Najlepsze ceny Specjalne oferty dla członków klubu książki PWE Najtańsza dostawa
DOI: 10.33226/0137-5490.2020.1.6
JEL: K12, K15
Magdalena Karolak ORCID: 0000-0003-2899-3131 , e-mail: m.karolak|umk.pl| |m.karolak|umk.pl
Michał P. Ziemiak ORCID: 0000-0001-8543-9458 , e-mail: mpz|umk.pl| |mpz|umk.pl

Klika uwag na tle wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 3.10.2019 r. w sprawie Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank (C-260/18)

Glosa porusza problematykę tzw. kredytów frankowych na gruncie orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-260/18 Dziubak vs. Raiffeisen Bank. Autorzy dokonują analizy wniosków płynących z wymienionego wyżej orzeczenia, biorąc pod uwagę także orzecznictwo krajowe. W konkretnych okolicznościach danej sprawy klauzula indeksacyjna może być uznana za niedozwolone postanowienie umowne. Autorzy czynią rozważania w zakresie konsekwencji abuzywności, zagadnień związanych z ewentualnym dalszym związaniem stron umową kredytową bądź uznaniem jej w całości za nieważną, a także wynikających z tego implikacji.

Słowa kluczowe: kredyt frankowy; klauzula indeksacyjna; kredyt indeksowany; klauzula abuzywna; niedozwolone postanowienie umowne

Bibliografia

Przypisy/Notes

1 W przypadku Węgier chodziło dokładnie o ustawę XXXVIII z 2014 r. o uregulowaniu niektórych kwestii w związku z orzeczeniem wydanym przez Kúria (najwyższy trybunał Węgier) w interesie jednolitej wykładni przepisów prawa cywilnego dotyczących umów kredytu zawieranych przez instytucje kredytowe konsumentami.

W Polsce jedyną dotychczas ingerencją ustawodawcy w kwestię umów kredytów frankowych była tzw. „ustawa antyspreadowa” tj. ustawa z 29.07.2011 r. o zmianie ustawy — Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 165 poz. 984), która wprowadziła m.in. obowiązek: umożliwienia kredytobiorcom (bez konieczności ponoszenia dodatkowych opłat), spłaty kredytów, bezpośrednio w walucie, w której kredyt został udzielony oraz uregulowania w umowie kredytu szczegółowych zasad określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego wyliczana jest kwota kredytu, jego transze, raty kapitałowo — odsetkowe oraz zasady przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu (w tym zakresie znowelizowano art. 69 Prawa bankowego).

2 Trzeba pamiętać, że w przypadku kredytów indeksowanych w orzecznictwie sądowym — zwłaszcza w rozstrzygnięciach SN — dominował przeciwny pogląd, zgodnie z którym klauzula indeksacyjna zawarta w umowie kredytowej nie może być uznana za określającą główne świadczenie stron, ponieważ kształtuje jedynie dodatkowy, umowny mechanizm indeksacyjny głównych świadczeń — zob. m.in. SN wyrok SN z 22.01.2016 r. (I CSK 1049/14), OSNC 2016/11, poz. 134; wyrok z 1.03.2017 r. (IV CSK 285/16), Legalis nr 1618112; wyrok z 14.07.2017 r. (II CSK 803/16), OSNC 2018/7-8, poz. 79. Z kolei w wyroku SN z 4.04.2019 r. (III CSK 159/17), www.sn.pl oraz wyroku SN z 9.05.2019 r. (I CSK 242/18), www.sn.pl, sąd stanął na zgoła odmiennym stanowisku, że obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu w oznaczonych terminach spłaty stanowi główne świadczenie kredytobiorców, a klauzula waloryzacyjna wpływa na wysokość tego świadczenia.

3 Takie stanowisko Państwa Dziubak zostało rzeczywiście wskazane w wyroku TSUE.

4 Wiążę się to z wejściem w życie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011 z 08.06.2016 r. w sprawie indeksów stosowanych jako wskaźniki referencyjne w instrumentach finansowych i umowach finansowych lub do pomiaru wyników funduszu inwestycyjnego i zmieniające dyrektywy 2008/48/WE i 2014/17/UE oraz rozporządzenie (UE) nr 596/2014 — zgodnie z jego przepisami od 01.01.2020 r. nie będzie możliwe stosowanie w umowach kredytów walutowych wskaźników nieautoryzowanych przez UE, zaś wskaźniki takie jak LIBOR czy WIBOR będą musiały zostać zastąpione (w zawartych już umowach) nowymi począwszy od 2020 r.

