Wykładnia zgodna z prawami podstawowymi UE jako remedium na dyskryminację upadłego konsumenta

Artykuł analizuje problem zróżnicowania sytuacji prawnej dłużnika-konsumenta w postępowaniu upadłościowym w warunkach cyfryzacji procedur sądowych. W świetle prawa Unii Europejskiej, a zwłaszcza art. 47 Karty praw podstawowych UE oraz celów dyrektywy 2019/1023, dowiedziono, że wykładnia prounijna zobowiązuje sądy krajowe do interpretacji przepisów Prawa upadłościowego w sposób gwarantujący równy dostęp do sądu na wszystkich etapach postępowania. Analiza dogmatyczna i systemowa art. 491² ust. 3 oraz art. 216aa p.u. prowadzi do wniosku, że prawo do składania pism w formie papierowej powinno przysługiwać także po ogłoszeniu upadłości. Wnioski mają wymiar praktyczny – umożliwiają sądom eliminowanie wątpliwości interpretacyjnych bez konieczności nowelizacji ustaw, wzmacniając ochronę praw podstawowych i efektywność wymiaru sprawiedliwości.

Bibliografia/References

 

Literatura/Literature

Baran, M., Kawczyńska, M, & Kornobis-Romanowska, D. (2025). W: N. Półtorak (red.). Ochrona prawna. System Prawa Unii Europejskiej. C.H.Beck.

Baran, M. (2014). Stosowanie z urzędu prawa Unii Europejskiej przez sądy krajowe. Wolters Kluwer.

Craig, P. (2018). EU Administrative Law. Oxford University Press.

Craig, P., & de Búrca, G. (2020). EU Law: Text, Cases, and Materials (7th ed.). Oxford University Press.

Donoghue, J. (2017). The rise of digital justice: Courtroom technology, public participation and access to justice. The Modern Law Review, 80(6), 995–1025. https://doi.org/10.1111/1468-2230.12300

Dworzański, D., & Zin, J. (2024). Wykluczenie cyfrowe uczestnika postępowania upadłościowego i restrukturyzacyjnego – zagadnienia praktyczne. Doradca Restrukturyzacyjny (2), 76–84.

Flaga-Gieruszyńska, K. (2024). Wpływ wykluczenia cyfrowego na ograniczenie dostępu do sądu w sprawach cywilnych. Prawo i Więź, 4(47), 195–216.

Fontanelli, F. (2014). National measures and the application of the EU Charter of Fundamental Rights – Does curia.eu know iura.eu? Human Rights Law Review, 14(2), 231–265. https://doi.org/10.1093/hrlr/ngu009

Hofmann, H. C. H., Rowe G. C., & Türk A. H. (2011). Administrative Law and Policy of the European Union. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199286485.001.0001

Kowalik-Bańczyk, K. (2013). Bezpośrednie stosowanie Karty Praw Podstawowych w krajowym postępowaniu sądowym gwarancją skuteczności prawa UE. Glosa do wyroku TS z dnia 22 grudnia 2010 r., C-279/09. Europejski Przegląd Sądowy, (3), 40–46.

Lenaerts, K. (2012). Exploring the limits of the EU Charter of Fundamental Rights. European Constitutional Law Review, 8(3), 375–403.

Lenaerts, K. (2020a). New horizons for the rule of law within the EU. German Law Journal, 21(1), 29–34. https://doi.org/10.1017/glj.2019.91

Lenaerts, K. (2020b), Aby Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej była rzeczywistością dla wszystkich: 10 lat, odkąd karta jest prawnie wiążącą. Europejski Przegląd Sądowy, (2), 4–8.

Mik, C. (2005). Wykładnia zgodna prawa krajowego z prawem Unii Europejskiej. W: S. Wronkowska (red.). Polska kultura prawna a proces integracji europejskiej. Kantor Wydawniczy Zakamycze.

Peers, S., Hervey, T., Kenner, J., & Ward, A. (red.). (2021). The EU Charter of Fundamental Rights: A Commentary. Bloomsbury Publishing.

Reczuch, A. (2024). Problem wykluczenia cyfrowego a informatyzacja postępowań sądowych na przykładzie instytucji upadłości konsumenckiej. Rozprawy Społeczne/Social Dissertations, 18(1), 345–362. https://doi.org/10.29316/rs/188322

Rogala, K. (2022). Krajowy Rejestr Zadłużonych jako system teleinformatyczny obsługujący postępowanie upadłościowe i restrukturyzacyjne. Przegląd Prawa Handlowego, (11), 48–58.

