Ograniczanie korzystania z Internetu przez młodych użytkowników sieci – przejaw cyfrowej autoregulacji czy iluzja kontroli?

Celem artykułu jest przedstawienie charakterystyki zjawiska ograniczania korzystania z sieci oraz wyników wstępnych, eksploracyjnych badań jakościowych przeprowadzonych w grupie młodych osób. Celem badań jakościowych uczyniono diagnozę doświadczeń oraz gotowości młodych ludzi do podjęcia działań związanych z ograniczaniem korzystania z Internetu oraz identyfikację czynników wspierających i utrudniających proces redukcji aktywności online. Badania przeprowadzono w październiku 2024 r. wśród studentów SGH. Wykorzystano metodę krytycznej analizy literatury przedmiotu oraz wywiad grupowy, z którego dane przeanalizowano programem do analizy danych jakościowych MaxQda. Wyniki badań wskazują na istnienie paradoksu cyfrowej autoregulacji. Z jednej strony respondenci dostrzegają i doskonale opisują negatywne konsekwencje swojej nadmiernej obecności w sieci, deklarując potrzebę ograniczania jej użycia. Znają także zróżnicowane narzędzia wspierające ograniczanie korzysta z Internetu. Z drugiej strony nie podejmują realnych działań na rzecz autoregulacji cyfrowej. Oznacza to, że młodzi ludzie pozostają „zawieszeni” między rosnącą samoświadomością dotyczącą własnych nawyków cyfrowych a trudnościami w podjęciu realnych działań ograniczających ich przywiązanie do sieci. Ten wewnętrzny konflikt sprawia, że choć dysponują wiedzą i narzędziami pozwalającymi na autoregulację, to faktycznie zmiana ich zachowań pozostaje jedynie deklaratywna.

Bibliografia/References

Andreassen, C. S., Billieux, J., Griffiths, M. D., Kuss, D. J., Demetrovics, Z., Mazzoni, E., & Pallesen, S. (2016). The relationship between addictive use of social media and video games and symptoms of psychiatric disorders: A large-scale cross-sectional study. Psychology of Addictive Behaviors, 30(2), 252–262. https://doi.org/10.1037/adb0000160

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

Chakraborty, K., Basu, D., & Vijaya Kumar, K. G. (2010). Internet addiction: Consensus, controversies, and the way ahead. East Asian Archives of Psychiatry, 20(3), 123–132.

Chan, S. S., Van Solt, M., Cruz, R. E., Philp, M., Bahl, S., Serin, N., Amaral, N. B., Schindler, R., Bartosiak, A., Kumar, S., & Canbulut, M. (2022). Social media and mindfulness: From the fear of missing out (FOMO) to joy of missing out (JOMO). Journal of Consumer Affairs, 56(3), 1312–1331. https://doi.org/10.1111/joca.12476

DataReportal. (2025). Digital 2025: Global Overview Raport. https://datareportal.com/reports/digital-2025-global-overview-report (dostęp: 11.03.2025).

Dolot, A. (2018). The characteristics of generation Z. e-Mentor, 2(74), s. 44–50.

Eitan, T., & Gazit, T. (2023). No social media for six hours? The emotional experience of meta’s global outage according to FoMO, JoMO and internet intensity. Computers in Human Behavior, 138, 107474. https://doi.org/10.1016/j.chb.2022.107474

Eurostat. (2025). https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tin00028/default/table?lang=en&category=t_isoc.t_isoc_i.t_isoc_iiu (dostęp: 10.03.2025).

Frąckiewicz, E. (2023). Włączenie cyfrowe a ograniczanie korzystania z mediów społecznościowych – generacja BB a generacja Z. Marketing i Rynek, (8), 3–11.

Garbarski, L., & Krzyżanowska, M. (red.). (2023). Marketing. Sztuka konkurowania i współpracy. Poltext.

Gopinath, B., Hardy, L. L., Baur, L. A., Burlutsky, G., & Mitchell, P. (2012). Physical activity and sedentary behaviors and health-related quality of life in adolescents, Pediatrics Jul, 130(1). https://doi.org/10.1542/peds.2011-3637

Hajduk, G. (2019). Zarządzanie komunikacją marketingową. Integracja, nowe media, outsourcing. Poltext.

Hardey, M. (2011). Generation C: Content, creation, connections and choice. International Journal of Market Research, 53(6), s. 2–18.

Hidayatullah, A., Naz, F., & Niazi, S. (2023). Internet addiction: Predictor of disturbed emotion regulation, sleep quality and general health in university students. FWU Journal of Social Sciences, 17(2), 78–89. https://doi.org/10.51709/19951272/Summer2023/6

Huikari, S., Junttila, H., Ala-Mursula, L., Jamsa, T., Korpelainen, R., Miettunen, J., Svento, R., & Korhonen, M. (2021). Leisure-time physical activity is associated with socio-economic status beyond income – cross-sectional survey of the Northern Finland Birth Cohort 1966 study. Economics & Human Biology, 41. https://doi.org/10.1016/j.ehb.2020.100969

Kahneman. D. (2011). Thinking, fast and slow. Farrar, Straus and Giroux.

