W szybko globalizującej się gospodarce coraz częściej mamy do czynienia z wychodzeniem firm ze swoją działalnością gospodarczą za granicę. W książce omówiono koncepcje zagranicznej ekspansji przedsiębiorstw oraz zaprezentowano metody podejmowania decyzji dotyczących takiej ekspansji.
Autor skoncentrował się na:
- przyczynach,
- motywach,
- strategiach i formach zagranicznej ekspansji przedsiębiorstw,
- metodach wyboru formy zagranicznej ekspansji,
- modelach internacjonalizacji i perspektywach internacjonalizacji polskich przedsiębiorstw.
| Liczba stron |
200 |
| Rok wydania |
2007 |
| Miejsce wydania |
Warszawa |
| Wydanie |
I |
| Oprawa |
miękka |
Spis treści
Rozdział 1. Przedsiębiorstwo w biznesie międzynarodowym - zagadnienia wstępne
Przedsiębiorstwo jako przedmiot poznania w naukach ekonomicznych
Zakres pojęcia "biznes międzynarodowy"
Zagadnienie ekspansji zagranicznej a teorie przedsiębiorstwa
Rozdział 2. Strategia zagranicznej ekspansji przedsiębiorstw
Definicje strategii
Poziomy strategii
Strategia internacjonalizacji
Rodzaje strategii internacjonalizacji
Strategia globalna
Rozdział 3. Przyczyny zagranicznej ekspansji przedsiębiorstw
Konkurencja na wewnętrznym rynku branżowym - model Portera
Czynniki internacjonalizacji i globalizacji branż - model Yipa
Synteza modeli Portera i Yipa
Motywy zagranicznej ekspansji przedsiębiorstw
Rozdział 4. Teorie internacjonalizacji
Model sekwencyjny (konwencjonalny) i jego rozwinięcia
Internacjonalizacja niekonwencjonalna
Podejście sieciowe
Inne koncepcje internacjonalizacji
Rozdział 5. Zagraniczna ekspansja przedsiębiorstw - wyjaśnienia teoretyczne
Teoria handlu międzynarodowego a zagadnienie internacjonalizacji przedsiębiorstwa
Teoria zagranicznych inwestycji bezpośrednich a zagadnienie internacjonalizacji przedsiębiorstwa
Rozdział 6. Formy zagranicznej ekspansji przedsiębiorstw - sposoby wejścia na rynki zagraniczne
Eksport
Kooperacja niekapitałowa - licencjonowanie
Kooperacja niekapitałowa - franchising
Kooperacja niekapitałowa - kontrakty menedżerskie
Kooperacja niekapitałowa - kontrakty na inwestycje "pod klucz"
Kooperacja niekapitałowa - kontrakty na poddostawy
Kooperacja kapitałowa - joint ventures
Międzynarodowe alianse strategiczne
Samodzielne prowadzenie działalności gospodarczej za granicą - własne filie i oddziały na rynkach zagranicznych
Zróżnicowanie form zagranicznej ekspansji przedsiębiorstw
Rozdział 7. Metody wyboru formy zagranicznej ekspansji przedsiębiorstw
Podstawowe modele, reguły i podejścia do wyboru strategii wejścia
Kryteria wyboru strategii wejścia na rynki zagraniczne
Metody wyboru oparte na rachunku ekonomicznym
Metody wyboru oparte na etapie rozwoju i fazie internacjonalizacji
Metody wyboru wielokryteriowego
Fragment
Wstęp
Gwałtownie postępujące internacjonalizacja i globalizacja są znakiem współczesnych czasów.
Procesy te znajdują odbicie w olbrzymiej liczbie opracowań badawczych, których autorzy starają się:
- zidentyfikować, wyjaśnić i opisać następujące zmiany - nurt opisowo-wyjaśniający,
- sformuławać zalecenia normatywne, rekomendacje dla menedżerów zarządzających firmami oraz dla polityków gospodarczych - nurt normatywny.
Niniejsza książka jest zapisem autorskiego wykładu z przedmiotu "Strategia przedsiębiorstwa w biznesie międzynarodowym" prowadzonego w Akademii Ekonomicznej w Poznaniu dla studentów specjalności Biznes Międzynarodowy.
