Ochrona i nagradzanie sygnalistów w sprawach antymonopolowych – zarys problematyki

Imperatyw skutecznego egzekwowania prawa konkurencji, zwłaszcza w przypadku najgroźniejszych deliktów antykonkurencyjnych w postaci karteli, wymaga w szczególności stosowania adekwatnych metod ich wykrywania. Do najważniejszych mechanizmów w ramach tzw. reaktywnych metod wykrywania naruszeń tego prawa zdaje się urastać ochrona i nagradzanie tzw. sygnalistów, co w naturalny sposób inspiruje do badań nad tym zagadnieniem. Wpisując się w nurt tych badań, niniejszy artykuł prezentuje główne założenia ochrony i nagradzania sygnalistów w sprawach antymonopolowych, argumenty przemawiające za i przeciw temu mechanizmowi oraz polskie rozwiązania w tej materii. Szczególny asumpt do podjęcia tego ostatniego wątku rozważań daje wejście w życie ustawy z dnia 14.06.2024 r. o ochronie sygnalistów, która to regulacja stanowi znaczący, choć raczej nie przełomowy krok w kierunku doskonalenia polskiego programu dla sygnalistów w sprawach antymonopolowych. Głównym celem podjętych badań jest weryfikacja hipotezy o rosnącym znaczeniu ochrony i nagradzania sygnalistów jako komplementarnego mechanizmu wykrywania naruszeń prawa konkurencji mimo braku konsensusu w wielu kwestiach odnoszących się do tego mechanizmu.

Bibliografia/References

Buccirossi, P., & Spagnolo, G. (2005). Optimal fines in the era of whistleblowers. Should price fixers still go to prison? Lear Research Paper 05-01, 1–23. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.871726

CMA. (2014, 31 marca). CMA Guidance. Rewards for information about cartels. https://www.gov.uk/government/publications/cartels-informant-rewards-policy/rewards-for-information-about-cartels

Dobosz, K. & Tchórzewski, M. (2025). Objaśnienia do art. 3 ust. 1 pkt 16. W: B. Baran-Wesołowska (red.), Ochrona sygnalistów. Komentarz (s. 124–133). Wolters Kluwer.

Gobert, J. & Punch, M. (2000). Whistleblowers, the public interest, and the Public Interest Disclosure Act 1998. Modern Law Review, 63(1), 25–54. http://doi.org/10.1111/1468-2230.00249

ICN. (2021). Anti-Cartel Enforcement Manual. Cartel Case Initiation, 1–72. https://internationalcompetitionnetwork.org/wp-content/uploads/2022/01/CWG_ACEM_Case_Initiation_CH4-2021.pdf

Kobroń-Gąsiorowska, Ł. (2022). Modele ochrony whistleblowera (sygnalisty). C.H.Beck.

Lamontanaro, A. (2020). Bounty hunters for algorithmic cartels: An old solution for a new problem. Fordham Intellectual Property, Media and Entertainment Law Journal, 30(4), 1259–1310. https://ir.lawnet.fordham.edu/iplj/vol30/iss4/6

Lockhart, E. (2024). The inside track: The role of financial rewards for whistleblowers in the fight against economic crime. SOC ACE Research Paper No. 31. University of Birmingham, 1–64. https://static1.squarespace.com/static/63e4aef3ae07ad445eed03b5/t/6756cfd024f33859fb718888/1733742545613/SOC-ACE-RP31_Whistleblowing-Dec+24.pdf

Mleczko, M. (2018). Seminarium naukowe pn. „Sygnaliści – lekarstwo na ograniczoną skuteczność organów ochrony konkurencji czy realizacja społecznego obowiązku praworządnych obywateli”. Warszawa, 28 listopada 2017 r. Internetowy Kwartalnik Antymonopolowy i Regulacyjny, 2(7), 160–163, https://press.wz.uw.edu.pl/cgi/viewcontent.cgi?article=1426&context=ikar

Molski, R. (2025). Objaśnienia do art. 113a. W: A. Jurkowska-Gomułka & A. Piszcz (red.). Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz (s. 1801–1821). C.H.Beck.

Nyreröd, T., & Spagnolo, G. (2018). Myths and numbers on whistleblower rewards. SITE Working Paper, No. 44, 1–29, https://hdl.handle.net/10419/204755

Nyreröd, T., & Spagnolo, G. (2021). A fresh look at whistleblower rewards. Journal of Governance & Regulation, 10(4), 248–260. https://doi.org/10.22495/jgrv10i4siart5

OECD. (2016). Committing to Effective Whistleblower Protection. OECD Publishing. http://dx.doi.org/10.1787/9789264252639-en

OECD. (2023a). The future of effective leniency programmes: Advancing Detection and Deterrence of Cartels. www.oecd.org/daf/competition/thefuture-of-effective-leniency-programmes-2023.pdf

OECD. (2023b). Alternatives to leniency programmes – contribution from Poland. https://one.oecd.org/document/DAF/COMP/GF/WD(2023)42/en/pdf

OECD. (2023c). The future of effective leniency programmes – note by the European Union. https://one.oecd.org/document/DAF/COMP/WP3/WD(2023)20/en/pdf

Polański, J. (2014). Programy nagradzania informatorów w prawie państw europejskich. Internetowy Kwartalnik Antymonopolowy i Regulacyjny, 9(3), 10–33. https://press.wz.uw.edu.pl/cgi/viewcontent.cgi?article=1112&context=ikar

Stephan, A. (2014). Is the Korean innovation of individual informant rewards a viable cartel detection tool? CCP Working Paper 14-3. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2405933

Stucke, M. E. (2015). Leniency, whistle-blowing and the individual: Should we create another race to the competition agency? In: C. Beaton-Wells, & C. Tran (red.). Anti-Cartel Enforcement in a Contemporary Age: Leniency Religion (s. 209–230). Hart Publishing.

UOKiK. (b.d.). Sprawozdanie z działalności UOKIK. Rok 2024. https://uokik.gov.pl/sprawozdanie-z-dzialalnosci-uokik-w-2024-r-pobierz

Wright, J. (2017). Blow the whistle! How bringing whistleblower rewards to antitrust would help cartel enforcement. Administrative Law Review, 69(3), 695–724. https://www.jstor.org/stable/26423326