Usługi społeczne na rzecz społeczności lokalnych – rola organizacji pozarządowych

Artykuł podejmuje zagadnienie lokalnej polityki społecznej opartej na systemie usług społecznych. Przedstawiono w nim potencjał organizacji pozarządowych i role, jakie pełnią we współczesnej polityce społecznej, ze szczególnym uwzględnieniem szczebla samorządowego. W toku przeprowadzonych badań zidentyfikowano, iż organizacje pozarządowe mogą realizować usługi społeczne w imieniu władz samorządowych, uzupełniać lokalny katalog dostępnych świadczeń lub przejmować zadania własne samorządu w zakresie świadczenia określonych usług na rzecz mieszkańców. Za szczególnie istotne uznano nowe zasady budowania partnerstw pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego a organizacjami pozarządowymi w obszarze wspólnego działania na rzecz społeczności lokalnych.

Bibliografia/References

Barr, N. (2012). Economics of the welfare state. Oxford University Press.

Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. (2021). Finansowanie organizacji pozarządowych przez jednostki samorządu terytorialnego w 2020 i 2021 r. Raport z badania. Narodowy Instytut Wolności.

Charycka, B., Gumkowska, M., & Bednarek, J. (2022). Kondycja organizacji pozarządowych 2021. Stowarzyszenie Klon/Jawor.

Charycka, B., Bednarek, J., Belina, A. & Gumkowska, M. (2025). Kondycja organizacji pozarządowych 2024. Stowarzyszenie Klon/Jawor.

Commission of the European Communities. (2008, October). Local authorities: Actors for development. Communication from the Commission to the Council, the European Parliament and the European Economic and Social Committee and Committee of the Regions (COM(2008) 626 final).

Czech, S. (2015). Państwo opiekuńcze a rozwój i instytucje gospodarki. Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, (211), 32–42.

Elfring, T. (1989). New evidence on the expansion of service employment in advanced economies. Review of Income and Wealth, 35(45).

Esping-Andersen, G. (1994). Welfare states and the economy. W: N. J. Smelser & R. Swedberg (red.), The handbook of economic sociology. Princeton University Press.

Famulska, T., & Znaniecka, K. (red.). (2004). Finansowe aspekty rozwoju lokalnego. Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Katowicach.

Filipiak, B., Kogut, M., Szewczuk, A., & Zioło, M. (2005). Rozwój lokalny i regionalny. Fundacja na rzecz Uniwersytetu Szczecińskiego.

Gajdzica, Z. (2020). Polityka społeczna JST jako inicjatywa dobrych praktyk w aktywizacji osób z niepełnosprawnością. Niepełnosprawność i Rehabilitacja, (4), 51–65.

Główny Urząd Statystyczny. (2023). Działalność stowarzyszeń i podobnych organizacji społecznych, fundacji, społecznych podmiotów wyznaniowych oraz samorządu gospodarczego i zawodowego w 2022 r. – wyniki wstępne.

Golinowska, S. (2005). Przyszłość państwa opiekuńczego i systemu zabezpieczenia społecznego. Polityka Społeczna, (11–12), 1–9.

Golinowska, S. (2006). Decentralizacja władzy a funkcje socjalne państwa i rozwiązywanie problemów społecznych. W: S. Golinowska & M. Boni (red.), Nowe dylematy polityki społecznej. Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych.

Grewiński, M. (2013). Usługi społeczne i socjalne jako wspólny obszar polityki i ekonomii społecznej. Ekonomia Społeczna, 3(8), 24–39.

Grewiński, M., & Lizut, J. (2021). Idea, definicje i teoretyczne aspekty deinstytucjonalizacji w polityce społecznej. W: M. Grewiński & J. Lizut (red.), Deinstytucjonalizacja w polityce społecznej – szanse i zagrożenia. Instytut Naukowo-Wydawniczy "Spatium".

Grochalska, M., & Łojko, M. (2019). Współpraca sektora ekonomii społecznej z samorządem lokalnym na przykładzie wybranych powiatów województwa warmińsko-mazurskiego. Zeszyty Naukowe Warszawskiej Szkoły Zarządzania Szkoły Wyższej, (2/19), 40–71.

Herbst, M., & Przewłocka, J. (2014). Model współpracy administracji publicznej i NGO. Instytut Spraw Publicznych.

Hrynkiewicz, J. (red.). (2001). Decentralizacja funkcji społecznych państwa. Instytut Spraw Publicznych.

Kolodey, A. (2006). Finansowanie sektora pozarządowego. Studia i Prace Kolegium Zarządzania i Finansów, (70).

