Zwalczanie dyskryminacji opartej na więcej niż jednym zabronionym kryterium w prawie Unii Europejskiej

Celem artykułu jest pokazanie specyfiki dyskryminacji opartej na więcej niż jednym zabronionym kryterium oraz problemów, jakie pojawiają się w kontekście walki z tym zjawiskiem na przykładzie Unii Europejskiej (UE). Ba­dania w tym obszarze oparto na hipotezie, iż stanowi ona szczególną pod wieloma względami formę nierównego traktowania, a dla prawa i praktyki UE jest nadal dużym wyzwaniem, mimo pewnych zmian dokonanych w tym zakresie, zwłaszcza w regulacjach prawnych dotyczących równości płci. Zastanawiające w kontekście tego rodzaju dyskryminacji jest stanowisko Trybunału Sprawiedliwości, który z reguły przyczynia się do podnoszenia standardów ochrony przed nierównym traktowaniem. Jednak w tym przypadku tego nie czyni, zwykle rozpatrując osobno kry­teria, z uwagi na które doszło do dyskryminacji. W rezul­tacie w artykule przedstawiono najpierw problemy, jakie wiążą się z definiowaniem i stosowaniem tytułowej kon­cepcji w praktyce. Następnie omówiono i porównano te regulacje prawa wtórnego UE, które odnoszą się do dys­kryminacji opartej na więcej niż jednym zabronionym kry­terium. Kolejny punkt rozważań zawiera analizę rozstrzy­gnięć Trybunału Sprawiedliwości, w których odwołano się do tej formy dyskryminacji. Uwagi końcowe koncentrują się natomiast na najważniejszych wyzwaniach, jakie wciąż stoją przed UE, ale także przed państwami członkowskimi, które mają obowiązek implementować postanowienia dy­rektyw odnoszących się do omawianego zjawiska, m.in. dy­rektywy w sprawie przejrzystości wynagrodzeń (2023/970).

Bibliografia/References

Atrey, S. (2015). Realising intersectionality in discrimination law (DPhil Thesis). University of Oxford. https://ora.ox.ac.uk/objects/ uuid:ff5720c2-d40f-4126-9a1e-3831e61f0986 [dostęp: 24.10.2025].

Atrey, S. (2018a). Comparison in intersectional discrimination. Legal Studies, 38(3), 379–395. https://doi.org/10.1017/S0265051717000171

Atrey, S. (2018b). Illuminating the CJEU’s blind spot of intersectional discrimination in Parris v Trinity College Dublin. Industrial Law Journal, 47(2), 278–296. https://doi.org/10.1093/indlaw/dwy007

Domańska, M. (2019). Zakaz dyskryminacji ze względu na więcej niż jedno zabronione kryterium. Wolters Kluwer.

Donegan, C. (2020). Thinly veiled discrimination: Muslim women, intersectionality and the hybrid solution of reasonable accommodation and proactive measures. European Journal of Legal Studies, 12(2), 143–179. https://doi.org/10.2924/EJLS.2019.032

Dube, N. (2024a). Taking stock of the EU Pay Transparency Directive’s intersectional approach. European Equality Law Review, 1, 43–57. https://doi.org/10.2139/ssrn.5127879

Dube, N. (2024b). OP v. Commune d’Ans: When equality, intersectionality and state neutrality collide. Maastricht Journal of European and Comparative Law, 31(3), 433–444.

Hannett, S. (2003). Equality at the intersections: The legislative and judicial failure to tackle multiple discrimination. Oxford Journal of Legal Studies, 23(1), 65–86. https://doi.org/10.1093/ojls/23.1.65

Howard, E. (2018). EU anti-discrimination law: Has the CJEU stopped moving forward? International Journal of Discrimination and the Law, 18(2–3), 60–81.

Howard, E. (2022). Headscarves and the CJEU: Protecting fundamental rights and pandering to prejudice, the CJEU does both. Maastricht Journal of European and Comparative Law, 29(2), 245–262. https://doi.org/10.1177/1023263X221080557

Howard, E. (2024). Intersectional discrimination and EU law: Time to revisit Parris. International Journal of Discrimination and the Law, 24(4), 292–312. https://doi.org/10.1177/13582291241285336

Jonker, M. (2015). Comparators in multiple discrimination cases: A real problem or just a theory? W: M. van den Brink, S. Burri & J. Goldschmidt (red.), Equality and human rights: Nothing but trouble? Liber amicorum Titia Loenen. Netherlands Institute of Human Rights (SIM), Utrecht University.

Makkonen, T. (2002). Multiple, compound and intersectional discrimination: Bringing the experiences of the most marginalized to the fore. Insti­tute for Human Rights, Åbo Akademi University.

Maliszewska-Nienartowicz, J. (2012). Zwalczanie dyskryminacji wielokrotnej (na przykładzie działań Unii Europejskiej). Państwo i Prawo, 2, 34–45.

Maliszewska-Nienartowicz, J. (2017). Multiple discrimination and the European Union – What lessons can be taught from Canada and the US? Anti-Discrimination Law Review, 1(1), 106–124.

Maliszewska-Nienartowicz, J. (2021). Konstrukcja prawna zakazu dyskryminacji w prawie Unii Europejskiej. W: A. Zawidzka-Łojek & A. Szczerba (red.), Prawo antydyskryminacyjne Unii Europejskiej (wyd. 2, s. 67–103). Instytut Wydawniczy EuroPrawo.

Masselot, A., & Bullock, J. (2012–2013). Stuck at the cross-road: Intersectional aspirations in the EU anti-discrimination legal framework. Australian and New Zealand Journal of European Studies, 4(2)–5(1), 3–16.

Rainone, S. (2023). Digital and remote work: Pushing EU labour law beyond its limits. W: N. Countouris, V. De Stefano, A. Piasna & S. Rainone (red.), The future of remote work (s. 163–183). European Trade Union Institute.

Sheppard, C. (2011). Multiple discrimination in the world of work. Programme on Promoting the Declaration on Fundamental Principles and Rights at Work, Working Paper No. 66. International Labour Office.

Szczerba, A., & Maliszewska-Nienartowicz, J. (2024). Skuteczność zakazu dyskryminacji. Rola Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Instytut Wydawniczy EuroPrawo.

Tymińska, A. (2019). Dyskryminacja intersekcjonalna w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Kilka uwag wokół wyroku w sprawie Parris (C-443/15). Przegląd Prawniczy Uniwersytetu Warszawskiego, 1, 101–125.

Wróbel, A. (2020). Konstrukcja prawna zakazu dyskryminacji oraz prawa do niedyskryminacyjnego traktowania. W: J. Maliszewska-Nienar­towicz & A. Wróbel (red.), Prawo antydyskryminacyjne. System Prawa Unii Europejskiej. Tom 6 (s. 107–168). C.H.Beck.

Xenidis, R. (2018). Multiple discrimination in EU anti-discrimination law: Towards redressing complex inequality? W: U. Belavusau & K. Henrard (red.), EU anti-discrimination law beyond gender (s. 41–74). Hart Publishing.

Xenidis, R. (2022). Intersectionality from critique to practice: Towards an intersectional discrimination test in the context of “neutral dress codes”. European Equality Law Review, 2, 21–37.