Non-employee employment and illegitimate social security

The article concerns the issue of abuse of non-employee forms of gainful employment (civil and economic law) in order to circumvent labor and social security regulations (social and health insurance) for financial gain (wages and contributions), which distorts the social and econom­ic function of employment and leads to the inefficiency of social protection at both the individual and collective (community) levels. This phenomenon has been defined as a state of illegality (iniquity) in employment relations, with an explanation of its essence and consequences. Next, considerations are made regarding the freedom to choose the basis of employment, which is closely related to the final remarks on maintenance, in particular due to the universality of the constitutional approach to the princi­ple of freedom of work, the existing (diverse and equiv­alent) forms of gainful employment (the free nature of employment). However, it was stipulated that this should be accompanied by the inclusion of civil law contracts and non-agricultural economic activity in legal solutions aimed at harmonizing employment conditions (i.e., labor pro­tection within the meaning of Article 24 of the Constitu­tion of the Republic of Poland) and social risk protection with the standard of rights and obligations existing in the sphere of employee employment.

Bibliografia/References

Baran, K. W. (2015). Pojęcie i systematyka zatrudnienia niepracowniczego. W: K. W. Baran (red.), System prawa pracy. T. VII. Zatrudnienie niepracownicze. Wolters Kluwer.

Baran, K. W. (red.). (2024). Prawo pracy. Wolters Kluwer.

Ćwiertniak, B. M. (2017). W: K. W. Baran (red.), System prawa pracy. T. I. Część ogólna. Wolters Kluwer.

Florczak-Wątor, M. (2023). W: P. Tuleja (red.), Konstytucja RP. Komentarz. Wolters Kluwer.

Florek, L. (2012). Swoboda umów w prawie pracy. W M. Seweryński & J. Stelina (red.), Wolność i sprawiedliwość w zatrudnieniu. Księga pa­miątkowa poświęcona Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej Profesorowi Lechowi Kaczyńskiemu. Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Florek, L. (2017a). Umowy cywilnoprawne a umowa o pracę. W: M. Szabłowska-Juckiewicz, B. Rutkowska & A. Napiórkowska (red.), Ten­dencje rozwojowe indywidualnego i zbiorowego prawa pracy. Księga Jubileuszowa Profesora Grzegorza Goździewicza. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Florek, L. (2017b). Zatrudnienie niepracownicze. Rynek Pracy, 3.

Florek, L., & Pisarczyk, Ł. (2025). Prawo pracy. Wolters Kluwer.

Garlicki, L., & Jarosz-Żukowska, S. (2016). W: L. Garlicki & M. Zubik (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz (t. II). Wydawnictwo Sejmowe.

Gersdorf, M. (2013). Prawo zatrudnienia. LexisNexis.

Gładoch, M. (2018). Prawo wyboru podstawy zatrudnienia w kontekście zasady swobody prowadzenia działalności gospodarczej. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, 5.

Jończyk, J. (2012). Umowa o zatrudnienie. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, 2.

Jończyk, J. (2013). Ochrona pracy. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, 3.

Jończyk, J. (2014). Rekonstrukcja zatrudnienia i zabezpieczenia społecznego. Podstawowe pojęcia prawne. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, 1.

Krzywoń, A. (2017). Konstytucyjna ochrona pracy i praw pracowniczych. Wolters Kluwer.

Lasocki, T. (2021). Pozorne samozatrudnienie – przyczyny fiskalne, skutki, środki zaradcze. Ubezpieczenia Społeczne. Teoria i Praktyka, 3.

Lasocki, T., & Petelczyc, J. (2024). Dobrowolne ubóstwo. O konsekwencjach dobrowolnego ZUS dla samozatrudnionych. Polska Sieć Ekonomii.

Lewandowicz-Machnikowska, M. (2024). W: K. W. Baran (red.), Prawo pracy. Wolters Kluwer.

