Zwrot kosztów szkolenia maszynisty w polskim porządku prawnym w świetle wykładni art. 24 dyrektywy 2007/59/WE

Zgodnie z art. 24 ust. 1 dyrektywy 2007/59/WE, państwa członkowskie zapewniają przyjęcie niezbędnych środków w celu zapobieżenia skorzystaniu przez inne przedsiębiorstwo kolejowe lub zarządcę infrastruktury z nakładów poniesionych przez przedsiębiorstwo kolejowe lub zarządcę infrastruktury na szkolenie maszynisty w przypadku, gdy maszynista opuszcza ich dobrowolnie na rzecz tego innego przedsiębiorstwa kolejowego lub zarządcy infrastruktury. Dobrem chronionym przez normę płynącą z art. 24 ust. 1 dyrektywy jest interes finansowy przedsiębiorstwa kolejowego lub zarządcy infrastruktury w sytuacji dobrowolnej rezygnacji wyszkolonego kandydata i przejścia do konkurencji. Polski ustawodawca dokonał implementacji art. 24 ust. 1 dyrektywy 2007/59 w art. 22c ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym, w którym przewidziano, że przewoźnik kolejowy i zarządca mogą zawrzeć z kandydatem na maszynistę umowę zobowiązującą tego kandydata do zwrotu części albo całości kosztów po niesionych na jego szkolenie, jeżeli rozwiązanie lub wygaśnięcie umowy o pracę lub innego stosunku prawnego wiążącego kandydata na maszynistę z odpowiednio przewoźnikiem kolejowym albo zarządcą nastąpiło przed ustalonym w tej umowie terminem, z przyczyny leżącej po stronie tego kandydata. W znacznie szerszy sposób ujęto więc podstawę roszczenia przedsiębiorstwa kolejowego lub zarządcy o zwrot kosztów szkolenia. Wykładając powyższy przepis literalnie, w oderwaniu od dyrektywy 2007/59, należałoby uznać zasadność zwrotu kosztów szkolenia na rzecz przedsiębiorstwa kolejowego lub za rządcy w niemalże każdej sytuacji nieukończenia szkolenia spowodowanej przez kandydata na maszynistę, niezależnie od przyczyny. Dokonana w ten sposób literalna wykładnia art. 22c ust. 1 ustawy o transporcie ko lejowym prowadzi jednak do naruszenia prawa unijnego. Autorki artykułu wskazują po pierwsze na sprzeczność z celem dyrektywy 2007/59, która miała zabezpieczyć przedsiębiorstwa kolejowe i zarządców infrastruktury jedynie w sytuacji przejścia szkolonego (wyszkolonego) kandydata do podmiotu konkurencyjnego. Polski ustawodawca dokonał tymczasem zabezpieczenia interesów finansowych ww. podmiotów w sposób znacznie szerszy, niewynikający jednak z brzmienia lub – przede wszystkim – celu dyrektywy 2007/59. Jednocześnie, implementację dokonaną w ten sposób, ocenić należy jako wykreowanie potencjalnej przeszkody w swobodzie przepływu pracowników. Możliwość obciążenia kandydata na maszynistę obowiązkiem zwrotu kosztów szkolenia (w praktyce kilkudziesięciu tysięcy złotych) stanowi niewątpliwie istotny czynnik w decyzji o wyborze polskiego przedsiębiorstwa kolejowego lub zarządcy infrastruktury jako pracodawcy. Dla przykładowego porównania, w przepisach niemieckich nie wprowadzono żadnego nowego reżimu odpowiedzialności za zwrot kosztów, odsyłając jedynie do treści obowiązujących już przepisów. Ogólne przesłanki odpowiedzialności pracowników opierają się zaś na zasadzie winy, co czyni niemiecki reżim odpowiedzialności za koszty szkolenia znacznie korzystniejszym. W tej perspektywie, implementację art. 24 ust. 1 dyrektywy 2007/59 ocenić należy jako naruszającą prawo unijne. Konsekwentnie, pozostaje postawić pytanie, jakie środki zastosować powinien sąd krajowy w sprawie o zwrot kosztów szkolenia. Autorki niniejszego artykułu starają się odpowiedzieć na tak postawione pytanie w świetle pogłębionej analizy wykładni przepisów dyrektywy 2007/59 i polskiej ustawy o transporcie kolejowym.

Bibliografia/References

Bundestag Niemiec. (1896). Das Bürgerliches Gesetzbuch (BGB) (w wersji z 2002 r., BGBl. I S. 42, ber. S. 2909, 2003 S. 738, ze zm.).

Bundestag Niemiec. (2005). Das Berufsbildungsgesetzes (BGBl. I S. 931, ze zm.).

Bundestag Niemiec. (2011). Uzasadnienie rozporządzenia Fünfte Verordnung zum Erlass und zur Änderung eisenbahnrechtlicher Vorschriften (Druk nr 121/11). https://dip.bundestag.de/drucksache/f%C3%BCnfte-verordnung-zum-erlass-und-zur-%C3%A4nderung-eisenbahnrechtlicher-vorschriften/31562

Domańska, M., Miąsik, D., & Szwarc, M. (2020). The application of EU law by Polish courts. General remarks on 15 years of experience. Contemporary Central & East European Law, 1(133), 21–32. https://doi.org/10.37232/cceel.2019.02

Gruber-Risak, M., & Dullinger, T. (2018). The concept of 'worker' in EU law: Status quo and potential for change. ETUI Research Paper – Report 140.

Grzeszczak, R. (2014). Die Arbeitnehmerfreizügigkeit und ihre Einschränkungen am Beispiel Polens und Deutschlands. W: D. Jajeśniak-Quast, L. Kiel & M. Kłodnicki (Red.), Die Arbeitnehmerfreizügigkeit und ihre Einschränkungen am Beispiel Polens und Deutschlands. Swoboda przepływu pracowników i jej ograniczenia na przykładzie Polski i Niemiec (s. XX–XX). Berlin.

Hajn, Z. (2006). Specyficzne problemy stosowania europejskiego prawa pracy. Europejski Przegląd Sądowy, 8.

Merten, F. (2024). BGB – Kommentar, BGB § 619a BGB – Beweislast bei Haftung des Arbeitnehmers (H. Prütting, G. Wegen & G. Weinreich, Red.). München.

Miąsik, D. (2008). Sprawa wspólnotowa przed sądem krajowym. Europejski Przegląd Sądowy, 9.

Miąsik, D. (2010). Sprawa unijna. W: A. Wróbel (Red.), Stosowanie prawa Unii Europejskiej przez sądy (s. XX–XX). Warszawa.

Ziembiński, Z. (1974). Metodologiczne zagadnienia prawoznawstwa. Warszawa.

Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości/ Jurisprudence of the Court of Justice

Wyrok TS z 21 czerwca 2007 r. w sprawach połączonych od C-231/06 do C-233/06, Yonkman, EU:C:2007:373

Wyrok TS z 15 grudnia 1995 r. w sprawie C-415/93, Bosman, EU:C:1995:463.

Wyrok TS z 7 marca 1991 r. w sprawie C-10/90, Masgio, Rec. ECLI:EU:C:2011:606, pkt 18 i 19.

Wyrok TS z 22 października 1987 r. w sprawie C-314/85, Foto-Frost, ECLI:EU:C:1987:452. Wyrok TS z 19 marca 1964 r. w sprawie C-75/63 Hoekstra, EU:C:1964:19)