Gospodarka surowcami w transformacji energetycznej. Zużycie węgla i gazu, emisja CO₂ oraz rozwój OZE w Polsce – analiza trendów i klastrów

Transformacja energetyczna stanowi jedno z najważniejszych wyzwań współczesnej gospodarki, wpływając na strukturę wykorzystania surowców energetycznych oraz rozwój odnawialnych źródeł energii (OZE). Celem niniejszego opracowania jest analiza zmian w zużyciu węgla i gazu w procesach produkcji energii elektrycznej i ciepła w Polsce oraz ocena dynamiki rozwoju odnawialnych źródeł energii w ostatnich 25 latach. Badanie opiera się na analizie danych statystycznych dotyczących krajowego sektora energetycznego, obejmujących: wielkość zużycia paliw kopalnych, produkcję energii z OZE oraz emisję dwutlenku węgla. W pracy, na podstawie wiedzy eksperckiej, wydzielono również klastry gospodarki paliwowo- energetycznej, przedstawiając je w kontekście emisyjności (emisja dwutlenku węgla), w układzie okresowym: Klaster 1 – lata 2000–2008, Klaster 2 – lata 2009–2015, Klaster 3 – lata 2016–2020 oraz Klaster 4 – lata 2021–2024. Przeprowadzona analiza pozwala określić kierunek i tempo transformacji energetycznej w Polsce, wskazując na stopniowe ograniczanie roli węgla jako podstawowego surowca energetycznego przy jednoczesnym wzroście znaczenia OZE. Wyniki badania umożliwiają ocenę skuteczności realizowanych działań transformacyjnych oraz identyfikację kluczowych trendów wpływających na zrównoważony rozwój gospodarki paliwowo-energetycznej w Polsce.

Bibliografia/References

Antczak, E., & Sobol A. (2025). Ubóstwo energetyczne w Polsce – ocena stanu i trendów przestrzennych za pomocą agregatowego miernika rozwoju. Wiadomości Statystyczne. The Polish Statistician, (12), 55–86. https://doi.org/10.59139/ws.2025.12.3

Chen, C., Pinar, M., & Román-Collado, R. (2024). Green innovation and energy efficiency: Moderating effect of institutional quality based on the threshold model. Environmental and Resource Economics, 87, 3063–3094. https://doi.org/10.1007/s10640-024-00902-w

Derski, B. (2021, 12 lutego). Źródła energii w Polsce w 2020: mniej węgla, więcej gazu i OZE. https://wysokienapiecie.pl/35619-zrodla-energii-wpolsce-w-2020-mniej-wegla-wiecej-gazu-oze/

Directive (EU) 2023/2413 of the European Parliament and of the Council of 18 October 2023 Amending Directive (EU) 2018/2001, Regulation (EU) 2018/1999 and Directive 98/70/EC as regards the promotion of energy from renewable sources, and repealing Council Directive (EU) 2015/652. OJEU L, 31.10.2023.

EC BREC. (2000). Ekonomiczne i prawne aspekty wykorzystania odnawialnych źródeł energii w Polsce. Streszczenie pracy do konsultacji społecznej. Europejskie Centrum Energii Odnawialnej.

ECA (Europejski Trybunał Obrachunkowy). (2026). Sprawozdanie specjalne 10/2026. Społeczności energetyczne. Potencjał, który czeka na wykorzystanie. https://www.eca.europa.eu/ECAPublications/SR-2026-10/SR-2026-10_PL.pdf

Elenger. (2026). Skąd Polska ma gaz? https://www.elenger.pl/strefa-wiedzy/gaz-ziemny/skad-polska-ma-gaz

European Commission. (2019). The European Green Deal. COM(2019) 640 final.

European Commission. (2021). “Fit for 55”: Delivering the EU’s 2030 climate target on the way to climate neutrality. COM(2021) 550 final.

Eurostat. (2025a). Arrears on utility bills. https://doi.org/10.2908/ILC_MDES07

Eurostat. (2025b). Electricity price statistics. https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Electricity_price_statistics

Eurostat. (b.d.). Emissions of greenhouse gases and air pollutants (source: EEA) (t_env_air). Main section: Environment in database. https://ec.europa.eu/eurostat/data/database

Forum Energii. (2025, 2 lipca). Transformacja energetyczna Polski. Edycja 2025 (wyd. 8). https://www.forum-energii.eu/transformacja-energetyczna-w-polsce-edycja-2025

Fulghum, N., Suárez, W., Altieri, K., & Rangelova, K. (2026). Globalny przegląd rynku energii elektrycznej 2026. (2026, 21 kwietnia). Ember. https://ember-energy.org/app/uploads/2026/04/PL-GER_2026_01042026.pdf

Gajdzik, B., & Piontek, B. (2024) The strategic challenges of the decarbonisation of the manufacturing industry. Economics and Environment, 87(4), 680. https://doi.org/10.34659/eis.2023.87.4.680

Gajdzik, B., Jaciow, M., Wolniak, R., Wolny, R., & Grebski, W. W. (2024). Diagnosis of the development of energy cooperatives in Poland – A case study of a renewable energy cooperative in the Upper Silesian Region. Energies, 17(3), 647. https://doi.org/10.3390/en17030647

Gajdzik, B., Kumar, S., & Wolniak, R. (2026). Dynamic clustering of renewable energy capacity: A comparative study of the EU-27 and 15 RCEP countries. Sustainability, 18(10), 4651. https://doi.org/10.3390/su18104651

Gajdzik, B., Wolniak, R., & Grebski, W. (2023). Process of transformation to net zero steelmaking: Decarbonisation scenarios based on the analysis of the Polish steel industry. Energies, 16(8), 3384. https://doi.org/10.3390/en16083384

Gajdzik, B., Wolniak, R., Grebski, W. W., Jaciow, M., & Wolny, R. (2026a). Energy transition in Poland in the context of EU climate policy: An analysis of the energy–economy–CO2 emissions nexus. Energies, 19(10), 2301. https://doi.org/10.3390/en19102301

Gajdzik, B., Wolniak, R., Grebski, W. W., Jaciow, M., & Wolny, R. (2026b). Coal dependence, renewable energy growth, and emission pressure in Poland: A fuzzy multi-criteria assessment for 2000–2023. Energies, 19(13), 3060. https://doi.org/10.3390/en19133060

Gajdzik, B., Wolniak, R., Nagaj, R., Grebski, W. W., & Romanyshyn, T. (2023). Barriers to renewable energy source (RES) installations as determinants of energy consumption in EU countries. Energies, 16(21), 7364. https://doi.org/10.3390/en16217364

Gajdzik, B., Wolniak, R., Nagaj, R., Žuromskaitė-Nagaj, B., & Grebski, W. W. (2024). The influence of the global energy crisis on energy efficiency: A comprehensive analysis. Energies, 17(4), 947. https://doi.org/10.3390/en17040947

Globenergia. (2026). Miks energetyczny Polski w 2025 roku. 50% mocy zainstalowanej to OZE! https://globenergia.pl/miks-energetyczny-polski-w-2025-roku-50-mocy-zainstalowanej-to-oze/ (dostęp: 18.02.2026).

Graczyk, A. (2007). Zrównoważony rozwój odnawialnych źródeł energii. Prace Naukowe Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu, (1190).

Gronowski, M. (2026). Historia i rozwój rynku energetycznego w kierunku nowego modelu w Polsce. Studia Prawnicze KUL, (1). https://doi.org/10.31743/sp.18508

GUS. (2025a, 27 listopada). Gospodarka paliwowo-energetyczna w latach 2023 i 2024. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/srodowisko-energia/energia/gospodarka-paliwowo-energetyczna-w-latach-2023-i-2024,4,20.html

GUS. (2025b, 27 listopada). Ochrona środowiska 2025. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/srodowisko-energia/srodowisko/ochrona-srodowiska-2025,1,26.html

GUS. (2025c, 8 grudnia). Energia ze źródeł odnawialnych w 2024 r. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/srodowisko-energia/energia/energia-zezrodel-odnawialnych-w-2024-r-,3,19.html

GUS. (2025d, 18 grudnia). Zużycie paliw i nośników energii w 2024 r. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/srodowisko-energia/energia/zuzyciepaliw-i-nosnikow-energii-w-2024-r-,6,19.html

Hałka, M. (2018) Rynek energii elektrycznej w Polsce w latach 2008–2017 – analiza i perspektywy rozwoju. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, (509). https://doi.org/10.15611/pn.2018.509.07

https://www.ure.gov.pl/en/communication/news/366,dok.html (dostęp: 30.11.2023).

IEA. (2024). World Energy Outlook 2024. https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2024

Krajowa Agencja Poszanowania Energii. (2000). Analiza możliwości stosowania nośników energii produkowanych w oparciu o surowce ze źródeł odnawialnych. Synteza.

Ministerstwo Gospodarki. (2009). Polityka energetyczna Polski do roku 2030. DE_Polityka_energetyczna_ost_2030.pdf

Ministerstwo Klimatu i Środowiska. (2021). Polityka Energetyczna Polski do 2040 r. (PEP2040). Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 2 marca 2021 r. w sprawie polityki energetycznej państwa do 2040 r., Monitor Polski 2021, poz. 264).

Ministerstwo Środowiska. (2000). Strategia rozwoju energetyki odnawialnej.

Oniszk, A. i in. (2000). Wykorzystanie programu SAFIRE do opracowania scenariuszy rozwoju energetyki odnawialnej w Polsce do 2020 roku. Europejskie Centrum Energii, Odnawialnej EC BREC.

Oze.pl. (b.d.). Transformacja energetyczna w Polsce. Jakie osiągnęliśmy wyniki na koniec 2023 roku? https://www.oze.pl/blog/transformacja-energetyczna-w-polsce-jakie-osiagnelismy-wyniki-na-koniec-2023-roku

Pakiet klimatyczno-energetyczny na rok 2020. (2015, 10 września). https://eur-lex.europa.eu/PL/legal-content/summary/2020-climate-and-energy-package.html

Pandera, J., & Adamczewski, T. (2025, czerwiec). Anatomia wysokich cen energii i recepta na przyszłość. Forum Energii. https://klimatycznabazawiedzy.org/wp-content/uploads/2025/07/ceny-energii_8.pdf

PAP. (2025, 12 czerwca). MKiŚ: ubóstwo energetyczne dotyczy ok. 1,5 mln gospodarstw domowych w Polsce. https://www.wnp.pl/rynki/mkis-ubostwoenergetyczne-dotyczy-ok-1-5-mln-gospodarstw-domowych-w-polsce,954218.html

Przedlacki, W. (2025, 12 września). Kopalnie w Polsce – aktualne dane wrzesień 2025. Instrant. https://energy.instrat.pl/kopalnie-w-polsce-wrzesien-2025/#elementor-toc__heading-anchor-5

PSE. (b.d.). Dane systemowe PSE. https://www.pse.pl/dane-systemowe (dostęp: 07.06.2026).

Rozporządzenie Ministra Gospodarki z 19 grudnia 2005 r. w sprawie szczegółowego obowiązku uzyskiwania i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia, uiszczenia opłaty zastępczej oraz zakupu energii elektrycznej i ciepła wytworzonych w odnawialnych źródłach energii. Dz.U. z 2005 r. nr 261, poz. 2187.

Sobkiewicz, M., & Krawiec, K. (2025). Przemysł net-zero. Dekarbonizacja bez utraty konkurencyjności. Polski Instytut Ekonomiczny. Policy Paper, (4).

Solar Expo. (2026). Raport branżowy OZE, Polska, Europa, świat. Odnawialne źródła energii podsumowanie rynku 2025, analiza rynku – regulacje – inwestycje – scenariusze do 2030 r. 13-15 stycznia 2026, Nadarzyn, Polska. https://solarenergyexpo.com/wp-content/uploads/2026/01/Raportbranzowy-OZE-2025-%E2%80%93-Polska-Europa-Swiat_compressed.pdf

United Nations. (2015). Paris Agreement. United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC).

Urząd Transportu Kolejowego (b.d.). Emisja gazów cieplarnianych (źródło: Europejska Agencja Środowiska, Statistical Pocketbook 2025). https://dane.utk.gov.pl/sts/eko-kolej/emisja-gazow-cieplarnia/22633,Emisja-Gazow-Cieplarnianych.html

Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne, Dz.U. z 2017 r., poz. 220.

Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2019 r., poz. 1524; z 2021 r., poz. 1093; z 2022 r., poz. 1723.

Wu, F.-S., & Huang, H.-J. (2024). Why do some countries innovate better than others? A new perspective of science, technology, and innovation policy regimes and national absorptive capacity. Sustainability, 16(7), 2840. https://doi.org/10.3390/su16072840