Najlepsze ceny Specjalne oferty dla członków klubu książki PWE Najtańsza dostawa
DOI: 10.33226/0137-5490.2022.4.3
JEL: H20, K34
Aleksander Słysz ORCID: 0000-0003-4826-3726 , e-mail: a.slysz|ujd.edu.pl| |a.slysz|ujd.edu.pl

Opodatkowanie napojów słodzonych — globalne trendy i krajowe regulacje

Opłata od środków spożywczych, którą obłożono wybrane słodkie napoje, jako mająca charakter pośredni, konsumpcyjny oraz jednofazowy jest w rzeczywistości podatkiem akcyzowym. Celem stojącym za podjęciem tematu opodatkowania słodkich napojów była potrzeba zbadania, czy i ewentualnie w jakim zakresie krajowe ustawodawstwo wpisuje się w światowe standardy i trendy. Opłata ma stanowić efektywne narzędzie fiskalne, które wytworzy presję cenową mającą skłonić konsumentów do dokonywania prozdrowotnych wyborów. Stopień tej presji zależy od tego, w jakiej części podatnicy przerzucą w dół łańcucha dystrybucyjnego nowe obciążenie — nie wszędzie na świecie na konsumenta przenoszono pełną kwotę podatku. Trudno określić, jak duży (lub jak mały) wpływ na nawyki żywieniowe konsumentów będzie miała owa opłata, a bilans korzyści i kosztów społecznych będzie można sporządzić dopiero za 5 do 10 lat. Opierając się na wynikach badań naukowych, można przypuszczać, że opłata wywrze pozytywny wpływ na zdrowie dzieci i mniej zamożnych konsumentów, ale wpływ ten nie będzie duży. Wprowadzanie opłaty o maksymalnej wysokości 1,20 zł/litr, obciążającej napoje z dodatkiem cukrów będących monosacharydami lub disacharydami (powyżej 5 g na 100 ml) oraz wybranych słodzików, a także napoje zawierające dodatek kofeiny lub tauryny, wpisuje się w globalny trend obciążania podatkami żywności, której przypisuje się wywoływanie negatywnych skutków zdrowotnych. Należy się spodziewać wprowadzania w Polsce kolejnych podatków i opłat, które obciążą produkty o dużej gęstości kalorycznej, a małej wartości odżywczej, jak np. chipsy czy frytki.

Słowa kluczowe: podatek; opłata od środków spożywczych; podatek cukrowy; napoje słodzone; SSB

Bibliografia

Bibliografia/References

Literatura/Literature

Alsukaita, R., Bleich, S., Wilde, P., Singh, G., & Folta, S. (2020). Sugary drink excise tax policy process and implementation: Case study from Saudi Arabia. Food Policy, 90, 101789, 1–10. https://doi.org/10.1016/j.foodpol.2019.101789

Andreyeva, T., Chaloupka, F. J., & Brownell, K. D. (2011). Estimating the potential of taxes on sugar-sweetened beverages to reduce consumption and generate revenue. Preventive Medicine, 52, 413–416. https://doi.org/10.1016/j.ypmed.2011.03.013

Bíró, A. (2015). Did the junk food tax make the Hungarians eat healthier? Food Policy, 54, 107–115. https://doi.org/10.1016/j.foodpol.2015.05.003

Blakely, T., Cleghorn, C., Mizdrak, A., Waterlander, W., Nghiem, N., Swinburn, B., Wilson, N., & Mhurchu, C. N. (2020). The effect of food taxes and subsidies on population health and health costs: a modelling study. The Lancet. Public Health, 5(7), https://doi.org/10.1016/S2468-2667 (20)30116-X

Bleacher, E. (2015). Taxes on tobacco, alcohol and sugar sweetened beverages: Linkages and lessons learned. Social Science & Medicine, 136–137, 175–179. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2015.05.022

Briggs, A. D. M., Mytton, O. T., Madden, D., O'Shea, D., Rayner, M., & Scarborough, P. (2013). The potential impact on obesity of a 10% tax on sugar-sweetened beverages in Ireland: An effect assessment modelling study. BMC Public Health, 13(860). https://doi.org/10.1186/1471-2458-13-860

Cabera Escobar, M. A., Veerman, J. L., Tollman, S. M., Bertram, M. Y., & Hofman, K. J. (2013). Evidence that a tax on sugar sweetened beverages reduces the obesity rate: A meta-analysis. BMC Public Health, 13(1072), 1–10. https://doi.org/10.1186/1471-2458-13-1072

Cawley, J., Frisvold, D., Hill, A., & Jones, D. (2020). Oakland's sugar-sweetened beverage tax: Impacts on prices, purchases and consumption by adults and children. Economics and Human Biology, 3, 100865, 1–16. https://doi.org/10.1016/j.ehb.2020.100865

Chen, X., Liu, Y., Jaenicke, E. C., & Rabinowitz, A. N. (2019). New concerns on caffeine consumption and the impact of potential regulations: The case of energy drinks. Food Policy, 87, 101746, 1–10. https: /doi.org/10.1016/j.foodpol. 2019.101746

Cuadrado, C., Dunstan, J., Silva-Illanes, N., