Praca i Zabezpieczenie Społeczne 01/2026

W ostatnim okresie rozwój technologii z dziedziny sztucz­nej inteligencji skutkuje coraz bardziej powszechną auto­matyzacją procesu gromadzenia danych biometrycznych (m.in. wizerunku) oraz rozwojem inteligentnych algoryt­mów. Rozwój ten w dużym stopniu jest wspierany przez coraz szersze zastosowanie sztucznej inteligencji w proce­sach identyfikowania jednostek, pozwalające na osiąganie lepszych i bardziej dokładnych wyników przy przetwarza­niu danych biometrycznych. Stosowanie różnych technik biometrycznych oraz przetwarzanie w ten sposób danych na masową skalę budzi jednak wątpliwości natury prawno­-etycznej, a także rodzi pytania o zasadność i konieczność sprawowania „biometrycznej kontroli” nad społeczeń­stwem. Przetwarzanie danych biometrycznych niewątpli­wie wymaga zastosowania podwyższonych standardów ochrony, ponieważ wiąże się ze zwiększonym ryzykiem naruszenia praw i wolności osób zatrudnionych. Ryzyko to materializuje się zwłaszcza w kontekście zjawiska dyskry­minacji oraz naruszenia dóbr osobistych.

Artykuł relacjonuje wyniki dużego ogólnopolskiego ba­dania kurierów i kierowców wykonujących zlecenia za po­średnictwem platform cyfrowych (próba 3765 osób). Bada­nie zostało wykonane w pierwszych miesiącach 2025 r. we współpracy z jednym z największych partnerów flotowych w Polsce. Umieszczając badanie w kontekście dyrektywy 2024/2831 w sprawie poprawy warunków pracy pracowni­ków platform, artykuł próbuje odpowiedzieć na pytanie o możliwe bariery w jej wdrażaniu w polskim kontekście instytucjonalnym. Opierając się na opiniach osób wykonu­jących zlecenia za pomocą platform autorzy wskazują na duże przywiązanie większości z nich do elastyczności, jaką zapewnia praca za pośrednictwem platformy. Przyglądając się krytycznie tym opiniom autorzy starają się umieścić je w kontekście autonomii pracowniczej, która jest pojęciem bardziej zorientowanym na dobrostan pracownika niż elastyczność. Widziana w ten sposób swoboda wyboru go­dzin pracy okazuje się wyborem limitowanym i związanym z określonymi kosztami. Jednym z kosztów jest ogranicze­nie możliwości uzyskiwania wysokich dochodów. Kierowcy i kurierzy korzystający ze swobody wyboru godzin pracy (ale już nie konkretnych zleceń) nie są motywowani wyso­kimi zarobkami. Zakładają wręcz, że utrzymanie się z tego zajęcia jest wówczas trudne.

W obliczu dynamicznego procesu starzenia się społeczeń­stwa rośnie znaczenie opieki nad osobami starszymi niesa­modzielnymi. W Polsce główny ciężar tej opieki spoczywa na opiekunach nieformalnych – najczęściej członkach ro­dziny – których rola, mimo fundamentalnego znaczenia, pozostaje niedostatecznie zauważona w ramach systemu zabezpieczenia społecznego. Artykuł podejmuje próbę analizy wyzwań i luk w zakresie wsparcia tej grupy, wskazu­jąc na potrzebę budowy zintegrowanego systemu wsparcia. W szczególności omówiono instrumenty takie jak Dyrekty­wa UE w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym (work-life balance) oraz lokalne rozwiązania, w tym bon opiekuńczy. Polityka senioralna stanowi w tym kontekście ważny obszar interwencji publicznej, który po­winien uwzględniać potrzeby opiekunów nieformalnych jako integralnej części systemu opieki długoterminowej. Zabezpieczenie społeczne rozumiane jest tu szeroko – jako system obejmujący nie tylko transfery finansowe, lecz także dostęp do usług, regulacji prawnych i mechanizmów umożliwiających łączenie ról opiekuńczych z innymi obo­wiązkami życiowymi. Artykuł ma charakter przeglądowy i oparty jest na analizie dokumentów oraz literatury przed­miotu, z uwzględnieniem aspektów społecznych, ekono­micznych i kulturowych.