Zamiarem autora nie było przygotowanie kompletnego podręcznika do studiowania tego przedmiotu, lecz napisanie książki, która będzie miała cechy podręcznika, ale jednocześnie będzie prezentowała wyniki badań prowadzonych samodzielnie przez autora lub ze współpracownikami. Eklektyczny charakter tej publikacji (podręcznik i monografia w jednym) wynika z faktu, że na rynku księgarskim występuje bardzo wiele podręczników z zakresu biznesu międzynarodowego, w związku z czym przygotowywanie kompletnego, wyczerpującego, odrębnego, nowego podręcznika wydawało się autorowi zbyteczne. Uderza zwłaszcza bogactwo podręczników anglojęzycznych, choć także publikacje w języku niemieckim i francuskim nie są rzadkością. Również w polskim piśmiennictwie nie brakuje opracowań na ten temat. Intencją autora było więc opracowanie zwartego "przewodnika" do studiowania zagadnień biznesu międzynarodowego odniesionych do poziomu firmy, szeroko czerpiącego z dorobku najnowszej literatury światowej.
Jednocześnie chodziło o zaprezentowanie wyników własnych analiz teoretycznych, a także rezultatów prowadzonych badań empirycznych. W tej drugiej warstwie książki zrezygnowano z przedstawiania świata biznesu międzynarodowego w nadto uproszczonej, podręcznikowej konwencji, a szczególną uwagę zwrócono na zasygnalizowanie problemów, dylematów, otwartych pytań, na które nie udzielono jeszcze jednoznacznej odpowiedzi. Inną cechą wyróżniającą niniejszą pracę jest położenie akcentu na aspekty decyzyjne, a właściwie na metodologię i metodykę podejmowania decyzji dotyczących zagranicznej ekspansji przedsiębiorstw.
Menedżerowie stają między innymi przed dylematami:
- Czy podejmować ekspansję zagraniczną, czy internacjonalizować działalność firmy?
- W jakiej formie prowadzić działalność na rynkach zagranicznych?
- Jakie zasoby zaangażować w proces internacjonalizacji?
- Jaki powinien być rozkład w czasie działań związanych z wychodzeniem na rynki zagraniczne?
Literatura przedmiotu w zakresie biznesu międzynarodowego daje w tej kwestii wiele ważnych rekomendacji - nie stanowią one oczywiście gwarancji odniesienia sukcesu, ale zwiększają prawdopodobieństwo uzyskania satysfakcjonujących wyników. Skumulowane doświadczenie menedżerów idzie w parze z zaleceniami badaczy teoretyków, doprowadzając do wypracowania różnorodnych, coraz bardziej zaawansowanych metod wyboru form zagranicznej ekspansji przedsiębiorstw.
Immanentną cechą każdej firmy działającej w gospodarce rynkowej jest konkurowanie. Czasami ogranicza się ono do rynku krajowego, wewnętrznego, a czasami obejmuje też sferę międzynarodową. Zamysł książki wynika z oczywistej konstatacji, że praktycznie każde przedsiębiorstwo funkcjonujące w gospodarce rynkowej działa w jakiejś branży, czyli innymi słowy jest uczestnikiem jakiegoś rynku branżowego. Kontekst branżowy nie jest jedyną determinantą strategii przyjmowanej przez przedsiębiorstwo, ale często jest determinantą najważniejszą. Inne determinanty, których wagi nie chcemy pomniejszać, to kontekst dalszego otoczenia firmy, a także kontekst wewnętrzny (np. posiadane zasoby, kompetencje). Nie fetyszyzując więc roli otoczenia branżowego, uznajemy jego ważność dla poczynań strategicznych firmy.
Rolę otoczenia branżowego znakomicie ujmuje tzw. model "pięciu" sił Portera. Model ten nie zawiera ograniczeń dla analizy międzynarodowych zachowań przedsiębiorstw, niemniej jednak nie eksponuje tego aspektu. Dopiero rozważania Yipa (nazwano je tutaj "modelem Yipa") dotyczące czynników skłaniających firmy do podejmowania działań internacjonalizacyjnych i globalizacyjnych rzucają więcej światła na międzynarodową ekspansję przedsiębiorstw, pokazując, że niejednokrotnie "wyjście za granicę" stanowi warunek dotrzymania kroku rywalom, a w skrajnych wypadkach warunkuje przetrwanie firmy. "Nałożenie" modelu Yipa na model Portera rodzi wiele ważnych konsekwencji dla tego ostatniego, co sprawia, że pojawia się zmodyfikowany w stosunku do pierwotnego modelu Portera układ determinant wyznaczających strategię konkurencji firmy. Efektem oddziaływania czynników ujętych w modelu Yipa jest podejmowanie przez firmę ekspansji zagranicznej, czyli internacjonalizacja jej działalności. Ekspansja zagraniczna przedsiębiorstwa może przybierać różne formy organizacyjne. Dana firma może prowadzić ekspansję na poszczególnych rynkach w sposób zunifikowany albo może strategię internacjonalizacji różnicować. Spełnienie przez firmę w procesie internacjonalizacji pewnych kryteriów (lub innymi słowy przekroczenie pewnych progów) może doprowadzić do tego, iż uznamy, że firma realizuje strategię globalizacji. W naszym rozumieniu globalizacja odniesiona do poziomu firmy jest szczególnym, bardziej zaawansowanym przypadkiem internacjonalizacji. Porter i Yip sformułowali zestaw kryteriów, których spełnienie sprawia - w ich opinii - że firma zasługuje na miano globalnej. Kryteria te nazwałem "kryteriami globalności firmy". Ostatnią zmienną zasługującą na uwagę, uwzględnioną w przedstawionym schemacie analitycznym, są różne metody analityczne, jakie mogą być stosowane w procesie wyboru właściwej dla danych warunków formy ekspansji zagranicznej.
