Percepcja i przyczyny wykluczenia cyfrowego przedsiębiorstw innowacyjnych w Polsce

Celem artykułu jest identyfikacja głównych przyczyn zjawiska wykluczenia cyfrowego przedsiębiorstw innowacyjnych działających w Polsce, a także wskazanie, w jaki sposób wykluczenie to jest rozumiane przez przedsiębiorców. W badaniu zastosowano metodę sondażu diagnostycznego. Technika badawcza to ankieta CAWI przeprowadzona na losowej próbie 200 respondentów (losowanie systematyczne w warstwach, warstwy to działy PKD) – właścicieli przedsiębiorstw lub menedżerów odpowiedzialnych za procesy informatyzacji/ cyfryzacji, procesy innowacyjne lub zarządzanie projektami, zatrudnionych w przedsiębiorstwach prowadzących działalność w Polsce w najbardziej innowacyjnych sektorach. Badanie przeprowadzono w czerwcu 2024 r. na obszarze całej Polski (16 województw). W kwestionariuszu ankiety CAWI bazowano na opiniach respondentów z wykorzystaniem 5-stopniowej skali. Przeprowadzone badanie wskazało, iż wykluczenie cyfrowe rozumiane jest głównie jako pozbawienie pewnych jednostek dostępu do nowoczesnych technik informatycznych (IT), oprogramowania, a także wyposażenia, za pomocą którego można się posługiwać różnymi nowoczesnymi technologiami, jak również pozbawienie pewnych jednostek dostępu do nowoczesnych form komunikowania się. Głównymi grupami pracowników odpowiedzialnymi za wykluczenie cyfrowe są: menedżerowie najwyższego szczebla (zarząd), menedżerowie średniego szczebla oraz pracownicy działu IT. Do głównych przyczyn wykluczenia cyfrowego zalicza się: zbyt duże koszty pozyskania i utrzymania technologii i technik teleinformatycznych oraz oprogramowania, jak również zbyt duże koszty szkoleń dla pracowników w zakresie poprawnego wykorzystania różnych technologii i technik teleinformatycznych oraz oprogramowania.

Bibliografia/References

Andros, S., & Chang, S. (2019). Information technologies as the basis of innovative development of enterprises. Economics: Time Realities, (5), 16–25. https://doi.org/10.5281/zenodo.3766794

Bartol, A., Herbst, J., & Pierścińska, A. (2021). Wykluczenie społeczno-cyfrowe w Polsce. Stan zjawiska, trendy, rekomendacje. Fundacja Stocznia, Fundacja Orange. https://stocznia.org.pl/wp-content/uploads/2022/02/WykluczeniespolecznocyfrowewPolsce.pdf

Baruk, J. (2020). Zarządzanie innowacjami ukierunkowane na współtworzenie wartości w ramach partnerskich relacji. Marketing i Rynek, (5), 3–14. https://doi.org/10.33226/1231-7853.2020.5.1

Baruk, J. (2024). Rola kultury innowacji w doskonaleniu działalności innowacyjnej organizacji. Marketing i Rynek, (9), 39–51. https://doi.org/10.33226/1231-7853.2024.9.4

Butkovskaya, G., & Sumarokova, E. (2019). Digital strategies of companies: growth potential and reasons for failure. E-Management, 2(3), 48–57. https://doi.org/10.26425/2658-3445-2019-3-48-57

Cegliński, P. (2021). Zdolności dynamiczne jako źródło przewag konkurencyjnych przedsiębiorstw. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Celestino, M., & Valente, V. (2022). Digital Exclusion: Nuances of a phenomenon which causes inequalities and compromises civic engagement in information society. International Journal of Advanced Engineering Research and Science, 9(6), 421–431. https://doi.org/10.22161/ijaers.96.43

Chierici, R., Tortora, D., del Giudice, M., & Quacquarelli, B. (2021). Strengthening digital collaboration to enhance social innovation capital: An analysis of Italian small innovative enterprises. Journal of Intellectual Capital, 22(3), 610–632. https://doi.org/10.1108/JIC-02-2020-0058

Deursen, A., Helsper, E., Eynon, R., & Dijk, J. (2017). The Compoundness and sequentiality of digital inequality. International Journal of Communication, 11, 452–473.

