W poszukiwaniu prawnego modelu ochrony wykonawców platformowych – refleksje na tle implementacji do polskiego porządku prawnego dyrektywy platformowej 2024/2831

Przedmiotem artykułu jest krytyczna analiza zapropono­wanego w dyrektywie 2024/2831 prawnego modelu ochrony wykonawców platformowych w kontekście implementacji do polskiego porządku prawnego wskazanych regulacji, na co Polska ma czas do 2 grudnia 2026 r. Jedynym pomysłem na poprawę warunków pracy osób działających zawodowo za pośrednictwem platform jest mechanizm domniemania stosunku pracy, w ramach którego ustawodawca unijny pró­buje niejako „na siłę” objąć wykonawców platformowych stosunkiem pracy, po to, żeby zapewnić im ochronę. Takie rozwiązanie jest wątpliwe z punktu widzenia cech kon­strukcyjnych stosunku pracy, a poza tym zaproponowany mechanizm domniemania wydaje się być wadliwy i nieefek­tywny w dłuższej perspektywie. Dyrektywa platformowa co do zasady nie przewiduje natomiast żadnych dodatkowych gwarancji ochronnych dla faktycznie samozatrudnionych osób pracujących przy wykorzystaniu platform, które utrzy­mają swój status w związku z brakiem przesłanek do ustale­nia wobec nich stosunku pracy.

Bibliografia/References

Aloisi, A., Rainone, S., Countouris, N., Platform-work directive: the clock is ticking, Social Europe, 25.01.2024: https://www.socialeurope.eu/ platform-work-directive-the-clock-is-ticking (dostęp: 25.05.2025).

Bakalarz, T. (2019). Zatrudnienie za pośrednictwem platformy internetowej jako przejaw „uberyzacji” pracy. Przegląd Prawa i Administracji, 3944.

Baran, K.W. (2010). Zasada zapewnienia pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, W: K.W. Baran (red.), Zarys systemu prawa pracy, t. 1: Część ogólna prawa pracy. Wolters Kluwer Polska.

Barwaśny, M. (2024). Samozatrudnienie w świetle prawa międzynarodowego i unijnego, W: T. Duraj (red.), W poszukiwaniu prawnego modelu samozatrudnienia w Polsce. Analiza prawnoporównawcza. Wydawnictwo UŁ.

Bednarowicz, B. (2018). „Uberyzacja zatrudnienia” — praca w gospodarce współdziałania w świetle prawa UE. Monitor Prawa Pracy, 2.

Chobot, A. (1997). Nowe formy zatrudnienia: kierunki rozwoju i nowelizacji. Wydawnictwo Tezeusz.

Davies, P.L. (1999). Zatrudnienie pracownicze i samozatrudnienie w świetle common law, W: Referaty na VI Europejski Kongres Prawa Pracy i Zabezpieczenia Społecznego. Warszawa.

De Groen, W., Kilhoffer, Z., Westhoff, L., Postica, D. and Shamsfakhr, F. (2021). Digital Labour Platforms in the EU: Mapping and Business Models, file:///C:/Users/User/Downloads/KE-02-21-572-EN-N.pdf (dostęp: 15.06.2025).

De Stefano, V. (2016). The rise of the „just-in-time workforce”: on-demand work, crowdwork and labour protection in the „gig economy”. Condi­tions of Work and Employment Series, (71). ILO.

Dobrzyńska. M. (2020). Praca platformowa. Wyzwania dla bezpieczeństwa i higieny pracy w Polsce. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, 6. DOI: 10.33226/0032-6186.2020.6.3

Duraj, T. (2013). Podporządkowanie pracowników zajmujących stanowiska kierownicze w organizacjach. Difin.

Duraj, T. (2017). Granice pomiędzy stosunkiem pracy a stosunkiem cywilnoprawnym – głos w dyskusji. Gdańsko-Łódzkie Roczniki Prawa Pracy i Prawa Socjalnego, 7.

Duraj, T. (2020). Prawo koalicji osób pracujących zarobkowo na własny rachunek po nowelizacji prawa związkowego – szanse i zagrożenia. Studia z Zakresu Prawa Pracy i Polityki Społecznej, 27(2).

Duraj, T. (2022). Kilka refleksji na temat ochrony prawnej osób pracujących na własny rachunek w zakresie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, W A. Górnicz-Mulcahy (red.), M. Lewandowicz-Machnikowska (red.), A. Tomanek, Pro opere perfecto gratias agimus, Księga Jubileuszowa prof. Tadeusza Kuczyńskiego. E-Wydawnictwo, Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa.

