Artykuł podejmuje rozważania na temat wybranych aspektów reformy planowania przestrzennego w Polsce za sprawą noweli ustawy planistycznej z 7.07.2023 r. Autorka ukazuje reformę na kanwie rozwoju historycznego regulacji planistycznych, ze szczególnym naciskiem na problematykę ważenia interesu publicznego i prywatnego w planowaniu przestrzennym. Realizacja wartości ustawy planistycznej i spójnych celów jest warunkiem dobrego projektu planu i pomyślnej jego realizacji. Niektóre zmiany ustawy planistycznej, w tym zwiększenie partycypacji społecznej czy uproszczenie procedur, jak i zwiększenie cyfryzacji mogą przyczynić się do realizacji wartości ważnych dla planowania przestrzennego, takich jak zapewnienie ładu przestrzennego. Ważnym instrumentem są także umowy urbanistyczne, które mogą stać się narzędziem do pełniejszego realizowania zarówno interesu publicznego, jak i prywatnego. Szczególnie korzystne będą wówczas, gdy administracji lokalnej nie stać na uchwalenie planu miejscowego czy zrealizowanie inwestycji celu publicznego, które mogą zostać sfinansowane w ramach inwestycji uzupełniającej przez podmioty prywatne.

Opracowanie skupia się na statusie prawnym dróg wewnętrznych ogólnodostępnych, niezaliczonych do żadnej z kategorii dróg publicznych, których wyodrębnienie prawne jest kwestionowane. W konsekwencji zdarza się, że podmiot prawa prywatnego nie tylko zostaje zobowiązany do wybudowania dróg ogólnie dostępnych, ale także do ich późniejszego utrzymywania, co stanowi przykład wywłaszczenia de facto. Taka dysproporcja jest niedopuszczalna w państwie prawa, co zostało potwierdzone w orzecznictwie ETPCz, którego tezy są ciągle ignorowane w prawie polskim. Źródłem problemu jest formalne, a nie materialne definiowanie dróg publicznych. Tymczasem to właśnie ta ostatnia perspektywa umożliwia zrozumienie istoty dróg wewnętrznych pełniących tę samą funkcję co drogi publiczne. W artykule prezentowa jest teza, że o tym, czy dana droga ma charakter drogi publicznej, czy też wewnętrznej, nie przesądza wyłącznie formalne zakwalifikowanie do danej kategorii dróg publicznych, ale faktyczny sposób użytkowania.