Safjan, M., & Bosek, L. (red.). (2016). Konstytucja RP. Tom I. Komentarz do art. 1–86. C.H.Beck (Legalis).

Schønberg, S., & Schnberg, S. (2001). Legitimate Expectations in Administrative Law. Oxford University Press.

Schwarze, J. (2006). European Administrative Law (Rev. ed.). Sweet & Maxwell.

Smyczek, S. (2022). Istota i rodzaje współczesnego wykluczenia rynkowego konsumentów. W: S. Smyczek (red.) Wykluczenie konsumenckie.

Przyczyny, obszary i formy współczesnego wykluczenia rynkowego. Praca Naukowa. Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach.

Snyder, F. (1993). The effectiveness of European Community Law: Institutions, processes, tools and techniques. Modern Law Review, 56(1), 19–54. https://doi.org/10.1111/j.1468-2230.1993.tb02852.x

Sołtys, A. (2015). Obowiązek wykładni prawa krajowego zgodnie z prawem unijnym jako instrument zapewniania efektywności prawa Unii Europejskiej. Wolters Kluwer Polska.

Szanciło, T. (red.). (2023). Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 1–45816. Tom I. C.H.Beck (Legalis).

Torbus, A. (2019). W: A. Marciniak (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Tom I. Komentarz. Art. 1–205. C.H.Beck (Legalis).

Tridimas, T. (2006). The General Principles of EU Law (2nd ed.). Oxford University Press.

Wołowski, P. (2020). Elektroniczne środki komunikacji w postępowaniu upadłościowym i restrukturyzacyjnym. Doradca Restrukturyzacyjny, (1), 90–97.

Wołowski, P. (2023). Uprawnienie dłużnika do składania pism procesowych poza systemem KRZ – wykluczenie cyfrowe a konstytucyjna gwarancja prawa do sądu. Krytyka Prawa, 15(4), 41–44. https://doi.org/10.7206/kp.2080-1084.637

 

Orzecznictwo/Judgments

TSUE. (1988). C-120/86, J. Mulder przeciwko Minister van Landbouw en Visserij. ECLI:EU:C:1988:213.

TSUE. (1990). C-331/88, The Queen przeciwko Minister of Agriculture, Fisheries and Food i Secretary of State for Health, ex parte: Fedesa i in. ECLI:EU:C:1990:391.

TSUE. (1997). C-183/95, Affish BV przeciwko Rijksdienst voor de keuring van Vee en Vlees. ECLI:EU:C:1997:373.

TSUE. (2004). C-397/01-C-403/01, Pfeiffer i in. ECLI:EU:C:2004:584.

TSUE. (2005). Sprawy połączone C-96/03 i C-97/03, Tempelman i van Schaijk. ECLI:EU:C:2005:145.

TSUE. (2007). C-432/05, Unibet (London) Ltd i Unibet (International) Ltd przeciwko Justitiekanslern. ECLI:EU:C:2007:163.

TSUE. (2010). C-279/09, DEB Deutsche Energiehandels- und Beratungsgesellschaft mbH przeciwko Niemcom. ECLI:EU:C:2010:811.

TSUE. (2024). C-20/23, Instituto da Segurança Social and Others, ECLI:EU:C:2024:389.

TSUE. (2024). C-687/22, Agencia Estatal de la Administración Tributaria. ECLI:EU:C:2024:287.

TSUE. (2024). C-289/23 i C-305/23, Corván i Bacigán. ECLI:EU:C:2024:934.

TSUE. (2025). C-46/24, Ayuntamiento de Humanes de Madrid. ECLI:EU:C:2025:289.

 

Akty prawne/Legal acts

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1023 z 20 czerwca 2019 r. w sprawie ram restrukturyzacji zapobiegawczej, umorzenia długów i zakazów prowadzenia działalności oraz w sprawie środków zwiększających skuteczność postępowań dotyczących restrukturyzacji, niewypłacalności i umorzenia długów, a także zmieniająca dyrektywę (UE) 2017/1132. Dz.Urz.UE L 2019 nr 172, s. 18–55.

Karta praw podstawowych Unii Europejskiej. Dz.Urz.UE C 2012, nr 326, s. 391–407.

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego. Dz.U. 2024, poz. 1568 ze zm.

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe. Dz.U. 2025, poz. 614.

Ustawa z dnia 6 grudnia 2018 r. o Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Dz.U. 2021, poz. 1909 ze zm.