Przechodząc do krótkiego omówienia treści poszczególnych rozdziałów książki, zacznę od stwierdzenia, że jak w przypadku większości poprzednich prac uznałem, iż w bardzo rozbudowanym i zróżnicowanym obszarze biznesu międzynarodowego należy - na potrzeby niniejszej pracy - wprowadzić porządek pojęciowy. Temu przekonaniu podporządkowano treść rozdziałów pierwszego i drugiego.
W rozdziale pierwszym poruszono wstępne zagadnienia związane z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa w biznesie międzynarodowym, a mianowicie odniesiono się do kwestii przedsiębiorstwa jako przedmiotu poznania w naukach ekonomicznych, podjęto próbę określenia zakresu pojęcia "biznes międzynarodowy", a także pokazano, jakie odzwierciedlenie w teoriach przedsiębiorstwa znajduje zagadnienie ekspansji zagranicznej firmy.
W rozdziale drugim zawarto syntezę podstawowych rozstrzygnięć w takich obszarach, jak: definicje strategii, poziomy strategii, pojęcie strategii internacjonalizacji oraz rodzaje strategii internacjonalizacji.
W rozdziale trzecim poruszono zagadnienie przyczyn i motywów zagranicznej ekspansji przedsiębiorstw. Punktem wyjścia było przypomnienie modelu "pięciu sił" Portera, jako konstruktu obrazującego procesy konkurencji w branży i identyfikującego główne siły w otoczeniu przedsiębiorstwa, mające wpływ na charakter i natężenie konkurencji w branży i, co za tym idzie, na wybór adekwatnej strategii konkurencji. Dalej zarysowano rozważania Yipa na temat czynników określających procesy internacjonalizacji i globalizacji branży (model Yipa). Kolejnym tematem rozdziału jest synteza (integracja) modelu "pięciu sił" Portera i modelu Yipa, pokazująca, jak czynniki ujęte przez Yipa modyfikują działanie sił w modelu Portera. Rozdział kończą rozważania na temat motywów zagranicznej ekspansji przedsiębiorstw. Szczególną uwagę zwrócono na motywy zagranicznych inwestycji bezpośrednich.
Rozdział czwarty poświęcono prezentacji rozmaitych ujęć teorii internacjonalizacji przedsiębiorstwa. Wyróżniono i kolejno omówiono: model sekwencyjny i jego rozwinięcia, model internacjonalizacji niekonwencjonalnej, podejście sieciowe, a także zasygnalizowano inne ujęcia zagadnienia internacjonalizacji.
W rozdziale piątym odwołano się do dwóch grup wyjaśnień teoretycznych zagranicznej ekspansji przedsiębiorstw. Prześledzono mianowicie, jak zagadnienie internacjonalizacji przedsiębiorstwa jest ujmowane w teorii handlu międzynarodowego oraz w teorii zagranicznych inwestycji bezpośrednich.
Przedmiotem rozważań w rozdziale szóstym jest syntetyczna charakterystyka poszczególnych form zagranicznej ekspansji przedsiębiorstw, czyli sposobów wejścia na rynki zagraniczne.
Rozdział siódmy natomiast, w nawiązaniu do rozdziału szóstego, poświęcono istocie metod analitycznych, które mogą być przydatne w wyborze adekwatnej w danych warunkach formy zagranicznej ekspansji przedsiębiorstwa.
Krąg potencjalnych odbiorców prezentowanej książki obejmuje:
- badaczy i nauczycieli akademickich zajmujących się szeroko rozumianym biznesem międzynarodowym;
- studentów kierunków: stosunki międzynarodowe, zarządzanie i marketing, ekonomia, we wszystkich typach uczelni ekonomicznych i uczelni prowadzących studia ekonomiczne;
- pracowników szeroko rozumianej sfery współpracy gospodarczej z zagranicą, zwłaszcza pracowników firm działających w obszarze biznesu międzynarodowego;
- pracowników firm działających dotychczas na rynku krajowym, które mogą być w przyszłości zainteresowane ekspansją na rynkach zagranicznych.
