Najlepsze ceny Specjalne oferty dla członków klubu książki PWE Najtańsza dostawa

Praca i Zabezpieczenie Społeczne 08/2026

ISSN: 0032-6186
Liczba stron: 68
Rok wydania: 2026
Miejsce wydania: Warszawa
Oprawa: miękka
Format: A4
Cena artykułu
Wersja elektroniczna
20.00 zł
Kup artykuł
Cena numeru czasopisma
80.00 zł
Prenumerata roczna 2026 (12 kolejnych numerów)
960.00 zł
768.00 zł
Najniższa cena z 30 dni: 768.00 zł
960.00 zł
768.00 zł
Najniższa cena z 30 dni: 768.00 zł
Od numeru:
Prenumerata półroczna 2026 (6 kolejnych numerów)
480.00 zł
432.00 zł
Najniższa cena z 30 dni: 432.00 zł
480.00 zł
432.00 zł
Najniższa cena z 30 dni: 432.00 zł
Od numeru:
DOI: 10.33226/0032-6186.2026.8.2
JEL: O33, J23, Z12

Artykuł analizuje pierwszą encyklikę papieża Leona XIV Magnifica humanitas, poświęconą sytuacji człowieka w do­bie sztucznej inteligencji. Dokument został przedstawiony jako kolejny etap rozwoju katolickiej nauki społecznej i odpowiedź na nową „kwestię społeczną”, porównywal­ną pod względem znaczenia z przemianami stanowiącymi tło Rerum novarum. Analiza koncentruje się na antropo­logicznych konsekwencjach rozwoju AI, znaczeniu pracy dla podmiotowości człowieka, materialnych i społecznych podstawach gospodarki sztucznej inteligencji, koncentra­cji danych i władzy technologicznej oraz niedelegowalno­ści odpowiedzialności moralnej. Omówiono także krytykę technokratycznego rozumienia postępu i transhumanizmu oraz ograniczenia encykliki, zwłaszcza niedookreślenie rozwiązań instytucjonalnych. W zakończeniu przedsta­wiono spór o antropocentryzm dokumentu i możliwość przyszłej dyskusji o moralnej lub prawnej podmiotowości systemów AI.

Słowa kluczowe: sztuczna inteligencja; Magnifica humanitas; Leon XIV; ka¬tolicka nauka społeczna; praca
DOI: 10.33226/0032-6186.2026.8.3
JEL: K41, K31

Wskutek przyznania z dniem 8 lipca 2026 r. okręgowym inspektorom pracy kompetencji do stwierdzania – w for­mie decyzji – istnienia stosunku pracy w sytuacji, gdy za­warto umowę cywilnoprawną, do Kodeksu postępowania cywilnego wprowadzono przepisy o nowym podtypie po­stępowania odrębnego w sprawach z zakresu prawa pracy. Obejmuje ono odwołania od decyzji okręgowego inspek­tora pracy w przedmiocie stwierdzenia istnienia stosunku pracy (a także zażalenia na postanowienia o nadaniu takiej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności) oraz odwo­łania od decyzji Głównego Inspektora Pracy w przedmio­cie interpretacji indywidualnych. Dzięki temu zapewniono kontrolę sądową w tych sprawach. Przekazano je do kogni­cji sądów powszechnych, nie zaś sądów administracyjnych.

Słowa kluczowe: odwołanie od decyzji inspektora pracy; postępowanie odrębne; zdolność sądowa; zabezpieczenie roszczeń
DOI: 10.33226/0032-6186.2026.8.4
JEL: K31

Słabsza pozycja prawna praktykantów (stażystów)

The smooth transfer from education to employment is indispensable in increasing young people’s chances in the labour market. Unfortunately, traineeship organisers re­main able to use trainees as a cheap, or even free, labour force. The popularity of traineeships and the absence of any comprehensive and binding regulations at the Euro­pean Union level which would standardise the most im­portant aspects of these relationships, and the work there­in systematically justifies an in-depth theoretical study concerning the legal aspects of traineeships. Within the framework of this study, from the perspective of EU law and the axiology of labour law, a detailed analysis will be performed on the appropriateness of introducing an in­termediate category (a typical blend of education and the labour market) to the labour law, which would cover the relationships based on traineeships. Since it is necessary to strengthen the situation of employees to counterbal­ance their weaker position relation to their employers, enhancing the position of employees becomes even more crucial in relationships characterised by a higher degree of imbalance.

