Mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (CBAM) jako nowy instrument ochrony klimatu UE
W 2023 r. Komisja Europejska zaproponowała nowy instrument polityki klimatycznej, stanowiący uzupełnienie obowiązującego od 2023 r. systemu handlu uprawnieniami do emisji. Mechanizm dostosowania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (zwany dalej w skrócie CBAM) ma ograniczyć „ucieczkę emisji” z UE do państw trzecich i stworzyć równe warunki ekonomiczne dla produktów krajowych i towarów importowanych. Z drugiej strony regulacja ma wywrzeć nacisk na inwestycje w niskoemisyjne technologie w państwach rozwijających się. Wdrożenie mechanizmu wzbudza jednak duże obawy zarówno z punktu widzenia handlu międzynarodowego, jak i wpływu na gospodarkę wewnątrzunijną. W odniesieniu do rynków zewnętrznych, poprzez niedozwoloną ochronę konkurencyjności, CBAM może naruszać zasady WTO. Ponadto tytułowy instrument wydaje się sprzeczny z obowiązującą w międzynarodowym prawie ochrony środowiska zasadą „wspólnej, chociaż zróżnicowanej odpowiedzialności”. Prócz oddziaływania zewnętrznego, z uwagi na nałożenie na unijnych importerów bezprecedensowych finansowo-biurokratycznych ciężarów, CBAM może przyczynić się do drastycznego spadku wartości importu unijnego i pociągnąć za sobą trudne do przewidzenia konsekwencje społeczno-ekonomiczne. Artykuł przedstawia istotę regulacji CBAM, harmonogram jej wdrażania, podstawowe obowiązki importerów unijnych oraz kontrowersje, jakie mechanizm ten budzi w odniesieniu do zgodności z zasadami międzynarodowej polityki handlowej i ochrony klimatu.
Bibliografia
Bibliografia/References
Literatura/Literature
Frączyk, J. (2019). Rekord emisji gazów cieplarnianych na świecie. Ale jest i dobra wiadomość. https://www.money.pl/gospodarka/rekord-emisjigazow-cieplarnianych-na-swiecie-ale-jest-i-dobra-wiadomosc-6454209643923073a.html
Kolenda, Z. (2012).Kontrowersje wokół ocieplenia klimatu. Energia Cieplna i Zawodowa, (7–8), 5. https://www.kierunekenergetyka.pl/artykul,5224,kontrowersje-wokol-ocieplenia-klimatu.html
Kumar, M., & Arora, N. (2023). India plans to challenge EU carbon tax at WTO. https://www.reuters.com/world/india/india-plans-challenge-eucarbon-tax-wto-sources-2023-05-16/
Micińska, M. (2010). Aksjologiczne aspekty prawnej ochrony klimatu 1992–2010. W: T. Jasudowicz (red.), Demokratyczne państwo prawne in statu nascendi (57–66). Wydawnictwo KPSW.
Micińska, M. (2011). Ochrona klimatu a nadrzędne reguły prawa w świetle orzecznictwa Sądu Unii Europejskiej. W: S. Dąbrowa, & M. Czakowski (red.), Porządek prawno-społeczny a problemy współczesnego świata (183–200). Wydawnictwo KPSW.
Overland, I., & Sabyrbekov, R. (2022). Know your opponent: Which countries might fight the European carbon border adjustment mechanism? Energy Policy, 169(C). https://doi.org/10.1016/j.enpol.2022.113175
Sen, A. (2023). Green Energy Trade Shift: Implications of the new EU CBAM norms. https://www.ey.com/en_in/tax/india-tax-insights/greenenergy-trade-shift-implications-of-the-new-eu-cbam-norms
Sun, X., Mi, Z., Cheng, L., Coffman, D., & Liu, Y. (2023). The carbon border adjustment mechanism is inefficient in addressing carbon leakage and results in unfair welfare losses. Fundamental Research, in press. https://doi.org/10.1016/j.fmre.2023.02.026
Wang, K. (2023). China calls on EU to comply with WTO when implementing new policies. https://global.chinadaily.com.cn/a/202309/14/WS6502ee92a310d2dce4bb5cb2.html
Wesołowska, E., & Latos, G. (2023). Minister Moskwa: Złożyliśmy kolejne trzy skargi do TSUE. https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/kraj/artykuly/8794901,minister-moskwa-zlozylismy-kolejne-trzy-skargi-do-tsue.html
Akty prawne/Legal acts
Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2009/406/WE z 23.04.2009 r. w sprawie wysiłków podjętych przez państwa członkowskie, zmierzających do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych w celu realizacji do roku 2020 zobowiązań Wspólnoty dotyczących redukcji emisji gazów cieplarnianych, Dz. Urz. L 140, 5.06.2009, s. 136–148.
Dyrektywa 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 13.10.2003 r. ustanawiająca system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie oraz zmieniająca dyrektywę Rady 96/61/WE, Dz. Urz. L 275, 25.10.2003, s. 32–46.
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z 23.04.2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych zmieniająca i w następstwie uchylająca dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/WE, Dz. Urz. UE L 140, 5.06.2009, s. 16–62.
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/29/WE z 23.04.2009 r. zmieniająca dyrektywę 2003/87/WE w celu usprawnienia i rozszerzenia wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych, Dz. Urz. UE L 140, 5.06.2009, s. 63–87.
Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów. Europejski Zielony Ład, COM/2019/640 final. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A52019DC0640&qid=1653851156228
Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów EMPTY. „Gotowi na 55”: osiągnięcie unijnego celu klimatycznego na 2030 r. w drodze do neutralności klimatycznej, COM(2021) 550 final. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN-PL/TXT/?from=EN&uri=CELEX%3A52021DC055
Komunikat Komisji Europejskiej. Wartości domyślne dla okresu przejściowego CBAM od 1.10.2023 r. do 31.12.2025. https://taxationcustoms.ec.europa.eu/system/files/2023-12/Default%20values%20transitional%20period.pdf
Protokół z Kioto do Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, sporządzony w Kioto dnia 11.12.1997 r. (Dz.U. 2005 nr 203, poz. 1684).
Ramowa konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, sporządzona w Nowym Jorku dnia 9.05.1992 r. (Dz.U. 1996 nr 53, poz. 238).
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 z 10.05.2023 r. ustanawiające mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2, Dz. Urz. UE L 130, 16.05.2023, s. 52–104.
Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2023/1773 z 17.08.2023 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 w odniesieniu do obowiązków sprawozdawczych do celów mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 w okresie przejściowym, Dz. Urz. UE L 228, 15.09.2023, s. 94–195.
Ustawa z 6.10.2016 r. o ratyfikacji Porozumienia paryskiego do Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, sporządzonej w Nowym Jorku dnia 19.05.1992 r., przyjętego w Paryżu w dniu 12.12.2015 r., Dz.U. 2016, poz. 1631.
Źródła internetowe/Internet sources
BASIC countries (Brazil, South Africa, India and China) statement. https://www.dffe.gov.za/mediarelease/basicministerialmeeting_cop27egypt2022
Raport z rynku CO2 – lipiec 2023. https://www.kobize.pl/pl/article/aktualnosci-2023/id/2378/raport-z-rynku-co2-lipiec-2023
Speech to United Nations General Assembly (Global Environment). https://www.margaretthatcher.org/document/107817
