Prawo do uzyskania informacji na temat podejmowania decyzji opartego wyłącznie na zautomatyzowanym przetwarzaniu danych – glosa do wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 27 lutego 2025 r. w sprawie C-203/22

W dniu 27 lutego 2025 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie C-203/22, dotyczący prawa do uzyskania informacji o decyzjach opartych wyłącznie na zautomatyzowanym przetwarzaniu danych. Trybunał przesądził, że art. 15 ust. 1 lit. h RODO przyznaje osobie, której dane dotyczą, prawo do uzyskania wyjaśnień dotyczących zasad i procedur zautomatyzowanego przetwarzania danych, które doprowadziły do konkretnego rozstrzygnięcia. Jednocześnie TSUE podkreślił, że administratorzy nie mogą dyskrecjonalnie odmawiać realizacji tego prawa ze względu na ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa; ewentualne ograniczenia muszą każdorazowo wynikać z indywidualnego wyważenia interesów, przeprowadzonego przez organ nadzorczy lub sąd. Celem artykułu jest analiza argumentacji TSUE oraz omówienie sposobów realizacji przez administratorów żądań udzielenia wyjaśnień na temat zautomatyzowanego podejmowania decyzji w świetle standardów wyznaczonych w wyroku, a także ocena wpływu przyjętej wykładni na stosowanie prawa do uzyskania wyjaśnień przewidzianego w art. 86 AI Act.

Bibliografia/References

 

Literatura/Literature

Bauer, K., Gill, A., Langenbucher, K., & Franke, L. (2025). Institutionalizing explainability: On credit scoring, AI, and consumer agency. SAFE White Paper, nr 116. Leibniz Institute for Financial Research SAFE. https://hdl.handle.net/10419/334497

Brkan, M., & Bonnet, G. (2020). Legal and technical feasibility of the GDPR’s quest for explanation of algorithmic decisions: Of black boxes, white boxes and fata morganas. European Journal of Risk Regulation, 11(1), 18–50. https://doi.org/10.1017/err.2020.10

de Bruijn, H., Warnier, M., & Janssen, M. (2022). The perils and pitfalls of explainable AI: Strategies for explaining algorithmic decision-making. Government Information Quarterly, 39(2), 101666. https://doi.org/10.1016/j.giq.2021.101666

Cheong, B. C. (2024). Transparency and accountability in AI systems: Safeguarding wellbeing in the age of algorithmic decision-making. Frontiers in Human Dynamics, 6, 1421273. https://doi.org/10.3389/fhumd.2024.1421273

Custers, B., & Heijne, A.-S. (2022). The right of access in automated decision-making: The scope of article 15(1)(h) GDPR in theory and practice. Computer Law & Security Review, 46, 105727. https://doi.org/10.1016/j.clsr.2022.105727

Genicot, N. (2025). Scoring the European citizen in the AI era. Computer Law & Security Review, 57, 106130. https://doi.org/10.1016/j.clsr.2025.106130

Juliussen, B. A. (2025). The right to an explanation under the GDPR and the AI Act. W: I. Ide, I. Kompatsiaris, C. Xu, K. Yanai, W.-T. Chu, N. Nitta, M. Riegler, & T. Yamasaki (red.), MultiMedia Modeling: 31st International Conference on Multimedia Modeling, MMM 2025, Nara, Japan, January 8–10, 2025, Proceedings, Part IV (s. 184 –197). Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-96-2071-5_14

Kupiec, M. (2024). Nowe spojrzenie na zautomatyzowane podejmowanie decyzji w rozumieniu art. 22 RODO – glosa do wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 7.12.2023 r., C-634/21, OQ przeciwko Land Hessen przy udziale: SCHUFA Holding AG. Europejski Przegląd Sądowy, (3), 33–39.

Margoni, T., & King, L. (2026). Authority-mediated trade secrecy in the AI Act: An example of functional constitutionalisation of transparency? [preprint]. SSRN. https://doi.org/10.2139/ssrn.6273778

Matulionyte, R., & Aranovich, T. (2022). Trade secrets versus the AI explainability principle. W: R. Abbott (red.), Research Handbook on Intellectual Property and Artificial Intelligence (s. 405–422). Edward Elgar Publishing. https://doi.org/10.4337/9781800881907.00030

Metikoš, L., & Ausloos, J. (2025). The right to an explanation in practice: Insights from case law for the GDPR and the AI Act. Law, Innovation and Technology, 17(1), 205–240. https://doi.org/10.1080/17579961.2025.2469349

Nnawuchi, U., & George, C. (2024). A grand entrance without a blueprint: A critical analysis of the right to explanation in Article 86 of the European Union Artificial Intelligence Act. AIRe – Journal of AI Law and Regulation, 1(4), 402–419. https://doi.org/10.21552/aire/2024/4/6

O’Hara, K. (2020). Explainable AI and the philosophy and practice of explanation. Computer Law & Security Review, 39, 105474. https://doi.org/10.1016/j.clsr.2020.105474

Palazzo, D. (2025). The right to explanation of automated decisions under the GDPR: The issues of explainability of AI outputs and protection of trade secrets. European Data Protection Law Review, 11(3), 375–379. https://doi.org/10.21552/edpl/2025/3/15

Palma Ortigosa, A. (2025). Remedies (Chapter IX, Section 4). W: A. Huergo Lora (red.), G. M. Díaz González (koord.), The EU regulation on artificial intelligence: A commentary (s. 503–520). Wolters Kluwer Italia.