Kahneman, D., & Tversky, A. (1979). Prospect theory: An analysis of decision under risk. Econometrica, XLVII, 263–291. https://doi.org/10.2307/1914185

Kall, J. (2015). Branding na smartfonie. Wolters Kluwer.

Komor, M., & Wójcik, A. (2025). Zachowania zakupowe w kanałach offline i online – analiza i implikacje dla przedsiębiorstw handlowych. Marketing i Rynek, (3), 3–14.

Kuckartz, U., & Rädiker, S. (2024). Qualitative Inhaltsanalyse: Methoden, Praxis, Umsetzung mit Software und künstlicher Intelligenz (wyd. 6). Beltz Juventa Verlag.

Li, M., & Ren, Y. (2024). Mobile phone addiction among left-behind children in rural China: A meta-analysis. Current Psychology, 43(37), 29823–29832. https://doi.org/10.1007/s12144-024-06588-z

Lyngs, U., Lukoff, K., Slovak, P., Binns, R., Slack, A., Inzlicht, M., & Shadbolt, N. (2019). Self-control in cyberspace: Applying dual systems theory to a review of digital self-control tools. W: Proceedings of the 2019 CHI conference on human factors in computing systems, (1–18). https://doi.org/10.48550/arXiv.1902.00157

Marino, C., Gini, G., Vieno, A., & Spada, M. M. (2018). A comprehensive meta-analysis on problematic Facebook use. Computers in Human Behavior, 83, 262–277. https://doi.org/10.1016/j.chb.2018.02.009

Mazurek-Łopacińska, K. (2021). Zachowania konsumentów na współczesnym rynku. Perspektywa marketingowa. PWE.

Mitchell, J. A., Rodrigez, D., Schmitz, K. H., & Audrain-McGovern, J. (2012). Greater screen time is associated with adolescent obesity: A longitudinal study of the BMI distribution from Ages 14 to 18. Obesity, 21(3), 572–575. https://doi.org/10.1002/oby.20157

Mróz, B. (2013). Konsument w globalnej gospodarce. Trzy perspektywy. Oficyna Wydawnicza SGH.

Nowacki, R., & Fandrejewska, A. (2024). Next Tech a prywatność danych i bezpieczeństwo użytkowników Internetu – perspektywa przedstawicieli pokolenia Z. W: M. Twardzik, & L. Shulhina (red.), Bezpieczeństwo konsumenta na rynku nowych technologii i wybranych rynkach usług. Oficyna Wydawnicza SGH.

Ryan, T., Chester, A., Reece, J., & Xenos, S. (2014). The uses and abuses of Facebook: A review of Facebook addiction. Journal of Behavioural Addictions, 3(3), 133–148. https://doi.org/10.1556/JBA.3.2014.016

Sapacz, M., Rockman, G., & Clark, J. (2016). Are we addicted to our cell phones? Computers in Human Behavior, 57, 153–159. https://doi.org/10.1016/j.chb.2015.12.004

Sobocińska, M. (2024). Bezpieczeństwo konsumenta w dobie wirtualizacji życia społeczno-gospodarczego w aspekcie roli marketingu i edukacji konsumentów. W: M. Twardzik, & L. Shulhina (red.), Bezpieczeństwo konsumenta na rynku nowych technologii i wybranych rynkach usług. Oficyna Wydawnicza SGH.

Taranko, T. (2018). Komunikacja marketingowa. Istota, uwarunkowania, efekty. Wydawnictwo Nieoczywiste.

Tas, I., & Gunes, Z. (2019). Examination of computer gaming addiction, alexithymia, social anxiety, age and gender among children aged 8–12. Turkish Journal of Clinical Psychiatry, 22(1), 83–92. https://doi.org/10.5505/kpd.2018.17894

Toker, S., & Baturay, M. H. (2016). Antecedents and consequences of game addiction. Computers in Human Behavior, 55(B), 668–679, https://doi.org/10.1016/j.chb.2015.10.002

Tversky, A., & Kahneman, D. (1974). Judgment under uncertainty: Heuristics and biases. Science, 185(4157), 1124–1131. https://doi.org/10.1126/science.185.4157.1124

Vaterlaus, J. M., Jones, R. M., Patten, E. V., & Cook, J. L. (2015). An exploratory study of time spent with interactive technology and body mass among young adults. Computers in Human Behavior, 52, 107–114.

WHO. (2024). World Health Organization – Global Health Observatory (2024) – processed by Our World in Data. “Share of adults who are overweight or obese” [dataset]. https://ourworldindata.org/grapher/share-of-adults-who-are-overweight (dostęp: 3.02.2025).

Wiktor, J. W. (2013). Komunikacja marketingowa. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Young, K. S. (1998). Internet addiction: The emergence of a new clinical disorder. CyberPsychology & Behavior, 1(3), 237–244. https://doi.org/10.1089/cpb.1998.1.237