FRSI (Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego). (2024). Wykluczenie cyfrowe. https://frsi.org.pl/wykluczenie-cyfrowe/Fundacja Stocznia. (2021). Wykluczenie społeczno-cyfrowe w Polsce. https://stocznia.org.pl/publikacje/wykluczenie-spoleczno-cyfrowe-w-polsce/

Greer, B., Robotham, D., Simblett, S., Curtis, H., Griffiths, H., & Wykes, T. (2018). Digital exclusion among mental health service users: Qualitative investigation. Journal of Medical Internet Research, 21(1), 1–9. https://doi.org/10.2196/11696

GUS (Główny Urząd Statystyczny). (2023a). Działalność przedsiębiorstw niefinansowych w 2022 roku. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/podmioty-gospodarcze-wyniki-finansowe/przedsiebiorstwa-niefinansowe/dzialalnosc-przedsiebiorstw-niefinansowych-w-2022-roku,2,19.html

GUS (Główny Urząd Statystyczny). (2023b). Działalność innowacyjna przedsiębiorstw w Polsce w latach 2020–2022. https://stat.gov.pl/obszarytematyczne/nauka-i-technika-spoleczenstwo-informacyjne/nauka-i-technika/dzialalnosc-innowacyjna-przedsiebiorstw-w-polsce-w-latach-2020-2022,14,10.html#:~:text=W%20latach%202020%E2%80%932022%20aktywno%C5%9B%C4%87,%2D%2029689%2C1%20mln%20z%C5%82

Hajduk, Z. (2012). Ogólna metodologia nauk. Wydawnictwo KUL.

Helsper, E. (2012). A corresponding fields model for the links between social and digital exclusion. Communication Theory, 22, 403–426. https://doi.org/10.1111/J.1468-2885.2012.01416.X

Helsper, E., & Reisdorf, B. (2017). The emergence of a "digital underclass" in Great Britain and Sweden: Changing reasons for digital exclusion. New Media & Society, 19, 1253–1270. https://doi.org/10.1177/1461444816634676

Holmes, H., & Burgess, G. (2022). Digital exclusion and poverty in the UK: How structural inequality shapes experiences of getting online. Digital Geography and Society, 3, 100041. https://doi.org/10.1016/j.diggeo.2022.100041

Johann, M. (red.). (2021). Gospodarka cyfrowa i postcyfrowa a przedsiębiorstwo. Oficyna Wydawnicza SGH.

Karbownik, K. (2017). Możliwości wykorzystania kwestionariuszy badawczych w zarządzaniu. Zeszyty Naukowe Politechniki Częstochowskiej. Zarządzanie, 25(2), 176–183. https://doi.org/10.17512/znpcz.2017.1.2.16

Kinal, M. (2021). The digital gap and the digital exclusion of students from rural areas. Wschodni Rocznik Humanistyczny, XVIII(4), 53–65. https://doi.org/10.36121/mkinal.18.2021.4.053

Kolasa, M. (2021). Innowacyjność Polski. Chartbook. Marzec 2021. Polski Fundusz Rozwoju. https://pfr.pl/dam/jcr:e5033692-ad46-45fb-89b9-df90a04744b1/%20PFR_Innowacje_202103.pdf

Kolasa, M. (2024). Innowacyjność Polski. Zestawienie. Czerwiec 2024. Polski Fundusz Rozwoju. https://pfr.pl/dam/jcr:17771705-de20-457b-b4b0-a120033c9a73/PFR_Innowacje_202406-17062024.pdf

Lewandowski, P., Zieliński, D., & Didyk, P. (2024). Jakość komunikacji strategicznej i rozpoznawalność instytucji wsparcia innowacyjności wśród polskich przedsiębiorców. Marketing i Rynek, (10), 36–52. https://doi.org/10.33226/1231-7853.2024.10.4

López-Aguado, M., Gutiérrez-Provecho, L., Quintanal Díaz, J., & García Llamas, J. L. (2022). Social exclusion and the digital divide. Journal of E-Learning and Knowledge Society, 18(3), 74–82. https://doi.org/10.20368/1971-8829/1135660

Moczydłowska, J. M. (2023). Przemysł 4.0(?) Ludzie i technologie. Difin.

