Czy zwolnienie podatkowe może być prawem podmiotowym?

Publiczne prawa podmiotowe stanowią niezwykle interesującą instytucję prawną, bardzo rzadko jak dotąd poddawaną analizom dogmatycznym w piśmiennictwie prawnopodatkowym. Niniejszy artykuł stanowi kolejny etap badań prowadzonych przez autorów nad istotą i znaczeniem uregulowanych w przepisach prawa podatkowego różnych przykładów praw podmiotowych. Tytułowa instytucja zwolnienia podatkowego, postrzegana na ogół jako rodzaj preferencji podatkowej z uwagi na jej znaczenie w konstrukcji podatku, wyłączana była z katalogu praw podmiotowych. Jednakże z początkiem 2024 r. do ustaw normujących podatki dochodowe od osób fizycznych i osób prawnych wprowadzone zostały nowe rozwiązania prawne w przepisach zawierających katalogi zwolnień przedmiotowych. Wydaje się, że zastosowana w tych przepisach niespotykana wcześniej w polskich przepisach podatkowych formuła językowa, zgodnie z którą „podatnik może nie stosować zwolnień/ zwolnienia”, jeśli spełni szereg ściśle wskazanych w postanowieniach wymagań, może oznaczać, że ustawodawca skonstruował kolejny rodzaj publicznego prawa podmiotowego przysługującego podatnikom.

Bibliografia/References

Alexy, R. (2010). Teoria praw podstawowych. Wydawnictwo Sejmowe.

Chauvin, T., Stawecki, T., & Winczorek, P. (2013). Wstęp do prawoznawstwa. C.H.Beck.

Bartosiewicz, A. (2018). VAT. Komentarz. LEX.

Brzeziński, B. (2001). Uwagi o znaczeniu definicji w prawie podatkowym. W: R. Mastalski (red.), Księga jubileuszowa Profesora Marka Mazurkiewicza. Studia z dziedziny prawa finansowego, prawa konstytucyjnego i ochrony środowiska. Oficyna Wydawnicza Unimex.

Brzeziński, B. (2008). Podstawy wykładni prawa podatkowego. ODDK.

Gorąca-Paczulska, J. (2020). Komentarz do art. 78. W: H. Dzwonkowski (red.), Ordynacja podatkowa. Komentarz (588–589). C.H.Beck.

Jachira, K. (2023). Wykładnia przepisów dotyczących ulg podatkowych i zwolnień, W: A. Bieńkowska, M. Brząkowski, M. Brzostowska i in., Ulgi podatkowe. Odliczenia, zwolnienia oraz inne preferencje podatkowe w PIT i CIT. C.H.Beck.

Kaczor, J. (2003). Nadużycie prawa podmiotowego. W: J. Helios (red.), Z zagadnień teorii i filozofii prawa. Autonomia prawa ze stanowiska teorii i filozofii prawa (111–129). Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Kasprzyk, M., & Kondraciuk, P. (2016). Ulgi i preferencje podatkowe. Pojęcie, uzasadnienie filozoficzne i praktyczne omówienie w kontekście podatków lokalnych. Instytut Filozofii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego.

Krzywoń, A. (2012). Podatki i inne daniny publiczne w orzecznictwie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Najnowsze tendencje. Przegląd Sejmowy, (1), 25–42.

Leszczyńska, A. (2006). Ulgi i zwolnienia podatkowe w świetle zasad sprawiedliwości podatkowej. Kwartalnik Prawa Podatkowego, (2).

Majchrzycka-Guzowska, A. (1999). Finanse i prawo finansowe. C.H.Beck.

Mariański, A. (2011). Rozstrzyganie wątpliwości na korzyść podatnika. Zasada prawa podatkowego. Wolters Kluwer.

Mariański, A. (2021). Zwolnienia i ulgi w podatku dochodowym od osób fizycznych a zasada sprawiedliwości podatkowej. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, (1), 7–20. https://doi.org/10.14746/rpeis.2021.83.1.1

Marusik, J. (2018). Konstytucyjne zasady sprawiedliwości, równości i powszechności opodatkowania a system ulg, zwolnień, odliczeń, kwot wolnych i kosztów w podatku dochodowym. Studia BAS, 2(54), 67–91.

Münnich, M., & Matysek G. (2021a). Węzłowe problemy dotyczące praw podmiotowych podatników. Roczniki Nauk Prawnych, 3, 57–75. https://doi.org/10.18290/rnp21313.4

Münnich, M., & Matysek, G. (2021b). Tax reliefs and exemptions as the public subjective rights of the taxpayer. Krytyka Prawa, 13(3), 211–227. https://doi.org/10.7206/kp.2080-1084.481

Münnich, M. (2021). The concept of subjective rights in tax law. Krytyka Prawa, 13(2), 111–129. https://doi.org/10.7206/kp.2080-1084.452

Nowak, I. (2009). Zwolnienie dla osób najbliższych na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn w świetle orzecznictwa i poglądów doktryny. Toruński Rocznik Podatkowy, 61–98.

Nykiel, W. (2002). Ulgi i zwolnienia w konstrukcji prawnej podatku. Dom Wydawniczy ABC.

Orłowski, J. (2013). Konstytucyjna zasada powszechności opodatkowania – wybrane zagadnienia. Studia Prawoustrojowe, (22), 81–100.

Pyziak-Szafnicka, M. (2020). Prawa i wolności konstytucyjne a prawa podmiotowe prawa cywilnego. Przydatność konstrukcji prawa podmiotowego. W: J. Pisuliński, & J. Zawadzka, (red.) Aksjologia prawa cywilnego i cywilnoprawna ochrona dóbr (119–138). C.H.Beck.

Szymczak, A. (2013). Nadpłata podatku powstała w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 75(4), (107–118).

Tchórzewski, M. (2021). Sądowa wykładnia prawa w zakresie zwolnień wyrobów energetycznych i energii elektrycznej z podatku akcyzowego. Doradztwo Podatkowe – Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych, (1), 5–12.

Wronkowska, S. (1994). Sytuacje wyznaczone przez normy prawne. W: A. Redelbach, S. Wronkowska, & Z. Ziembiński, Zarys teorii państwa i prawa (143–163). PWN.

 

Akty prawne/Legal acts

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.04.1997 r., Dz.U. nr 78, poz. 483 ze zm.

Ustawa z 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 226 ze zm.

Ustawa z 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, t.j. Dz.U. 2023 r., poz. 2805 ze zm.

Ustawa z 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa, t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2760 ze zm.

Ustawa z 16.08.2023 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z zapewnieniem rozwoju rynku finansowego oraz ochrony inwestorów na tym rynku, Dz.U. poz. 1723.