 

Sprawne przejście z edukacji na rynek pracy ma kluczowe znaczenie dla zwiększenia szans ludzi młodych na rynku pracy. Niestety organizatorzy praktyk (staży) wciąż mogą wykorzystywać praktykantów (stażystów) jako tanią, a na­wet darmową siłę roboczą. Popularność praktyk (staży) oraz brak kompleksowych i wiążących regulacji na pozio­mie Unii Europejskiej, które ujednolicałyby najistotniejsze aspekty tych stosunków prawnych oraz wykonywanej w ich ramach pracy, w sposób systemowy uzasadniają potrzebę pogłębionych badań teoretycznych nad prawnymi aspek­tami praktyk (staży). W ramach niniejszego opracowania, z perspektywy prawa unijnego oraz aksjologii prawa pracy, przeprowadzona zostanie szczegółowa analiza zasadności wprowadzenia do prawa pracy kategorii pośredniej (sta­nowiącej typowe połączenie edukacji i rynku pracy), któ­ra obejmowałaby stosunki prawne oparte na odbywaniu praktyk (staży). Skoro konieczne jest wzmacnianie pozycji pracowników w celu przeciwdziałania ich słabszej pozycji wobec pracodawców, tym bardziej zasadne jest wzmac­nianie ochrony w relacjach charakteryzujących się jeszcze większym stopniem nierównowagi.

Słowa kluczowe: traineeships; subordination; protective function; dignity; labour law (praktyki; staże; podporządkowanie pracownicze; funkcja ochronna; godność; prawo pracy)
DOI: 10.33226/0032-6186.2026.8.5
JEL: K31

Do katalogu świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecz­nego dołączyło ostatnio świadczenie wspierające, mające służyć częściowemu pokryciu wydatków związanych z za­spokojeniem szczególnych potrzeb życiowych osób nie­pełnosprawnych. Z uwagi na naturę tego świadczenia, oprócz głównej przesłanki występowania potrzeby wspar­cia, przewidziano również szereg przesłanek podmiotowo ograniczających uprawnienie, w tym umieszczenie danej osoby w którejś ze wskazanych placówek zapewniających pomoc w realizacji określonych potrzeb życiowych. Jeden z wymienionych ośrodków stanowi placówka zapewniająca całodobową opiekę m.in. osobom niepełnosprawnym, któ­rej status regulują przepisy ustawy o pomocy społecznej. Artykuł ma na celu wykazania szeregu odrębności tego rodzaju placówki w stosunku do innych ośrodków o pomo­cowym charakterze, które to różnice uzasadniałyby niepo­zbawianie osób tam przebywających prawa do świadczenia wspierającego. Zdaniem Autora, specyfika placówek za­pewniających całodobową opiekę, w tym ich komercyjny charakter oraz sposób finansowania lub ponoszenia od­płatności przez pensjonariuszy, stanowią wystarczającą differentia specifica przemawiającą za zachowaniem po­wyższego uprawnienia. W opracowaniu omówiono także prawa i wolności konstytucyjne naruszone poprzez takie wyłączenie, w świetle których zasadna byłaby nowelizacja ustawy, a wcześniej – odpowiednia rekonstrukcja normy zakodowanej w kwestionowanym przepisie.

Słowa kluczowe: świadczenie wspierające; zabezpieczenie społeczne; niepełnosprawność; równość i sprawiedliwość społeczna; poziom potrzeby wsparcia
DOI: 10.33226/0032-6186.2026.8.6
JEL: K39

Przedmiotem opracowania jest kwestia delimitacji za­kresów zastosowania norm kolizyjnych wywiedzionych z art. 12 ust. 1 i art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004, powstała na tle stanu faktycznego wyroku Sądu Najwyż­szego z 24 marca 2026 r., II USKP 359/26. Dokonując ję­zykowej wykładni wskazanych przepisów i uwzględniając odmienne cele wyprowadzanych z nich norm kolizyjnych autor przeciwstawia delegowanie jako jednostronną czyn­ność prawną stanowiąca wyraz kierownictwa pracodawcy „normalnemu wykonywaniu pracy w dwóch (lub więcej) państwach” (równocześnie lub naprzemiennie) w oparciu o postanowienia umowa(y) o pracę określające miejsce(a) pracy w dwóch (lub więcej) państwach członkowskich. Ar­tykuł krytycznie omawia kryterium „czasu trwania pracy” (art. 14 ust. 7 rozporządzenia nr 987/2009), podkreślając znaczenie kryterium przewidywalności (art. 14 ust. 10 roz­porządzenia nr 987/2009).

Słowa kluczowe: koordynacja zabezpieczenia społecznego w UE; delegowanie pracowników; normalne wykonywanie pracy w dwóch (lub więcej) państwach członkowskich; ustalanie ustawodawstwa właściwego; swoboda przepływu pracowników; swoboda przepływu usług
DOI: 10.33226/0032-6186.2026.8.7
JEL: K31

Za główny cel artykułu przyjęto analizę problemów pre­zentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczących dopuszczalności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego obywatelom Ukrainy przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, których pobyt na te­rytorium RP jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego kraju. Niniejszy tekst skupia się na wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 3–5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w aspekcie dopusz­czalności kumulacji świadczeń pielęgnacyjnych na tę samą osobę wymagającą opieki, w sytuacji gdy jedna osoba po­bierałaby dwa świadczenia o takim charakterze – w Polsce i na Ukrainie. Postawiono zasadniczą tezę, że przepisy art. 17 ust. 5 pkt 3–5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 26 ustawy z 2022 r. o pomocy obywatelom Ukra­iny w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa są niedostosowane do obecnej sytuacji politycz­no-społecznej, co w praktyce wywołuje kontrowersje.

Słowa kluczowe: świadczenia opiekuńcze; pomoc obywatelom Ukrainy; świadczenia rodzinne; świadczenie pielęgnacyjne
DOI: 10.33226/0032-6186.2026.8.8
JEL: K23, K31, K32, H83

Artykuł analizuje instytucję decyzji ustnej w postępowa­niu inspektora pracy, ze szczególnym uwzględnieniem przesłanek jej wydania, skutków prawnych i relacji z zasa­dą pisemności. Autor bada, w jakim zakresie decyzje ust­ne – wprowadzone w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy jako narzędzie szybkiej ochrony interesu publicz­nego – stanowią regulację szczególną (lex specialis) wobec ogólnych norm kodeksu postępowania administracyjnego oraz czy ich zastosowanie powinno być uzależnione od zgody strony, czy też może wynikać wyłącznie z potrze­by ochrony interesu publicznego. Rozważane są również gwarancje proceduralne, takie jak obowiązek utrwalenia treści decyzji oraz możliwość odwołania. Wnioski wskazu­ją, że choć wyjątkowy charakter decyzji ustnych znajduje uzasadnienie w potrzebie efektywnej ochrony życia i zdro­wia pracowników, efektywność ta wymaga zachowania minimalnych standardów praworządności: dokumentacji i respektu dla praw kontrolowanych podmiotów. Analizę osadzono w stanie prawnym ukształtowanym ustawą z 11 marca 2026 r. (Dz.U. poz. 473), która ograniczyła dopusz­czalność decyzji ustnych do uchybień możliwych do usu­nięcia podczas trwania kontroli, nie wprowadzając jednak środka zaskarżenia takiej decyzji.

Słowa kluczowe: decyzja ustna; Państwowa Inspekcja Pracy; gwarancje proceduralne; odwołanie
DOI: 10.33226/0032-6186.2026.8.9
JEL: K31

Problematyka naruszenia przez pracownika obowiązku dbałości o dobro zakładu pracy w kontekście wypowie­dzenia z tej przyczyny umowy o pracę doczekała się już wielu wypowiedzi judykatury. Tym niemniej, z uwagi na istotną wartość dodaną, autorka referuje najnowszą wy­powiedź Sądu Najwyższego z tego zakresu (wyrok SN z 17 marca 2026 r., II PSKP 35/26). Judykat ten dotyka ty­tułowej problematyki w sposób szczególny, gdyż zestawia formalne uczestnictwo pracownika w spółce prowadzącej działalność na zbliżonym rynku, co działalność praco­dawcy, z zasadnością wypowiedzenia pracownikowi z tej przyczyny umowy o pracę, w sytuacji, gdy strony nie były związane umową o zakazie konkurencji a wcześniejszej pracodawca akceptował taki stan rzeczy.

Słowa kluczowe: obowiązki pracownika; umowa o zakazie konkurencji w trakcie trwania stosunku pracy; wypowiedzenie umowy o pracę; utrata zaufania jako przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę
Inpost Paczkomaty 12 zł
Kurier Inpost 15 zł
Kurier FedEX 15 zł
Odbiór osobisty 0 zł
Darmowa dostawa od 250 zł
Darmowa dostawa w Klubie Książki od 250 zł