The legal nature of the State Treasury and the agency problem in state-owned companies

The aim of this article is to analyse the regulatory framework that determines the agency problem in state-owned enterprises, focusing on the legal nature of the State Treasury as a shareholder and the corporate objectives of these entities. The agency problem concerns the relationship between the shareholder (principal) and the manager (agent) and assumes an inherent conflict within this relationship. The analysis conducted in this article leads to the conclusion that the very structure of the State Treasury as an abstract legal entity, represented by a political body, generates significant challenges related to the agency problem. Furthermore, the statutory objective of exercising shareholder rights – achieving sustainable growth in share value while considering the state’s economic policy – ties decision-making to political factors, complicating the determination of corporate officers’ responsibilities. One potential approach to mitigating the agency problem is to define the objectives of state-owned enterprises explicitly in their statutes or resolutions of general meetings.

Bibliografia/References

 

Literatura/Literature

Bieniek, G., & Pietrzykowski, H. (2013). Reprezentacja Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego (wyd. 3). LexisNexis.

Cuervo-Cazurra, A., Inkpen, A., Musacchio, A., & Ramaswamy, K. (2014). Governments as owners: State-owned multinational companies. Journal of International Business Studies, 45(8), 919–942. https://doi.org/10.1057/jibs.2014.43

Chłodzińska, B. (2020). Komentarz do art. 9. W: F. Grzegorczyk & M. Wierzbowski (red.). Ustawa o zasadach zarządzania mieniem państwowym. Komentarz. Wolters Kluwer.

Czuchwicki, F. (2024). Komentarz do art. 34. W: M. Balwicka-Szczyrba & A. Sylwestrzak (red.), Kodeks cywilny. Komentarz (wyd. 2). Wolters Kluwer.

Daszkiewicz, A. (2020). Zasady zarządzania mieniem państwowym. Komentarz. Wolters Kluwer Polska.

Dmowski, S., & Trzaskowski, R. (2014). Komentarz do art. 33, pkt 7. W: J. Gudowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Część ogólna. Tom 1. (310–315). C.H.Beck.

Dziurda, M. (2005). Reprezentacja Skarbu Państwa w procesie cywilnym. Zakamycze.

Dziurda, M. (2021). Komentarz do art. 34. W: J. Gudowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, cz. 1 (art. 1–55(4)) (wyd. 2). C.H.Beck.

Eisenhardt, K. M. (1989). Agency theory: An assessment and review. The Academy of Management Review, 14(1), 57–74. https://doi.org/10.2307/258191

Friedman, D. (2000). Law’s order: What economics has to do with law and why it matters. Princeton University Press.

Jensen, M. C., & Smith Jr., C. W. (1985). Stockholder, manager, and creditor interests: Applications of agency theory. W: E. Altman & M. G. Subrahmanyam (red.), Recent advances in corporate finance (s. 93–131). Homewood.

Kalasin, K., Cuervo-Cazurra, A., & Ramamurti, R. (2020). State ownership and international expansion: The S-curve relationship. Global Strategy Journal, 10, 386–418. https://doi.org/10.1002/gsj.1339

Kaplow, L., & Shavell, S. (1999). Economic analysis of law. National Bureau of Economic Research, Working Paper No. 6960.

Kappes, A., & Matysiak, W. P. (2015). Interes państwa a interes spółki Skarbu Państwa. W: A. Kidyba (red.), Spółki z udziałem Skarbu Państwa a Skarb Państwa (61–73). Wolters Kluwer.

Gawlik, Z. (2015). Skarb Państwa jako shadow shareholder – czy Skarb Państwa może w kontrolowanej przez siebie spółce usunąć się w cień? W: A. Kidyba (red.), Spółki z udziałem Skarbu Państwa a Skarb Państwa (29–40). Wolters Kluwer.

Gębusia, I. (2018). Interes spółki w prawie polskim i europejskim. C.H.Beck.

Gniewek, E. (2022). Prawo rzeczowe. C.H.Beck.