Liszcz, T. (2012). Swoboda umów w prawie pracy. W: M. Seweryński & J. Stelina (red.), Wolność i sprawiedliwość w zatrudnieniu. Księga pa­miątkowa poświęcona Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej Profesorowi Lechowi Kaczyńskiemu. Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Liszcz, T. (2013). Konstytucyjna zasada ochrony pracy. W: G. Uścińska (red.), Prawo pracy. Refleksje i poszukiwania. Księga Jubileuszowa Profesora Jerzego Wratnego. Instytut Pracy i Spraw Socjalnych.

Maniewska, E. (2022). Konstytucyjna zasada pomocniczości a wolność wyboru przez wykonawcę pracy rodzaju umownej podstawy zatrud­nienia. W: K. Rączka, B. Godlewska-Bujok, E. Maniewska, W. Ostaszewski, M. Raczkowski & A. Ziętek-Capiga (red.), Między ideowością a pragmatyzmem – tworzenie, wykładnia i stosowanie prawa. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Małgorzacie Gersdorf. Wolters Kluwer.

Masternak-Kubiak, M. (2022). Zakres treściowy konstytucyjnej zasady ochrony pracy. W: A. Górnicz-Mulcahy, M. Lewandowicz-Machni­kowska & A. Tomanek (red.), Pro opere perfecto gratias agimus. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Tadeuszowi Kuczyńskiemu. E-Wydawnictwo. Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa.

Męcina, J. (2015). Zatrudnienie niepracownicze z perspektywy polityki społecznej i rynku pracy. W: K. W. Baran (red.), System prawa pracy. T. VII. Zatrudnienie niepracownicze. Wolters Kluwer.

Miętek, A. (2019). Swoboda umów i jej ograniczenia przy kształtowaniu treści stosunku pracy. Wolters Kluwer.

Pochopień-Belka, S. (2024). Rola Państwowej Inspekcji Pracy w urzeczywistnianiu zasady wolności pracy. W: A. Tomanek (red.), Państwowa Inspekcja Pracy jako gwarant ładu społecznego. Przegląd Prawa i Administracji, t. CXXXVII. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Przybyłowicz, A. (2023). Umowy cywilnoprawne jako tytuł ubezpieczenia społecznego – potencjalne kierunki rozszerzenia obowiązku ubez­pieczenia. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, 7.

Sobczyk, A. (2015). Wolność pracy i władza. Instytut Wydawniczy Książka i Prasa.

Sobczyk, A., & Buch, D. (2016). W: M. Safjan & L. Bosek (red.), Konstytucja RP. Komentarz. Art. 1–86 (t. I). C.H. Beck.

Sobczyk, A., & Kulig, K. (2016). W: M. Safjan & L. Bosek (red.), Konstytucja RP. Komentarz. Art. 1–86 (t. I). C.H. Beck.

Ślebzak, K. (2022). Prawne uwarunkowania wykonywania zawodów prawniczych wynikające z Konstytucji RP. W: K. W. Baran & K. Ślebzak (red.), System prawa pracy. T. XIII. Zawody prawnicze. Wolters Kluwer.

Świątkowski, A. M. (2015a). Cywilnoprawne zatrudnienie niepracownicze. W: K. W. Baran (red.), System prawa pracy. T. VII. Zatrudnienie niepracownicze. Wolters Kluwer.

Świątkowski, A. M. (2015b). Prawo wyboru podstawy zatrudnienia. Studia Iuridica Lublinensia, 24(3), 237–246. https://doi.org/10.17951/ sil.2015.24.3.237

Włodarczyk, M. (2025). Prawo pracy czy prawo zatrudnienia – głos w dyskusji. W: D. Makowski & M. Kuba (red.), Z aktualnych problemów prawa pracy. Jubileusz 50-lecia Pracy Naukowej Profesor Teresy Wyki. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica, 111.

Zieleniecki, M. A. (2025). Dostęp osób samozatrudnionych do ochrony socjalnej. Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego SOC/815. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny.