Koncepcja zintegrowanego systemu gromadzenia i analizy danych o wypadkach przy pracy

Artykuł podejmuje tematykę systemów rejestracji i analizy wypadków przy pracy w Polsce, wskazując na istotne roz­bieżności w danych gromadzonych przez różne instytucje (Państwową Inspekcję Pracy, Główny Urząd Statystyczny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych). Wskazuje na potrze­bę cyfryzacji oraz standaryzacji procedur w celu poprawy jakości i wiarygodności zgromadzonych informacji. Celem artykułu jest przedstawienie propozycji zintegrowanego systemu rejestracji i analizy danych o wypadkach przy pra­cy w Polsce, który poprzez cyfryzację, standaryzację i wy­korzystanie nowoczesnych metod analizy danych powinien pozwolić na eliminację rozbieżności w statystykach, lepszą identyfikację przyczyn wypadków oraz skuteczniejsze dzia­łania prewencyjne. W badaniu zastosowano analizę po­równawczą obecnych systemów raportowania, przegląd li­teratury oraz propozycję nowego modelu informacyjnego, który wykorzystuje zaawansowane techniki analizy danych i eksploracji tekstu. Wyniki wskazują, że wdrożenie jedno­litej bazy danych oraz ustandaryzowanych metod rapor­towania może wyeliminować nieścisłości w statystykach, umożliwiając lepszą identyfikację przyczyn wypadków i zwiększenie skuteczności działań prewencyjnych.

Bibliografia/References

Auksztol, J. (2023). Koncepcja systemu informacji o bezpieczeństwie i zdrowiu w miejscu pracy. Wiadomości Statystyczne. The Polish Statisti­cian, 68(3), 44–60.

Boczkowska, K., & Niziołek, K. (2016). Realizacja strategii bezpieczeństwa pracy w aspekcie badania przyczyn wypadków przy pracy. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 444, 62–73.

Bojanowski, R. (2006). Europejska statystyka wypadków przy pracy. Bezpieczeństwo Pracy: Nauka i Praktyka, 7–8, 12–15.

Brzezicki, Ł. (2024). Terytorialne zróżnicowanie wypadków przy pracy, ich przyczyn i zagrożeń czynnikami szkodliwymi i niebezpiecznymi oraz uciążliwymi dla zdrowia pracowników w Polsce. Ubezpieczenia Społeczne. Teoria i praktyka, 1(160), 33–58.

CIOP-PIB. (b.d.). Różnice w danych statystycznych rejestrowanych w bazach danych GUS, ZUS i PIP. Pobrane z https://m.ciop.pl/CIOPP ortalWAR/

Demichela, M., Baldissone, G., & Murè, S. (2011). Advanced tools for occupational accidents data collection and analysis. Safety and Relia­bility, 31(3), 61–72.

Dudka, G., & Bojanowski, R. (2007). Metodyka statystycznych analiz wypadków przy pracy. Warszawa: Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy.

Dziedzic, A. (2023). Teoria i praktyka wypadków przy pracy w perspektywie biegłego sądowego. Ubezpieczenia Społeczne. Teoria i praktyka, 157(2), 1–20.

Główny Urząd Statystyczny. (2022). Formularze sprawozdawcze GUS na rok 2023. Pobrane z https://form.stat.gov.pl/formularze/2023/

Główny Urząd Statystyczny. (2023). Wypadki przy pracy w 2022 roku – dane wstępne. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny.

Jachimowicz, M. (2024). Oględziny miejsca wypadku przy pracy (część 1). Kwartalnik Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, 53(1), 5–13.

Karczewicz, E., & Milczarska, A. (2023). Płatnicy składek na ubezpieczenie wypadkowe, którzy za 2022 rok złożyli Informację ZUS IWA. War­szawa: Główny Urząd Statystyczny.

Katsakiori, P., Sakellaropoulos, G., & Manatakis, E. (2009). Towards an evaluation of accident investigation methods in terms of their align­ment with accident causation models. Safety Science, 47(7), 1007–1015.

Khairuddin, M. Z. F., Hasikin, K., Abd Razak, N. A., Lai, K. W., Osman, M. Z., Aslan, M. F., Sabanci, K., Azizan, M. M., Satapathy, S. C., & Wu, X. (2022). Predicting occupational injury causal factors using text-based analytics: A systematic review. Frontiers in Public Health, 10, 984099.

Krause, M. (2023). Identifying the areas of increased risk of accidents at work for the implementation of the tasks of state supervision over working conditions. W Between Freedom and Security (s. 153–172). Göttingen: V&R unipress.

