Wygaśnięcie stosunków pracy pracowników reformowanych struktur państwowych

Reforma administracji publicznej często niesie ze sobą wy­mianę kadr. Ustawodawca stworzył do tego specjalny me­chanizm w postaci tzw. wygaszania stosunków pracy. Polega on na tym, że stosunek pracy pracowników jednostki orga­nizacyjnej administracji publicznej wygaśnie, jeżeli pracow­nicy ci nie otrzymają lub nie przyjmą nowej propozycji za­trudnienia. Celem artykułu jest zbadanie, czy „wygaszanie stosunków pracy” w ramach przebudowy administracji pu­blicznej można uznać za rzeczywiste wygaśnięcie stosunku pracy, czy jest to jednak zakamuflowane rozwiązanie sto­sunku pracy. Analizowane regulacje mogą bowiem okazać się konstrukcją pozorną, gdyż bardziej przypominają wypo­wiedzenie zmieniające lub zwolnienia grupowe, niż praw­dziwe wygaśnięcie stosunku pracy. W praktyce omawiane rozwiązania prawne służą organom państwa do swobody w sferze zatrudnienia. Przepisy o wygaszaniu są bowiem narzędziem politycznym, które pozwala rządzącym omijać mechanizmy ochrony pracy. W rezultacie przepisy te są wykorzystywane do wymiany kadr administracyjnych, a nie do neutralnego porządkowania stosunków pracy. Dlatego konstrukcja prawna „wygaszania stosunków pracy” nie spełnia kryteriów wygaśnięcia w sensie prawnym i powinna zostać zastąpiona transparentnymi zasadami rozwiązywa­nia stosunków pracy.

Bibliografia/References

Baran, K. W. (2018). Komentarz do art. 63 k.p. W: K. W. Baran (red.), Kodeks pracy. Komentarz (s. 483). Wolters Kluwer.

Baran, K. W., & Lekston, M. (2019). Komentarz do art. 8 ustawy o zwolnieniach grupowych. W: K. W. Baran (red.), Zbiorowe prawo zatrud­nienia. Komentarz (s. 653). Wolters Kluwer.

Baran, K. W. (2012). Odprawy pieniężne należne pracownikom zwalnianym w ramach racjonalizacji zatrudnienia w jednostkach wykonują­cych zadania z zakresu administracji publicznej. Przegląd Prawa Publicznego, (4), 70–81.

Brol, J. (1974). Wygaśnięcie umowy o pracę w projekcie Kodeksu pracy. Przegląd Związkowy, (4), 12–18.

Domańska, M. (2024). Niewygaszone wygaśnięcia – czyli o nadużywaniu instytucji wygaśnięcia stosunku służby (stosunku pracy) przez krajo­wego pracodawcę. Zeszyty Prawnicze Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu, 2(82), 54–62.

Drobot, J. (2021). Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2010 r., II UK 357/09. Monitor Prawa Pracy, (3), 147–151.

Drobot, J. (2025). Szczególne przypadki wygaśnięcia stosunku pracy. Wydawnictwo Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości.

Dubowik, A. (2001). Trwałość stosunków pracy mianowanych urzędników państwowych a przekształcenia struktur państwa. Uwagi na tle reform z lat dziewięćdziesiątych. W: W. Sanetra (red.), Stosunki pracy w służbie cywilnej i samorządzie terytorialnym (s. 136–137). Temida 2.

Dubowik, A. (2016). Zatrudnienie na stanowiskach urzędniczych – aktualne problemy. Studia z Zakresu Prawa Pracy i Polityki Społecznej, 23, 351–365.

Florek, L. (2017). Komentarz do art. 63 k.p. W: L. Florek (red.), Kodeks pracy. Komentarz (s. 414). Wolters Kluwer.

Florek, L. (2022). Stosunek pracy w polskiej tradycji prawnej. W: P. Nowik, I. Sierocka, W. Witoszko i K. Żywolewska (red.), Dorobek i rozwój nauki prawa pracy w świetle wyzwań XXI wieku. Księga dedykowana pamięci Profesora Bogusława Cudowskiego (s. 73–84). Temida 2.