OECD (Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju). (2001). OECD Digital Economy Papers, (49. Understanding the Digital Divide). https://www.oecdilibrary.org/docserver/236405667766.pdf?expires=1725652560&id=id&accname=guest&checksum=4C539C83E5DAEEAC9A5C6D411D55E2C5

Olejniczak, M. (2021). Nierówności społeczne i wykluczenie cyfrowe w społeczeństwie informacyjnym. Konińskie Studia Społeczno-Ekonomiczne, 7(1), 97–105. https://doi.org/10.30438/ksse.2021.7.1.7

Park, S., & Humphry, J. (2019). Exclusion by design: Intersections of social, digital and data exclusion. Information, Communication & Society, 22, 934–953. https://doi.org/10.1080/1369118X.2019.1606266

Piórkowska, K. (2021). Wnioskowanie na podstawie badań ilościowych. W: Ł. Sułkowski, R. Lenart-Gansiniec, & K. Kolasińska-Morawska (red.), Metody badań ilościowych w zarządzaniu (245–273). Wydawnictwo Społecznej Akademii Nauk.

Polat, R. (2012). Digital exclusion in Turkey: A policy perspective. Government Information Quarterly, 29, 589–596. https://doi.org/10.1016/j.giq.2012.03.002

Prainsack, B. (2019). Logged out: Ownership, exclusion and public value in the digital data and information commons. Big Data & Society, 6(1). https://doi.org/10.1177/2053951719829773

Rószkiewicz, M. (2021). Dobór próby w badaniach ilościowych. W: M. Rószkiewicz, K. Mazurek-Łopacińska, & A. Sagan (red.), Dobór próby we współczesnych badaniach marketingowych (13–32). Uniwersytet Szczeciński.

Schmeichel-Zarzeczna, M. (2022). Wykluczenie cyfrowe – czym jest i jak mu przeciwdziałać. https://epale.ec.europa.eu/pl/blog/wykluczenie-cyfroweczym-jest-i-jak-mu-przeciwdzialac

Schou, J., & Pors, A. (2018). Digital by default? A qualitative study of exclusion in digitalised welfare. Social Policy & Administration, 53(3), 464–477. https://doi.org/10.1111/SPOL.12470

Seifert, A. (2023). Subjective feelings of digital exclusion. Zeitschrift fur Gerontologie und Geriatrie, 56(3), 181–188. https://doi.org/10.1007/s00391-023-02170-7

Śmiałowski, T., & Ochnio, L. (2019). Economic contexts of differences in digital exclusion. Acta Scientiarum Polonorum. Oeconomia. 18(2), 119–128. https://doi.org/10.22630/aspe.2019.18.2.25

Sopińska, A., & Dziurski, P. (2018). Otwarte innowacje. Perspektywa współpracy i zarządzanie wiedzą. Oficyna Wydawnicza SGH.

Sudoł, S. (2012). Nauki o zarządzaniu. Podstawowe problemy i kontrowersje. PWE.

Sułkowski, Ł. (2012). Epistemologia i metodologia zarządzania. PWE.

Ueno, A., Dennis, Ch., & Dafoulas, G. A. (2023). Digital exclusion and relative digital deprivation: Exploring factors and moderators of internet nonuse in the UK. Technological Forecasting and Social Change, 197, 122935. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2023.122935

Wilson, S., Tolley, C., McArdle, R., Slight, R., & Slight, S. (2024). Who is most at risk of digital exclusion within healthcare? International Journal of Pharmacy Practice, 32(1), i3–i4. https://doi.org/10.1093/ijpp/riae013.004

Wilson-Menzfeld, G., Erfani, G., Young-Murphy, L., Charlton, W., de Luca, H., Brittain, K., & Steven, A. (2024). Identifying and understanding digital exclusion: A mixed-methods study. Behaviour & Information Technology, (June), 1–18. https://doi.org/10.1080/0144929X.2024.2368087

Wojciechowska, R. (2016). Logika procesu badawczego w ekonomii. Oficyna Wydawnicza SGH.

Woźniak, J. (2021). Ryzyko i kluczowe czynniki sukcesu przedsiębiorstw innowacyjnych w turbulentnym otoczeniu. Difin.

Zaborek, P. (2009). Qualitative and quantitative research methods in management science. W: M. Strzyżewska (red.), Selected methodological issues for doctoral students (41–50). Warsaw School of Economics.