji. Pozwoliło to, po przejściu do wyzwań na szczeblu przedsiębiorstwa, ukazać złożoność kategorii wartości, jej rodzaje i typy, a zarazem konieczność tworzenia wartości (imperatyw) w rozległym procesie jej kształtowania - zwłaszcza wartości dla akcjonariuszy - jako długookresowego celu przedsiębiorstwa i warunku jego rozwoju w świecie współczesnych wyzwań.

Część II, w odróżnieniu od części I, jest bardziej praktyczna i stanowi zasadniczy trzon rozważań . Przez liczne odniesienia do praktyki i przykłady prezentuje ona proces zarządzania współczesnym przedsiębiorstwem z punktu widzenia kształtowania wartości. Jej zadaniem jest, z jednej strony, przybliżenie wybranych narzędzi, podejść i koncepcji zarządzania, stawiających w centrum problematykę wartości, z drugiej zaś - dalsze, nierzadko wręcz operacyjne potwierdzenie zasadności postrzegania wartości, imperatywu jej kształtowania, jako atrybutu współczesnego przedsiębiorstwa. Z tej perspektywy w pierwszych dwóch rozdziałach zaprezentowano koncepcję zarządzania wartością przedsiębiorstwa (Value Based Management, VBM) oraz analizę i ocenę tego procesu w odniesieniu do spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. W centrum uwagi postawiono wartość dla akcjonariuszy, starając się wykazać, jak dalece wpływa ona na podstawy działalności i zorganizowania przedsiębiorstwa w najbardziej rozwiniętym stadium gospodarki rynkowej, coraz częściej określanym mianem kapitalizmu inwestorskiego. W tym miejscu należałoby zaznaczyć, iż przynajmniej w założeniu autorów książka nie jest kolejną pracą z problematyki zarządzania wartością przedsiębiorstwa. Korzystając w znacznym zakresie z osiągnięć koncepcji VBM, starano się pokazać zagadnienie wartości obszerniej i głębiej, w układzie obejmującym liczne grono adresatów i dysponentów wartości (nie tylko właścicieli przedsiębiorstwa), a zarazem w ramach poszukiwań argumentów na rzecz wartości jako atrybutu współczesnego przedsiębiorstwa.

Przedłużeniem problematyki wartości przedsiębiorstwa i tworzenia wartości dla akcjonariuszy jest rozdział poświęcony analizie due diligence w kształtowaniu wartości w transakcjach konsolidacyjnych. Przedstawiono w nim nie tylko miejsce i rangę właściwego przygotowania transakcji fuzji i przejęć - tak współcześnie znaczących w zarządzaniu rozwojem przedsiębiorstw przez powszechnie eksploatowana ideę wzrostu zewnętrznego, lecz także omówiono konkretne zalecenia co do sposobu przygotowania takiego łączenia przedsiębiorstw, który znacznie zwiększa szanse realizacji głównego celu przedsięwzięcia (wzrost wartości firm po połączeniu).

Kolejne dwa rozdziały koncentrują się na wartości dla klienta, powstającej w układzie: przedsiębiorstwo klient. Kanwą rozważań, a zarazem przedmiotem głębszej analizy jest koncepcja zarządzania relacjami z klientami (Customer Relationship Management, CRM). Starając się uwypuklić charakterystyczne właściwości tego podejścia, a zwłaszcza jego związki z rozwojem nowoczesnych technologii informacyjnych, ukazano wpływ idei CRM na wykształcanie nowego procesu obsługi klientów. W miejsce wąsko rozumianej, technicznej użyteczności dóbr i usług otrzymują oni bogaty zestaw wartości powstających w procesie uwzględniającym daleko posuniętą ndywidualizację potrzeb nabywców i sposobów ich zaspokajania (customisation). Konsekwencją, a zarazem warunkiem podejścia przez pryzmat dostarczania wartości dla klienta są daleko idące, jakościowe zmiany tak fundamentalnych wyznaczników (atrybutów) przedsiębiorstwa, jak jego struktura organizacyjna, zasady i formy współpracy z klientami, stosowane strategie rozwoju. Te fragmenty rozważań wydają się szczególnie ukazywać, jak dalece kategoria wartości wynika z istoty współczesnego rynku i jak głęboko przenika ustrój coraz liczniejszej rzeszy przedsiębiorstw jako podstawowych jego uczestników.

Ostatnie trzy rozdziały dotyczą zasobów niematerialnych przedsiębiorstwa w procesie kształtowania wartości. Starano się w nich przyswoić obserwowane w ostatnich czasach, radykalne dowartościowanie aktywów niematerialnych w procesach rozwoju. Ze względu na wciąż daleki od satysfakcjonującego stan rozpoznania istoty zagadnienia, w pierwszym z tych rozdziałów dokonano identyfikacji i klasyfikacji zasobów niematerialnych, ze szczególnym uwzględnieniem ich związków z kształtowaniem wartości przez przedsiębiorstwa szerzej korzystające z tych zasobów. W rozdziale następnym podjęto próbę wstępnego sformułowania podstaw koncepcji zarządzania strategicznego zasobami niematerialnymi. Analiza zarówno działalności praktycznej, jak i przesłanek teoretycznych wskazuje, że szczególne możliwości tworzenia wartości z udziałem zasobów niematerialnych powstają na płaszczyźnie strategicznej, przy ich synergicznym sprzężeniu z zasobami materialnymi przedsiębiorstwa. Dopełnieniem problematyki podjętej w końcowej części książki jest ostatni z rozdziałów, dotyczący możliwości i ograniczeń zarządzania strategicznego zasobami niematerialnymi. Ma on formę obszernego studium przypadku Banku Pekao SA. Na podstawie przykładu starano się ukazać praktyczne związki procesu kształtowania wartości banku z tymi elementami przyjętej strategii rozwoju, które głównie opierały się na wykorzystaniu jego zasobów niematerialnych.

W przygotowaniu książki szeroko wykorzystano literaturę krajową i zagraniczną, dostępne informacje źródłowe, przykłady. Skorzystano także z własnych badań. Szczególną uwagę zwrócono na prezentację rodzimych ilustracji i doświadczeń ostatnich lat, które wyraźnie potwierdzają postępy procesu dochodzenia krajowych przedsiębiorstw do norm i reguł właściwych podmiotom działającym w rozwiniętej gospodarce rynkowej. W odróżnieniu od bogatego nurtu prac zbiorowych, prezentujących z założenia treści o znacznym stopniu autonomii poszczególnych ich fragmentów, ambicją autorów było przygotowanie opracowania maksymalnie zwartego, w całości i konsekwentnie podporządkowanego zasygnalizowanym założeniom i tezom. Ocenę stopnia realizacji tego celu, szczególnie trudnego w pracy mającej kilku autorów, pozostawiamy Czytelnikom.

Na zakończenie chciałbym podkreślić, iż książka jest w głównej mierze efektem wspólnej pracy grona słuchaczy seminarium doktorskiego, prowadzonego przeze mnie w latach 2001-2005 w Katedrze Zarządzania Przedsiębiorstwem przy Kolegium Zarządzania i Finansów Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Wykorzystano w niej fragmenty obiecującego dorobku badawczego autorów dopiero zaczynających pracę naukową. Pozwoliło to, z jednej strony, skorzystać z ich entuzjazmu, nierzadko bezkompromisowego dążenia do odkrywania prawdy, z drugiej jednak uczyniło rozważania jeszcze bardziej dyskusyjnymi. Część prezentowanych tez, opinii, sądów, jakkolwiek wykonano znaczący wysiłek badawczy celem ich zobiektywizowania i uwiarygodnienia, budzi kontrowersje samych autorów. W przekonaniu, że podjęta problematyka warta jest ryzyka daleko idącej krytyki zgłoszonych poglądów, przedstawiamy je Czytelnikom, przyjmując za nie pełną odpowiedzialność.
Cezary Suszyński