Peisker, Y. (2023). Der datenschutzrechtliche Auskunftsanspruch: Grundlagen, Reichweite und praktische Probleme des Art. 15 DSGVO im Beschäftigungskontext. Nomos. https://doi.org/10.5771/9783748941545

Radtke, T. (2025). Das Recht auf Erklärung unter der DSGVO und der KI-VO. W: M. Dregelies, H. Henke, & L. K. Kumkar (red.), Artificial Intelligence: Rechtsfragen und Regulierung künstlicher Intelligenz im Europäischen Binnenmarkt (s. 53–70). Nomos. https://doi.org/10.5771/9783748947516-53

Sever, T. (2025). Trends of automated decision-making in the public sector. W: N. Urs, D. Špaček, & S. Nõmmik (red.), Digital transformation in European public services: Complexities, challenges, and good practices (s. 25–53). Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-3-031-81425-9_3

Sibiga, G. (2022). Wyłączenie zakazu zautomatyzowanego podejmowania decyzji w przepisach prawa polskiego w świetle wymagań ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (RODO) – wybrane zagadnienia. Monitor Prawniczy, (21, dodatek specjalny), 87–94.

Wachter, S., Mittelstadt, B., & Floridi, L. (2017). Why a right to explanation of automated decision-making does not exist in the General Data Protection Regulation. International Data Privacy Law, 7(2), 76–99. https://doi.org/10.1093/idpl/ipx005

Wachter, S., Mittelstadt, B., & Russell, C. (2018). Counterfactual explanations without opening the black box: Automated decisions and the GDPR. Harvard Journal of Law & Technology, 31(2), 841–887. https://jolt.law.harvard.edu/assets/articlePDFs/v31/Counterfactual-Explanations-without-Opening-the-Black-Box-Sandra-Wachter-et-al.pdf

 

Wytyczne i stanowiska/Guidelines and opinions

Article 29 Data Protection Working Party. (2018, 6 lutego). Guidelines on automated individual decision-making and profiling for the purposes of Regulation 2016/679 (WP251rev.01). https://ec.europa.eu/newsroom/article29/items/612053/en

European Data Protection Board. (2021, 13 października). Guidelines 10/2020 on restrictions under Article 23 GDPR (Version 2.1). https://edpb.europa.eu/our-work-tools/our-documents/guidelines/guidelines-102020-restrictions-under-article-23-gdpr_en

European Data Protection Supervisor. (2023, 16 listopada). TechDispatch #2/2023: Explainable Artificial Intelligence (XAI). https://data.europa.eu/doi/10.2804/802043

 

Akty prawne/Legal acts

Bundesgesetz zum Schutz natürlicher Personen bei der Verarbeitung personenbezogener Daten (Datenschutzgesetz – DSG). I Nr. 165/1999 ze zm.

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/943 z dnia 8 czerwca 2016 r. w sprawie ochrony niejawnego know-how i niejawnych informacji handlowych (tajemnic przedsiębiorstwa) przed ich bezprawnym pozyskiwaniem, wykorzystywaniem i ujawnianiem, Dz.Urz.UE L z 2016 r. nr 157, s. 1).

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2831 z dnia 23 października 2024 r. w sprawie poprawy warunków pracy za pośrednictwem platform, Dz.Urz.UE L z 2024 r. poz. 2831.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych), Dz.Urz.UE L z 2016 r. nr 119, s. 1 z późn. zm.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji oraz zmiany rozporządzeń (WE) nr 300/2008, (UE) nr 167/2013, (UE) nr 168/2013, (UE) 2018/858, (UE) 2018/1139 i (UE) 2019/2144 oraz dyrektyw 2014/90/UE, (UE) 2016/797 i (UE) 2020/1828 (akt w sprawie sztucznej inteligencji), Dz.Urz.UE L z 2024 r. poz. 1689).

 

Orzecznictwo/Judgments

Wyrok TS z 7 grudnia 2023 r., OQ v. Land Hessen, C‑634/21, EU:C:2023:957.

Wyrok TS z 27 lutego 2025 r., CK przeciwko Magistrat der Stadt Wien, C-203/22, EU:C:2025:117.