Komisja Europejska. (2017). Europejski filar praw socjalnych. https://eur-lex.europa.eu/PL/legal-content/glossary/european-pillar-of-social-rights.html

Krzyszkowski, J. (2014). Inkluzywne wspólnoty, czyli o roli polityki społecznej w samorządzie. Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej.

Maciuła, M. (2024). Po co nam minister ds. społeczeństwa obywatelskiego? https://publicystyka.ngo.pl/po-co-nam-minister-ds-spoleczenstwaobywatelskiego-debata-tau (dostęp: 14.10.2024).

Małecka-Łyszczek, M. (2020). Współpraca administracji publicznej z ekonomią społeczną. Wolters Kluwer.

Martinelli, F. (2017). Social services, welfare states and places: An overview. W: F. Martinelli, A. Anttonen, & M. Mätzke (red.), Social services disrupted: Changes, challenges and policy implications for Europe in times of austerity. New Horizons in Social Policy Series. https://doi.org/10.4337/9781786432117.00009

Noworól, A., & Szczudlińska-Kanoś, A. (2019). Polityka społeczna i rynek pracy w świetle regionalnej strategii rozwoju. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Ekonomii i Informatyki w Krakowie, 20(2), 29–41.

Ostasiewicz, W. (red.). (2002). Metodologia pomiaru jakości życia. Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu.

Plawgo, B., & Zaremba, W. (red.). (2005). Partnerskie współdziałanie w sektorze publicznym i prywatnym. Fundacja „Współczesne Zarządzanie”.

Podgórska-Rykała, J., & Kępa, M. (2020). Współpraca międzysektorowa jednostek samorządu terytorialnego z organizacjami pozarządowymi (89–108). W: A. Kopcińska (red.), Administracja i polityki publiczne. Wydawnictwo Libron.

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. (2018). Uzasadnienie do przedstawionego przez Prezydenta RP projektu ustawy o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych. Druk 3040. https://www.sejm.gov.pl/sejm8.nsf/druk.xsp?nr=3040

Przywojska, J. (2014). Nowe zarządzanie publiczne i governance w pracy socjalnej. Centrum Rozwoju Zasobów Ludzkich.

Przywojska, J. (2015). Samorządowa polityka społeczna – czyli o czym jest ta książka. W: J. Przywojska (red.), Samorządowa polityka społeczna. Wyzwania i działania (9–16). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Rada Ministrów. (2022, 15 czerwca). Uchwała nr 135 w sprawie przyjęcia polityki publicznej pod nazwą Strategia rozwoju usług społecznych, polityka publiczna do roku 2030 (z perspektywą do 2035 r.) (MP 2022, poz. 767).

Rakowski, W. (2021). Współpraca w gminach wiejskich. Wieś i Rolnictwo, (2/187), 135–152.

Rozmysłowicz, M., Klechniowska, A., Kaniuka, W., Lorczyk, M., & Stasiulewicz, S. (2020). Niezależne życie jest w twoich rękach. Polskie Towarzystwo Stwardnienia Rozsianego Oddział Warszawski.

Rogojsza, B. (2017). Współpraca JST a NGO. Ekonomiczne Problemy Usług, (127), 213–225. https://doi.org/10.18276/epu.2017.127-07

Rządowe Centrum Legislacji. (2024, 14 października). Projekt ustawy o bonie senioralnym. https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12390454/katalog/13087454#13087454

Rymsza, M. (2021). Usługi społeczne i nowy profesjonalizm praktyk pomocowych. Forum Akademickie, (7–8).

Skubiak, B. (2021). Współpraca międzygminna. Optimum. Studia Ekonomiczne, 2(104), 67–81.

Szatur-Jaworska, B. (2024). Służba społeczna, służby społeczne, usługi społeczne – zagadnienia terminologiczne. W: R. Szarfenberg, Polityka społeczna i usługi społeczne. http://rszarf.ips.uw.edu.pl/pdf/psus.pdf (dostęp: 10.10.2024).

Szluz, B., Ostasz, A., & Szafran, K. (red.). (2022). Centra usług społecznych – nowy model instytucji polityki społecznej. Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz.U. z 1998 r. nr 91, poz. 578, t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 107, 1907).

Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz.U. z 1998 r. nr 91, poz. 576, t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 566, 1907, 1940).

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 1990 r. nr 16 poz. 95, t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1465, 1572, 1907, 1940).

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r., poz. 195).

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r. nr 64, poz. 593, t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1283, 1572).

Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (Dz.U. z 2019 r., poz. 1818).

Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2003 r. nr 96, poz. 873, t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1491, 1761, 1940).

Ustawa z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego przez gospodarstwa domowe (Dz.U. z 2022 r., poz. 2236, t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 114).

Wygnański, J. (2008). Ekonomizacja organizacji pozarządowych. Zarządzanie Publiczne, 1(3), 23–67.