Jamróz, A. (2016). Prawo do odprawy z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika. Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku.

Jaśkowski, K. (2016). Komentarz do art. 63 k.p. W: K. Jaśkowski & E. Maniewska, Kodeks pracy. Komentarz. Ustawy towarzyszące z orzecznic­twem. Europejskie prawo pracy z orzecznictwem (T. 1, s. 389). Wolters Kluwer.

Klucz, D. (2007). Wygaśnięcie umowy o pracę a inne tryby ustania zatrudnienia. Monitor Prawa Pracy, (2), 73–77.

Muszalski, W. (2017). Komentarz do art. 63 k.p. W: W. Muszalski (red.), Kodeks pracy. Komentarz (s. 154). C.H.Beck.

Piankowski, M. (2004). Komentarz do art. 63 k.p. W: U. Jackowiak, J. Stelina, W. Uziak, A. Wypych-Żywicka, M. Zieleniecki i M. Piankowski, Kodeks pracy. Komentarz (s. 311). Arche.

Piotrowski, W. (1985). Wygaśnięcie stosunku pracy. W: Prawo pracy w zarysie (s. 234–235). PWN.

Płażek, S. (2019). Wygaśnięcie stosunków pracy z mocy prawa w administracji publicznej. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, (2), 24–31. https:// doi.org/10.33226/0032-6186.2019.2.5

Salwa, Z. (2000). Wygaśnięcie umowy o pracę. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, (2), 18–23.

Sanetra, W. (2013). Komentarz do art. 63 k.p. W: J. Iwulski & W. Sanetra, Kodeks pracy. Komentarz (s. 411). LexisNexis.

Sanetra, W. (2016). Potrzeby rewolucji a służba publiczna. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, (6), 3–9.

Sawa, I. (2007). Wygaśnięcie stosunku pracy w świetle przepisów Kodeksu pracy oraz orzecznictwa Sądu Najwyższego. Ius et Administratio, (1), 35–47.

Sobczyk, A. (2018). Komentarz do art. 63 k.p. W: A. Sobczyk (red.), Kodeks pracy. Komentarz (s. 341). C.H.Beck.

Szewczyk, H. (2010). Stosunki pracy w służbie cywilnej. Oficyna Wolters Kluwer.

Świątkowski, A. M. (2018). Pozakodeksowe przypadki wygaśnięcia stosunku pracy. Palestra, (3), 5–17.

Ura, E. (2018). Wprowadzanie reform w strukturach administracji publicznej jako środek do wymiany kadr tej administracji. W: T. Kuczyński & A. Jabłoński (red.), Prawo pracy i prawo zabezpieczenia społecznego. Teraźniejszość i przyszłość. Księga jubileuszowa Profesora Zdzisława Kubota (s. 285–286). Difin.

Walczak, K. (2008). Porzucenie pracy – teoria i praktyka. Monitor Prawa Pracy, (4), 154–159.

Wujczyk, M. (2014). Status pracowników samorządowych w razie utworzenia nowej jednostki samorządu terytorialnego – rozważania na tle art. 43a–43c ustawy o pracownikach samorządowych. Samorząd Terytorialny, (7–8), 97–103.

Wypych-Żywicka, A., Prusinowski, P., & Nowik, P. (2017). Wygaśnięcie stosunku pracy. W: K. W. Baran & G. Goździewicz (red.), System Prawa Pracy (T. II, Indywidualne prawo pracy. Część ogólna, s. 656–657). Wolters Kluwer.

Wypych-Żywicka, A. (2014). Odprawa pieniężna w związku z ustaniem stosunku pracy w trybie zwolnień grupowych. W: K. W. Baran (red.), System Prawa Pracy (T. V, Zbiorowe prawo pracy, s. 1049–1072). Wolters Kluwer.

Zieliński, M. J. (2022). Ustawowe wygaszenie stosunku pracy. W: K. Rączka, B. Godlewska-Bujok, E. Maniewska, W. Ostaszewski, M. Raczkowski i A. Ziętek-Capiga (red.), Między ideowością a pragmatyzmem – tworzenie, wykładnia i stosowanie prawa. Księga jubileuszo­wa dedykowana Profesor Małgorzacie Gersdorf (s. 786–814). Wolters Kluwer.

