Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego 02/2026

Kto zyskał, a kto stracił? Bilans reformy dochodów gmin z tytułu udziału w PIT w Polsce

This article presents a preliminary assessment of the distributional effects of the 2025 reform of personal income tax (PIT) revenue allocation in Poland, introduced by the Act of 1 October 2024. Using historical data from 2018– 2022, a simulation compares PIT revenues under the new and previous systems across four municipal types: rural, urban-rural, urban, and cities with county rights (CCRs). The results show that the reform strengthens the link between PIT revenues and local economic potential. While all municipalities gain nominally, benefits are uneven. Higher gains are associated with higher average wages, greater use of tax deductions, more non-agricultural employment, and a larger number of businesses. CCRs are most sensitive to income levels; rural municipalities the least. The study contributes to fiscal decentralization literature and offers insights for policymakers designing equitable intergovernmental fiscal systems.

W artykule dokonano wstępnej oceny tego, które jednostki samorządu terytorialnego (JST) zyskują, a które tracą na nowym systemie alokacji dochodów z podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT), wprowadzonym mocą ustawy z 1 pażdziernika 2024 r. o dochodach JST, oraz zidentyfikowano czynniki, które o tym przesądzają w różnych typach gmin (wiejskich, miejsko-wiejskich, miejskich oraz miastach na prawach powiatu – MNPP). Wyniki badania pokazują, że reforma zwiększa powiązanie dochodów gmin z ich potencjałem gospodarczym. Choć wszystkie JST nominalnie zyskują, to poziom korzyści różni się istotnie. Wyższe dochody uzyskują gminy z większym udziałem podatników korzystających z ulg, wyższymi wynagrodzeniami, większym zatrudnieniem poza rolnictwem i większą liczbą firm. Najbardziej wrażliwe na zróżnicowanie poziomu przeciętnych wynagrodzeń okazały się dochody z PIT w MNPP, zaś najmniej wrażliwe – w gminach wiejskich.

Pasywność organów administracji publicznej – rozumiana jako bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego – jest bez wątpienia stanem patologicznym. Dlatego też ustawodawca stara się temu zaradzić, rozbudowując m.in. regulacje mające na celu przeciwdziałanie inercji organów administracyjnych. Kluczowym środkiem prawnym zmierzającym do wyegzekwowania załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej jest ponaglenie. Na mocy art. 37 § 3a ustawy z 14.06.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, który niedawno został dodany do materii ogólnej procedury administracyjnej, ustawodawca domaga się, aby ponaglenie nie było wnoszone przedwcześnie, a więc przed upływem terminu określonego w art. 35 k.p.a. albo w przepisach szczególnych. Jeśli jednak tak się stanie, organ prowadzący postępowanie pozostawia ponaglenie bez rozpoznania. Podstawowym celem opracowania jest zbadanie wspomnianej normy z art. 37 § 3a z punktu widzenia skuteczności skargi wniesionej do wojewódzkiego sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłość postępowania w sytuacji, gdy ponaglenie poprzedzające tę skargę zostało wniesione przedwcześnie.

W polskich warunkach obrotu gospodarczego coraz częściej dochodzi do transakcji na rynku medialnym. Przedmiotem sprzedaży są tytuły uczestnictwa w spółkach nadawczych. Spółki te dysponują koncesjami na rozpowszechnianie programów radiowych lub telewizyjnych. Procedura uzyskania koncesji jest w naszym państwie często złożona, sformalizowana i czasochłonna. Nabywca tytułów uczestnictwa (np. akcji nadawcy) jest zainteresowany tym, żeby w razie dojścia transakcji do skutku zachować koncesję. Jej utrata niejednokrotnie mija się z celem, dla którego kupujący uzyskuje tytuły uczestnictwa. Obowiązujące przepisy przyznają jednak regulatorowi (Krajowej Radzie Radiofonii i Telewizji) możliwość cofnięcia koncesji m.in. w sytuacji przejęcia kontroli nad nadawcą. Zakup odpowiednio dużego pakietu akcji nadawcy może zaś doprowadzić do zmian w zakresie kontroli. Celem artykułu jest odniesienie się do problemów prawnych związanych ze wspomnianym przejęciem kontroli, gdy nabywcą akcji jest przedsiębiorca z Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) oraz podmiot spoza EOG.