Grzegorczyk, F. (2020). W: F. Grzegorczyk & M. Wierzbowski (red.), Ustawa o zasadach zarządzania mieniem państwowym. Komentarz (13–24). Wolters Kluwer.

Grzegorczyk, F. (2022). Aksjologia regulacji prawnej o zasadach zarządzania mieniem państwowym. W: A. Powałowski (red.), Aksjologia publicznego prawa gospodarczego (113–126). C.H.Beck.

Grzegorczyk, F. (2024a), Interes akcjonariusza – Skarbu Państwa. Przykład sektora paliwowo-energetycznego. Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego, (3), 10–18. https://doi.org/10.33226/0137-5490.2024.3.2

Grzegorczyk, F. (2024b). Kilka uwag na temat ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym – wybrane refleksje po 5 latach obowiązywania. Przegląd Prawa Publicznego, (10), 5–15.

Postuła, I. (2013). Nadzór korporacyjny w spółkach Skarbu Państwa. Wolters Kluwer.

Szafrański, A. (2008). Przedsiębiorca publiczny wobec wolności gospodarczej. C.H.Beck.

Szachułowicz, J. (2000). Własność publiczna. Wydawnictwo Prawnicze.

Morawski, L. (2003). Główne problemy współczesnej filozofii prawa. Prawo w toku przemian. LexisNexis.

Siemiątkowski, T. (2014). Spółka Skarbu Państwa to nie przedsiębiorstwo państwowe. W: A. Kidyba (red.), Skarb Państwa a działalność gospodarcza (65–84). Wolters Kluwer.

Szpringer, W. (2010). Regulacja konkurencji a konkurencja regulacyjna. Poltext.

Weber, A. M. (2015). Interes spółki Skarbu Państwa – między interesem publicznym a interesem prywatnym. W: A. Kidyba (red.), Spółki z udziałem Skarbu Państwa a Skarb Państwa (184–198). Wolters Kluwer.

Wyrzykowski, M. (1986). Pojęcie interesu społecznego w prawie administracyjnym. Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

 

Akty prawne/Legal acts

OECD. (2023). G20/OECD Principles of Corporate Governance 2023. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2023/09/g20-oecd-principles-of-corporate-governance-2023_60836fcb/ed750b30-en.pdf (dostęp: 25.02.2025).

Ministerstwo Aktywów Państwowych. (2024). Kodeks dobrych praktyk nadzoru właścicielskiego. https://www.gov.pl/web/aktywa-panstwowe/kodeks-dobrych-praktyk-nadzoru-wlascicielskiego (dostęp: 25.02.2025).

Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z 2.04.1997 r., Dz.U. 1997, nr 78, poz. 483.

OECD. (2024). OECD Guidelines on Corporate Governance of State-Owned Enterprises 2024 (Wytyczne OECD dotyczące ładu korporacyjnego w spółkach z udziałem państwa 2024). https://www.oecd.org/en/publications/oecd-guidelines-on-corporate-governance-of-state-owned-enterprises-2024_18a24f43-en.html (dostęp: 25.02.2025).

Ustawa z 23.04.1964 r. Kodeks cywilny, Dz.U. 2024, poz. 1061.

Ustawa z 6.06.1997 r. Kodeks karny, Dz.U. 2024, poz. 17.

Ustawa z 15.09.2000 r. Kodeks spółek handlowych, Dz.U. 2024, poz. 18.

Ustawa z 16.12.2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym, Dz.U. 2024, poz. 1302.

Kancelaria Prezesa Rady Ministrów. (2022). Zasady nadzoru właścicielskiego nad spółkami z udziałem Skarbu Państwa. https://www.gov.pl/(dostęp 25.02.2025).

 

Orzecznictwo/Judgments

Uchwała SN z 27.04.2001 r., III CZP 12/01, OSNC 2001, nr 10, poz. 150.

Wyrok TK z 27.11.1994 r., W 10/93, OTK 1994, nr 2, poz. 46.

Wyrok TK z 5.11.1996 r., K 6/96, OTK 1996, nr 5, poz. 42.

Wyrok NSA z 18.08.2010 r., I OSK 851/10, LEX nr 737513.