Duraj, T. (2024a). Economic dependence as a criterion for the protection of the self-employed under EU law and in selected Member States. Review of European and Comparative Law, 56(1).

Duraj, T. (2024b). Prawny model samozatrudnienia w Polsce – perspektywa prawa zatrudnienia, W: T. Duraj (red.), W poszukiwaniu prawnego modelu samozatrudnienia w Polsce. Analiza prawnoporównawcza. Wydawnictwo UŁ.

Gospodarek, G. (2019b). Status „niezależnego” usługodawcy a trójpodmiotowy model świadczenia usług w gig economy — cz. 2. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, 4. DOI: 10.33226/0032-6186.2020.6.3

Gospodarek, G. (2021). Wyrok brytyjskiego Sądu Najwyższego w sprawie Uber BV przeciwko Aslam i inni. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, 7.

Gospodarek, G. (2025). Domniemanie prawne istnienia stosunku pracy w projektach dyrektywy platformowej, W: M. Gersdorf (red.), E. Maniewska (red.), Prawo pracy wobec nowych technologii. Wolters Kluwer.

Gujski, W., Niesprawiedliwość w sądach pracy – odpowiedź na pozew po dwóch latach. Prawo.pl z 14 lutego 2023, https://www.prawo.pl/kadry/ przewleklosc-prowadzenia-spraw-w-sadach-pracy,519737.html, dostęp: 27.06.2025

Hajn, Z. (2003). Elastyczność popytu na pracę w Polsce. Aspekty prawne, W: E. Kryńska (red.), Elastyczne formy zatrudnienia i organizacji pracy a popyt na pracę w Polsce. Instytut Pracy i Spraw Socjalnych.

Hießl, C. (2022). The Classification of Platform Workers in Case Law: A Cross-European Comparative Analysis. Comparative Labour Law & Policy Journal, 42(2), https://papers.ssrn. com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3982738 (dostęp: 15.05.2025).

Jończyk. J. (2000). O szczególnych formach zatrudnienia i formach ubezpieczeń społecznych, W: Z. Kubot (red.), Szczególne formy zatrudnie­nia. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Kubot, Z. (2000). Szczególne formy zatrudnienia i samozatrudnienia, W Z. Kubot (red.), Szczególne formy zatrudnienia. Wydawnictwo Uni­wersytetu Wrocławskiego.

Mandl, I., Curtarelli, M., Riso, S., Vargas, O., Gerogiannis, E. (2015). New forms of employment. Luksemburg.

Mitrus, L. (2024). Polska regulacja pracy platformowej de lege ferenda z perspektywy prawa Unii Europejskiej, W: Z. Hajn (red.), M. Kurzy­noga (red.), Znaczenie prawa międzynarodowego i europejskiego w regulacji stosunków świadczenia pracy. Folia Iuridica, 107.

Naumowicz, K. (2021). Some Remarks to the Legal Status of Platform Workers in the Light of the Latest European Jurisprudence. Studia z Zakresu Prawa Pracy i Polityki Społecznej, 28(3).

Perulli, A. (2011). Economically dependent/quasi subordinate (parasubordinate) employment: legal, social and economic aspects, Com­mittee on Employment and Social Affairs of the European Parliament and DG Employment and Social Affairs, 19th of June 2003, W: G. Casale (red.), The employment relationship. A comparative overview, Geneva.

Pisarczyk, Ł. (2003). Różne formy zatrudnienia. Dom Wydawniczy ABC.

Piwowarska, K. (2018). Czy nowe technologie zrewolucjonizują rynek pracy? Studia Prawnicze. Rozprawy i Materiały, 2(23).

Surdykowska, B. (2017). Europejski filar praw socjalnych – próba sprostania wielorakim wyzwaniom stojącym przed Unią Europejską. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, 11.

Świątkowski, A.M. (2019a). Elektroniczne platformy zatrudnienia. Monitor Prawa Pracy, 7.

Świątkowski, A.M. (2019b). Elektroniczne technologie zatrudnienia ery postindustrialnej. Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie.

Todoli-Signes, A. (2021). Spanish Riders Law and the Right to Be Informed About the Algorithm. European Labour Law Journal, 12(3).

