Lex commissoria – prawna konstrukcja i praktyczne znaczenie

Regulacja klauzuli umownej zwanej lex commissoria budzi wiele wątpliwości w kontekście kodeksowego unormowania ustawowego i umownego prawa odstąpienia od umowy. Nie jest to skomplikowane konstrukcyjnie postanowienie, wystarczy spełnienie kilku konkretnych przesłanek – zastrzeżenie w umowie na wypadek zwłoki dłużnika, gdy doszło do niewykonania zobowiązania w terminie ściśle określonym. W praktyce jednak jest to zwykle klauzula „przypadkowa”, gdyż strony rzadko kiedy świadomie wprowadzają ją do umowy. Wynika to z faktu, że z punktu widzenia wierzyciela korzystniejszym rozwiązaniem jest zastrzeżenie umownego prawa odstąpienia, ale nieważność takiego postanowienia z powodu nieograniczenia tego prawa terminem powoduje, że należy rozważyć, czy nie mamy do czynienia z legis commissoriae. Istotne jest przy tym, że jest to konstrukcja samodzielna, funkcjonująca niezależnie od przepisów regulujących oba wyżej wymienione prawa odstąpienia od umowy.

Bibliografia/References

Literatura/Literature

Białończyk, W. (2006). Glosa do wyroku SN z 19.3.2004 r., IV CK 172/03. Orzecznictwo Sądów Polskich, (2), poz. 18.

Bieluk, J., & Zadykowicz-Sokół, K. (2024). Umowa o roboty budowlane w Kodeksie cywilnym i Prawie zamówień publicznych. Komentarz. Linia orzecznicza. Wzory pism. C.H.Beck.

Cempura, A., & Kasolik, A. (2020). Metodyka sporządzania umów gospodarczych. Wolters Kluwer.

Doliwa, A. (2024). Komentarz do art. 492. W: M. Załucki (red.). Kodeks cywilny. Komentarz. C.H.Beck.

Drapała, P. (2019). W: K. Osajda (red.), System prawa prywatnego. Tom 5. Prawo zobowiązań – część ogólna. C.H.Beck.

Gutowski, M. (2022). Komentarz do art. 487 i 492. W: M. Gutowski (red.). Kodeks cywilny. Komentarz. Tom II. Art. 353–626. C.H. Beck.

Klein, A. (1964). Ustawowe prawo odstąpienia od umowy wzajemnej. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Kondek, J. M. (2024). Komentarz do art. 491 i 492. W: K. Osajda, & W. Borysiak (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Legalis.

Konik, P. (2010). Umowne uprawnienie do odstąpienia. Państwo i Prawo, (1), s. 82–91.

Lackoroński, B. (2018). Skutki czynności prawnych w czasie. C.H.Beck.

Lutkiewicz-Rucińska, A. (2024). Komentarz do art. 492. W: M. Balwicka-Szczyrba, & A. Sylwestrzak (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wolters Kluwer.

Machnikowski, P. (2023). Komentarz do art. 395. W: E. Gniewek, & P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. C.H.Beck.

Machnikowski, P. (2024). Komentarz do art. 487 i 492. W: P. Machnikowski (red.), Zobowiązania. Tom II. Część ogólna. Komentarz. C.H.Beck.

Panfil, K. (2018). Odstąpienie od umowy jako sankcja naruszenia zobowiązania. Wolters Kluwer.

Pasko, K. (2014). Charakter prawny klauzul kasatoryjnych. Przegląd Prawa Handlowego, (5), 39–45.

Petraniuk, J. S. (2009). Odstąpienie od umowy w prawie cywilnym. Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.

Radwański, Z. (2003). Glosa do wyroku SN z dnia 5 czerwca 2002 r., II CKN 701/00. Orzecznictwo Sądów Polskich, (10), 518–520.

Szanciło, T. (2024). Komentarz do art. 483. W: M. Załucki (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. C.H.Beck.

Tanajewska, R. (2019). Komentarz do art. 492. W: J. Ciszewski, & P. Nazaruk (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wolters Kluwer.

Tenenbaum, M. (2008). Instytucja zadatku w polskim prawie cywilnym. Oficyna.

Tracz, G. (2007). Sposoby jednostronnej rezygnacji z zobowiązań umownych. Wolters Kluwer.

Warciński, M. (2005). Kontrowersje wokół konieczności zastrzegania terminu w klauzuli umownego prawa odstąpienia od umowy. Przegląd Prawa Handlowego, (9), 36–42.

Wiśniewski, T. (2011). Komentarz do art. 492. W: G. Bieniek (red.), Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania. Tom I. LexisNexis.

Wyżyn-Urbaniak, K. (1995). Ustawowe prawo odstąpienia od umowy wzajemnej jako środek ochrony wierzyciela w razie zwłoki dłużnika. Przegląd Sądowy, (11-12), 37–52.

Zagrobelny, K. (2015). Refleksje o zastrzeganiu legis commissoriae (na przykładzie umowy o roboty budowlane). Przegląd Sądowy, (5), 40–55.

Zagrobelny, K. (2023). Komentarz do art. 491 i 492. W: E. Gniewek, & P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. C.H.Beck.

Zakrzewski, P. (2018). Komentarz do art. 396. W: M. Fras, & M. Habdas (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania. Część ogólna (art. 353–534). Wolters Kluwer.

 

Akt prawny/Legal act

Dz.U. (1997). Konwencja Narodów Zjednoczonych o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów, sporządzonej w Wiedniu 11 kwietnia 1980 r. Nr 45, poz. 286 ze zm.