Zieliński, T. (1986). Prawo pracy. Zarys systemu (Cz. II: Prawo stosunku pracy, s. 141–142). PWN.

Zubik, M. (2014). Stabilizacja stosunku służbowego urzędników korpusu służby cywilnej. Kilka tez z wyroku Trybunału Konstytucyjne­go o sygn. Kp 1/11. W: W. Federczyk (red.), Jedność norm i wartości. Zbiór studiów dedykowanych Profesor Marii Gintowt-Jankowicz (s. 128–142). Krajowa Szkoła Administracji Publicznej.

Orzecznictwo sądowe/Case law

Wyrok TK z 13 marca 2000 r., K 1/99, OTK 2000, nr 2, poz. 59.

Wyrok SN z 4 kwietnia 2002 r., I PKN 233/01, OSNP 2004, nr 6, poz. 96.

Wyrok SN z 27 stycznia 2021 r., II PSKP 2/21, LEX nr 3112868.

Wyrok SN z 26 września 2019 r., III PK 126/18, OSNP 2020, nr 8, poz. 79.

Wyrok SN z 4 października 2006 r., II PK 14/06, OSNP 2007, nr 19–20, poz. 273.

Wyrok SN z 30 maja 2001 r., I PKN 423/00, LEX nr 1212607.

Wyrok SN z 22 września 2004 r., I PK 613/02, OSNP 2005, nr 7, poz. 92.

Wyrok SN z 24 września 2009 r., II PK 58/09, OSNP 2011, nr 9–10, poz. 124, z glosą Ł. Pisarczyka, OSP 2011, nr 12, s. 131.

Wyrok SN z 22 stycznia 2004 r., I PK 288/03, OSNP 2004, nr 22, poz. 388.

Postanowienie SN z 26 lutego 2020 r., II PK 40/19, LEX nr 3221379.

Wyrok SA w Krakowie z 24 października 2012 r., III AUa 608/12, LEX nr 1236960.

Akty prawne/Legal acts

Ustawa z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 825 ze zm.

Ustawa z 21 stycznia 2021 r. o służbie zagranicznej, tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1691.

Ustawa z 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1571 ze zm.

Ustawa z 10 lutego 2017 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa, Dz.U. z 2017 r. poz. 624 ze zm.

Ustawa z 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego, Dz.U. z 2016 r. poz. 2074 ze zm.

Ustawa z 16 listopada 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej, Dz.U. z 2016 r. poz. 1948 ze zm.

Ustawa z 20 maja 2016 r. o utworzeniu Akademii Sztuki Wojennej, Dz.U. z 2016 r. poz. 906.

Ustawa z 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych, tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 534 ze zm.

Ustawa z 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk, tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1796 ze zm.

Ustawa z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej, tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 409 ze zm.

Ustawa z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych, tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1135.

Ustawa z 9 czerwca 2006 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego oraz ustawę o służbie funkcjonariuszy Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby Wywiadu Wojskowego, Dz.U. z 2006 r. Nr 104, poz. 711 ze zm.

Ustawa z 29 grudnia 2005 r. o przekształceniach i zmianach w podziale zadań i kompetencji organów państwowych właściwych w sprawach łączności, radiofonii i telewizji, Dz.U. z 2005 r. Nr 267, poz. 2258 ze zm.

Ustawa z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1478 ze zm.

Ustawa z 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy, tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1817.

Ustawa z 8 maja 2002 r. o likwidacji Polskiej Agencji Rozwoju Regionalnego oraz o zmianie ustawy o zasadach wspierania rozwoju regional­nego i ustawy o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości, Dz.U. z 2002 r. Nr 66, poz. 596.

Ustawa z 7 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, ustawy o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest, ustawy o Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych i wojewódzkich komisjach dialogu społecznego oraz ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół, Dz.U. z 2001 r. Nr 154, poz. 1793 ze zm.

Ustawa z 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej, tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1170.

Ustawa z 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli, tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 623.

Ustawa z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 986 ze zm.

Ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 277 ze zm.