Możliwość zawarcia przed Komisją Nadzoru Finansowego układu w sprawie warunków nadzwyczajnego złagodzenia sankcji do polskiego porządku prawnego została wprowadzona na mocy art. 19 ustawy z dnia 16 sierpnia 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z zapewnieniem rozwoju rynku finansowego oraz ochrony inwestorów na tym rynku, która weszła w życie w dniu 29 września 2023 r. Na mocy tej regulacji do ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym wprowadzono przepisy art. 18k–18z, które regulują zagadnienia dotyczące układu w sprawie warunków nadzwyczajnego złagodzenia sankcji. Wprowadzenie tego rodzaju instytucji prawnej należy traktować nadal jako rozwiązanie nowatorskie. Dopiero w drugiej połowie 2024 r. Komisja Nadzoru Finansowego wydała pierwsze decyzje kończące postępowania administracyjne w wyniku zawarcia układu z podmiotami nadzorowanymi. Celem artykułu jest próba oceny nowego narzędzia legislacyjnego w postaci układu w sprawie warunków nadzwyczajnego złagodzenia sankcji, w tym zwłaszcza jego szans na usprawnienie nadzoru sprawowanego przez Komisję Nadzoru Finansowego, jak i potencjalnych zagrożeń wynikających z immanentnie związanej z układem konieczności zrzeczenia się przez stronę jej konstytucyjnych praw w zakresie możliwości kwestionowania wydanej przez organ decyzji administracyjnej.

Cyfryzacja objęła już wiele dziedzin życia, a teraz wkracza w dziedzinę pieniądza. Banki centralne podjęły prace nad koncepcją emisji nowej formy pieniądza – pieniądza cyfrowego banku centralnego (Central Bank Digital Currency, CBDC). Dostrzegając podkreślane w literaturze zalety wprowadzenia cyfrowej formy pieniądza banku centralnego, należy zwrócić uwagę również na jego potencjalne zagrożenia, w szczególności dla praw i wolności obywateli, w tym w sferze prywatności. Celem artykułu jest wykazanie, że z rysujących się możliwych modeli emisji i funkcjonowania oraz cech tego pieniądza mogą wynikać istotne zagrożenia sfery prywatności w razie jego wprowadzenia zgodnie z istniejącymi projektami.

Artykuł koncentruje się na regulacjach prawnych dotyczących stosowania piktogramów jako formy realizacji obowiązku informacyjnego przedsiębiorców wobec konsumentów i zastosowania koncepcji legal design w prawie konsumenckim. Podkreśla, że przepisy unijne i krajowe, choć mocno rozproszone i zróżnicowane, mają na celu ujednolicenie zasad przekazywania informacji w obrocie gospodarczym, szczególnie w branżach takich jak farmacja, chemia czy kosmetologia, gdzie ochrona konsumentów jest priorytetem. Autorka omawia kluczowe akty prawne, takie jak dyrektywy unijne, które wprowadzają obowiązek stosowania graficznych form informacji. Zwraca uwagę na cztery poziomy normatywnego stosowania piktogramów: od fakultatywnych grafik stosowanych dobrowolnie po obligatoryjne oznaczenia wymagane prawnie. Regulacje te, mimo swojej szczegółowości, często nie zapewniają spójności ani przejrzystości, co utrudnia konsumentom zrozumienie przekazywanych informacji. W artykule podkreślono także potrzebę wprowadzenia przepisów, które ujednoliciłyby symbolikę na szerszą skalę i zapobiegałyby stosowaniu grafik wprowadzających w błąd co do właściwości produktu. Zdaniem autorki, prawodawstwo powinno zmierzać w kierunku harmonizacji i normalizacji graficznych form informacji, aby lepiej odpowiadały one na potrzeby konsumentów i przedsiębiorców, a także przyczyniły się do większej przejrzystości i zaufania na rynku.

Przedmiotem niniejszego opracowania jest orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym przyjęto stanowisko, że po wprowadzeniu przepisów działu IVA k.p.a. do systemu prawa, które – zgodnie z intencją ustawodawcy – miały uporządkować zasady i tryb stosowania administracyjnych kar pieniężnych, odwoływanie się na podstawie art. 202 ustawy o odpadach do unormowań Ordynacji podatkowej o przedawnieniu nie znajduje obecnie uzasadnienia. W ocenie autorki komentowane orzeczenie stanowi właściwą interpretację przepisów k.p.a. i o.p. i powinno być brane pod uwagę także w sprawach dotyczących administracyjnych kar pieniężnych wymierzanych na podstawie innych ustaw.