5 Co ciekawe, w orzeczeniu tym sąd wskazuje, że brak określenia wysokości zmiennego oprocentowania w umowie może być uzupełniony bądź przez odwołanie się do zasad określonych we wzorcu umownym (regulaminie) dla kredytów udzielonych w złotych polskich, bądź też, jeśli pierwszy ze sposobów okaże się niemożliwy, przez odwołanie do treści art. 359 § 2 k.c., który określa, że jeżeli wysokość odsetek nie jest w inny sposób określona, należą się odsetki ustawowe. Zob. też wcześniejszy wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 21.02.2017 r. (I C 354/16), orzeczenia.warszawa.so.gov.pl.

 

Bibliografia/References

Literatura

Grebieniow, A., Osajda, K. (2019). Kredyty walutowe. Węzłowe zagadnienia, (VII). Warszawa: Studia i Analizy Sądu Najwyższego. Materiały Naukowe.

Komisja Nadzoru Finansowego. (2019). Komunikat Urzędu KNF w związku z orzeczeniem TSUE. https://www.knf.gov.pl/knf/pl/komponenty/img/Komunikat_UKNF_ws_orzeczenia_TSUE_67281.pdf (6.01.2020).

Kuniewicz, Z., Ofiarski, Z. (2017). Problem dopuszczalności przekształcenia kredytu denominowanego lub indeksowanego do waluty obcej w kredyt w walucie polskiej z uwagi na abuzywność klauzuli walutowej (uwagi na tle relacji art. 69 Prawa bankowego do art. 358

1 § 2 k.c.). W: M. Romanowski (red.), Życie umowy konsumenckiej po uznaniu jej postanowienia za nieuczciwe na tle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Warszawa: C.H. Beck.

Łętowska, E. (2019). Wypowiedź. W: M. Domagalski, Umowy z bankami do weryfikacji, Rzeczpospolita z 4.10.2019 r., A4.

Mularski, K. (2019). Komentarz do art. 410. W: M. Gutowski (red.), Kodeks cywilny. Tom II. Komentarz. Art. 353–626. Warszawa: Legalis.

Ojczyk, J. (2019). Zastąpienie LIBORU innym wskaźnikiem w umowach o kredyt nie będzie łatwe. https://www.prawo.pl/biznes/co-z-umowami-frankowiczow-po-zniknieciu-libor-orzeczenia-sadow, 437488.html (06.11.2019).

Rudke, M. (2019). Orzeczenie TSUE rozczarowujące dla frankowiczów? https://www.parkiet.com/Banki/310039922-Orzeczenie-TSUE-rozczarow-ujace-dla-frankowiczow.html (8.01.2020).

Rzecznik Finansowy. (2019). Stanowisko Rzecznika Finansowego: nie ma podstaw do roszczeń banków wobec frankowiczów za korzystanie z kapitału. https://rf.gov.pl/aktualnosci-z-rynku/Rzecznik_Finansowy_nie_ma_podstaw_do_roszczen_bankow_wobec_frankowiczow_za_korzystanie_z_kapitalu_23108 (6.01.2020).

Rzecznik Generalny TSUE. (2019). Opinia rzecznika generalnego G. Pitruzzelli przedstawiona 14.05.2019 r. Kamil Dziubak i Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG. http://curia.europa. eu/juris/liste.jsf?language=pl&num=C-260/18&td=ALL (8.01.2020).

Śmiałek, P. (2018). Kredyty frankowe a abuzywne klauzule waloryzacyjne, Palestra 6, s. 70–79.

Ziemiak, M. (2017). Postanowienia niedozwolone na tle umów ubezpieczenia. Studium cywilnoprawne. Toruń: Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa „Dom Organizatora”.

Związek Banków Polskich. (2019). Ocena prawna wyroku TSUE w sprawie C-260/18. https://www.zbp.pl/Aktualnosci/Wydarzenia/Ocena-prawna-wyroku-TSUE-w-sprawie-C-260-18 (6.01.2020).

Akty prawne

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011 z 08.06.2016 r. w sprawie indeksów stosowanych jako wskaźniki referencyjne w instrumentach finansowych i umowach finansowych lub do pomiaru wyników funduszu inwestycyjnego i zmieniające dyrektywy 2008/48/WE i 2014/17/UE oraz rozporządzenie (UE) nr 596/2014 (Dz.Urz. z 2016 r., L 171/1).

Dyrektywa Rady 93/13/EWG z 05.04.1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz. WE L 95/29).

Ustawa z 28.04.1936 r. — Prawo wekslowe (Dz.U. z 2016 r. poz. 160).

Ustawa z 23.04.1964 r. — Kodeks cywilny (Dz.U. z 2019 r. poz. 1145 ze zm.).

Ustawa z 29.08.1997 r. — Prawo bankowe (Dz.U. z 2018 r. poz. 2187 ze zm.).

Ustawa z 29.07.2011 r. o zmianie ustawy — Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 165 poz. 984).

Orzeczenia

Wyrok TSUE z 30.04.2014 r. w sprawie Árpád Kásler i Hajnalka Káslerné Rábai przeciwko OTP Jelzálogbank Zrt, C-26/13 (ECLI:EU:C:2014:282).

Wyrok TSUE z 14.03.2019 r. w sprawie Zsuzsanna Dunai przeciwko ERSTE Bank Hungary Zrt., C-118/17 (ECLI:EU:C:2019:207).

Wyrok TSUE z 21.02.2013 r. w sprawie Banif Plus Bank Zrt przeciwko Csabie Csipaiowi, Viktórii Csipai, C-472/11 (ZOTSiS 2013/2/I-88).

Wyrok TSUE z 30.05.2013 r. w sprawie Dirk Frederik Asbeek Brusse, Katarina de Man Garabito przeciwko Jahani BV, C-488/11 (ZOTSiS 2013/5/I-341).

Wyrok TSUE z 26.04.2012 r. w sprawie Nemzeti Fogyasztóvédelmi Hatóság przeciwko Invitel Távközlési Zrt, C-472/10 (ZOTSiS 2012/4/I-242).

Wyrok TSUE z 30.05.2013 r. w sprawie Erika Jõrös przeciwko Aegon Magyarország Hitel Zrt., C-397/11 (ZOTSiS 2013/5/I-340).

Uchwała SN z 29.06.2007 r. (III CZP 62/07), OSNC 2008/7-8, poz. 87.

Wyrok SN z 30.05.2014 r. (III CSK 204/13), niepubl.

Wyrok SN z 22.01.2016 r. (I CSK 1049/14), OSNC 2016/11, poz. 134.

Wyrok SN z 10.02.2016 r. (I CSK 1/15), Legalis nr 1471880.

Wyrok SN z 01.03.2017 r. (IV CSK 285/16), Legalis nr 1618112.

Wyrok SN z 14.07.2017 r. (II CSK 803/16), OSNC 2018/7-8, poz. 79.

Wyrok SN z 28.03.2018 r. (V CSK 398/17), Legalis nr 1807218.

Wyrok SN z 04.04.2019 r. (III CSK 159/17), www.sn.pl.

Wyrok SN z 09.05.2019 r. (I CSK 242/18), www.sn.pl.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 24.05.2016 r. (I ACa 187/16), Legalis nr 1472447.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 27.06.2018 r. (VII AGa 861/18), Legalis nr 1822153.

Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 21.02.2017 r. (I C 354/16), orzeczenia. warszawa.so.gov.pl.

Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 26.10.2018 r. (XXV C 711/17), niepubl.

Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 25.01.2019 r. (XXV C 2579/18), orzeczenia.warszawa.so.gov.pl.

Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 08.05.2019 r. (XXV C 134/19), orzeczenia.warszawa.so.gov.pl/.

Cena artykułu
16.00
Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego nr 1/2020
59.90
Wersja elektroniczna
59.90
Prenumerata
372.00 zł
334.80
zamów prenumeratę