Kuźmicka, A. (2022). Czy przyczyny wypadków przy pracy są analizowane? – EHS Consulting. Pobrane z https://ehsconsulting.pl/czy-przyczyny­-wypadkow-przy-pracy-sa-dokladnie-analizowane/

Ministerstwo Rozwoju i Technologii. (2019). Agenda 2030 na rzecz zrównoważonego rozwoju [PDF]. Warszawa: Ministerstwo Rozwoju i Tech­nologii. Pobrane z https://www.mr.gov.pl/media/32998/Agenda_2030_na_rzecz_zrownowazonego_rozwoju.pdf

Molinero-Ruiz, E., Pitarque, S., Fondevila-McDonald, Y., & Martin-Bustamante, M. (2015). How reliable and valid is the coding of the vari­ables of the European Statistics on Accidents at Work (ESAW)? A need to improve preventive public policies. Safety Science, 79, 72–79.

Niu, Y., Fan, Y., & Ju, X. (2024). Critical review on data-driven approaches for learning from accidents: Comparative analysis and future research. Safety Science, 171, 106381.

Noga, M. (2021). Pojęcie wypadku przy pracy w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego. Pracownik i Pracodawca, 6(1), 96–108.

Ordysiński, S. (2011). Analizy wybranych danych statystycznych dotyczących wypadków przy pracy. Bezpieczeństwo Pracy: Nauka i Praktyka, 12, 32–35.

Ordysiński, S., & Pęciłło-Pacek, M. (2015). Badanie wypadków przy pracy. Warszawa: Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy.

Państwowa Inspekcja Pracy. (2023). Sprawozdanie z działalności PIP za 2022. Warszawa: Państwowa Inspekcja Pracy.

Pawłowska, Z. (2002). Harmonizacja statystyk w zakresie wypadków przy pracy w krajach europejskich. Bezpieczeństwo Pracy: Nauka i Prak­tyka, 10, 6–9.

Pietrzak, L. (2007). Analiza wypadków przy pracy dla potrzeb prewencji. Warszawa: Państwowa Inspekcja Pracy, Główny Inspektorat Pracy.

Pietrzak, L. (2017). Wypadek przy pracy. Poradnik pracodawcy (wyd. 2). Warszawa: Państwowa Inspekcja Pracy.

Reis, B. L., Rosa, A. C. F., Machado, A. A., Wencel, S. L. S. S., Leal, G. C. L., Galdamez, E. V. C., & Souza, R. C. T. (2021). Data mining in oc­cupational safety and health: A systematic mapping and roadmap. Production, 31, e20210048. https://doi.org/10.1590/0103-6513.20210048

Salguero-Caparros, F., Suarez-Cebador, M., & Rubio-Romero, J. C. (2015). Analysis of investigation reports on occupational accidents. Safety Science, 72, 329–336.

Seo, H. J., & Hong, A. J. (2022). Safety engagement in the workplace: Text mining analysis. Safety, 8(2), 24. https://doi.org/10.3390/ safety8020024

Smoliński, D. (2024). Elektroniczne zbiory danych jako źródło informacji o stanie bezpieczeństwa i higieny w miejscu pracy. Wiadomości Statystyczne. The Polish Statistician, 69(4), 59–68.

Smoliński, D., & Giedrojć, R. (2013). Wystarczy jedna procedura powypadkowa. Inspektor Pracy, 6–7, 7–9.

Węgrzyn, M. (2017). Analiza danych dotyczących przyczyn wypadków przy pracy oraz liczby osób poszkodowanych w tych wypadkach w Polsce, w latach 2010–2015. Zeszyty Naukowe SGSP / Szkoła Główna Służby Pożarniczej, 1(62), 185–201.

Akty prawne/Legal acts

Rozporządzenie Komisji (UE) nr 349/2011 z 11 kwietnia 2011 r. wykonujące rozporządzenie (WE) nr 1338/2008 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie statystyk Wspólnoty dotyczących zdrowia publicznego oraz bezpieczeństwa i higieny pracy, w zakresie statystyk dotyczą­cych wypadków przy pracy, Dz.Urz. UE L 97, s. 3–8.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. (RODO) w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE, Dz.Urz. UE L 119, s. 1–88.

Ustawa z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, tekst jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 1644 ze zm.

Ustawa z 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej, tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1799 ze zm.

Ustawa z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, tekst jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 197.

Ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, tekst jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 277 ze zm.

Rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 31 stycznia 2022 r. w sprawie trybu uznawania zdarzenia powstałego w okresie ubezpieczenia wypadkowego za wypadek przy pracy, kwalifikacji prawnej zdarzenia, wzoru karty wypadku i terminu jej sporządzenia, Dz.U. z 2022 r., poz. 223.

Rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 23 grudnia 2022 r. w sprawie statystycznej karty wypadku przy pracy, Dz.U. z 2022 r., poz. 2750.

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 29 listopada 2002 r. w sprawie różnicowania stopy procentowej składki na ubezpiecze­nie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, Dz.U. z 2002 r. Nr 200, poz. 1692.