Unterschütz, J. (2017a). Praca w ramach platform i aplikacji cyfrowych – wyzwania dla zbiorowego prawa pracy, cz. 1. Monitor Prawa Pracy, 8.

Unterschütz, J. (2017b). Praca w ramach platform i aplikacji cyfrowych – wyzwania dla zbiorowego prawa pracy, cz. 2. Monitor Prawa Pracy, 9.

Wyka, T. (2007). Konstytucyjne prawo każdego do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy a zatrudnienie na innej podstawie niż sto­sunek pracy oraz praca na własny rachunek – uwagi de lege ferenda. Gdańskie Studia Prawnicze, t. XVII.

Akty prawne/Legal acts

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 roku (Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.).

Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 ze zm.).

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2831 z 23 października 2024 r. w sprawie poprawy warunków pracy za pośrednic­twem platform internetowych (Dz.Urz. UE L z 2024, poz. 2831).

Ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 277 ze zm.).

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 1071).

Inne źródła/Other Sources

Opinia EKES UE w sprawie nadużywania statusu samozatrudnienia (opinia z inicjatywy własnej) (2013/C 161/03) [w:] https://eur-lex.europa. eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52012IE2063&from=EN (dostęp: 1.06.2025)

Europejski filar praw socjalnych przyjęty w Göteborg 17 listopada 2017 r. https://commission.europa.eu/system/files/2017-12/social-summit­-european-pillar-social-rights-booklet_pl.pdf (dostęp: 19.05.2025).

Projekt indywidualnego Kodeksu pracy przygotowany przez Komisję Kodyfikacyjną z 14 marca 2018 r., https://www.gov.pl/web/rodzina/ bip-teksty-projektu-kodeksu-pracy-i-projektu-kodeksu-zbiorowego-prawa-pracy-opracowane-przez-komisje-kodyfikacyjna-prawa-pracy (dostęp: 27.05.2025).

Hiszpański Dekret królewski z mocą ustawy 9/2021, Ley Rider.

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z 16 września 2021 r. w sprawie uczciwych warunków pracy, praw i ochrony socjalnej osób pracujących za pośrednictwem platform internetowych – nowe formy zatrudnienia związane z rozwojem cyfrowym (2019/2186(INI)). https://www. europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2021-0385_PL.html (dostęp: 14.02.2025).

Komunikat Komisji Europejskiej z 30 września 2022 r. dotyczący wytycznych w sprawie stosowania prawa konkurencji Unii do ukła­dów zbiorowych dotyczących warunków pracy osób pracujących na własny rachunek niezatrudniających pracowników, 2022/C 374/02, Dz.U.UE.C.2022.374.2.

Orzecznictwo TSUE/CJEU case-law

Wyrok TSUE z 4 grudnia 2014 r., FNV Kunsten Informatie en Media, C-413/13, ECLI:EU:C:2014:2411.

Wyrok TSUE z 20 grudnia 2017 r., Asociación Profesional Elite Taxi v Uber Systems Spain, C-434/15, ECLI:EU:C:2017:98.

Wyrok TSUE z 22 kwietnia 2020 r. w sprawie B przeciwko Yodel Delivery Network Ltd., C-692/19, ECLI:EU:C:2020:288

Orzecznictwo sądowe/Case law

Wyrok SN z 23 września 1998 r., II UKN 229/98, OSNP 1999, nr 19, poz. 627.

Wyrok SN z 7 lipca 2000 r., I PKN 727/99, Lex nr 1223707.

Wyrok SN z 27 maja 2010 r., II PK 354/09, LEX nr 598002.

Wyrok SN z 29 czerwca 2010 r., I PK 44/10, OSNP 2011, nr 23-24, poz. 294.

Orzeczenia sądów zagranicznych/Case law of foreign courts

Wyrok Francuskiego Sadu Kasacyjnego (Cour de Cassation, z 28 listopada 2018 r., nr°1737.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Paryżu z 10 stycznia 2019 r. (No. 18/08357), RG 18/08357.

Wyrok włoskiego Sądu Kasacyjnego (Corte di Cassazione) z 24 stycznia 2020 r., nr 1663/2020.

Wyrok Sąd Najwyższego w Hiszpanii z 25 września 2020 r., nr 805/2020.

Wyrok Trybunału w Palermo z 20 listopada 2020 r., nr 3570/2020.

Wyrok Sądu Najwyższego Wielkiej Brytanii z 19 lutego 2021, sprawa UKSC 2019/0029.