Artykuł analizuje wpływ sztucznej inteligencji (SI) na negocjacje zbiorowe z perspektywy behawioralnej teorii negocjacji Waltona i McKersiego. Autorzy identyfikują cztery kluczowe podprocesy negocjacyjne: negocjacje dys­trybucyjne, negocjacje integracyjne, kształtowanie postaw oraz negocjacje wewnątrzorganizacyjne i wskazują, w jaki sposób SI może zmieniać każdy z nich. Podkreślono za­równo potencjał SI do wspierania sprawiedliwego dialogu społecznego, jak i ryzyko pogłębiania nierówności oraz de­humanizacji procesów negocjacyjnych. Analiza podkreśla nieobecność SI jako narzędzia po stronie związków zawo­dowych, co uwypukla potrzebę wzmocnienia instytucjo­nalnych zabezpieczeń chroniących interesy pracowników. Analiza prowadzi do wniosku, że skutki integracji SI z ro­kowaniami zbiorowymi zależą nie od samej technologii, lecz od zasad przejrzystości, współzarządzania i etycznego wdrażania systemów SI.

Celem artykułu jest analiza prawna i konstytucyjna art. 7 i 7a ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pienięż­nych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i ma­cierzyństwa, w kontekście uprawnień byłych żołnierzy do zasiłku chorobowego po zakończeniu czynnej służby woj­skowej. Szczególną uwagę poświęcono sytuacjom, w któ­rych niezdolność do pracy powstała jeszcze w trakcie peł­nienia służby, a trwa nieprzerwanie również po jej ustaniu. W artykule podjęto rozważania na temat zgodności obec­nego brzmienia przepisów z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP), prawa do zabezpieczenia społecznego (art. 67 ust. 1 Konstytucji RP) oraz zasadą zaufania obywatela do państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP). W analizie wykazano, że obowiązujące regulacje, w szczególności art. 7a, są nieprecyzyjne i pro­wadzą do niejednolitej wykładni oraz praktyki stosowania prawa przez organy rentowe i sądy. W konkluzji artykuł zawiera wnioski de lege ferenda, wśród których wskazano m.in. na konieczność doprecyzowania treści art. 7a poprzez jednoznaczne odniesienie do art. 6 ust. 1 ustawy zasiłkowej.

Artykuł przedstawia praktyczną analizę problematyki ustalania liczebności międzyzakładowej organizacji związ­kowej w świetle znowelizowanej ustawy o związkach zawo­dowych. Autorka wskazuje, że liczebność związku nie jest wyłącznie kwestią statystyczną, lecz warunkuje zakres jego uprawnień, w tym reprezentatywność, liczbę osób objętych szczególną ochroną oraz wymiar zwolnień z obowiązku świadczenia pracy członków zarządu. Artykuł obejmu­je przede wszystkim analizę obowiązku informacyjnego spoczywającego na organizacji związkowej, sądowy tryb weryfikacji liczby członków. Autorka analizuje również problem właściwości miejscowej sądów oraz skutki praw­ne orzeczeń sądowych dla statusu i uprawnień związku. W zakończeniu sformułowano postulaty de lege ferenda, zmierzające do zwiększenia jednolitości i przejrzystości procedury ustalania liczebności organizacji związkowych oraz zapewnienia równowagi między ochroną praw związ­ków zawodowych a interesami pracodawców.

W opracowaniu omówiono orzecznictwo Sądu Najwyższe­go dotyczące kwestii miarodajności dowodów na potrzeby ustalenia momentu powstania schorzenia psychicznego skutkującego całkowitą niezdolnością do pracy w kontek­ście przesłanek prawa do renty socjalnej.

Opracowanie jest poświęcone najnowszemu orzeczeniu Trybunału Sprawiedliwości UE w zakresie dyskrymina­cji opartej na więzi (przez asocjację) oraz jego skutkom. W wyroku z 11 września 2025 r. w sprawie C-38/24 [Bervi­di]¹, G.L. przeciwko AB SpA. (dalej: „wyrok w sprawie Bervidi”) Trybunał Sprawiedliwości UE rozwinął koncep­cję dyskryminacji przez asocjację. Orzekł, że prawo eu­ropejskie chroni pracownika opiekującego się dzieckiem z niepełnosprawnością przed opartą na więzi dyskrymi­nacją pośrednią ze względu na niepełnosprawność. Co więcej, pracodawca jest zobowiązany do przyjęcia racjo­nalnych usprawnień w odniesieniu do pracownika, który choć sam nie jest osobą niepełnosprawną, to doświadcza takiej dyskryminacji ze względu na pomoc, jakiej udziela swojemu dziecku z niepełnosprawnością.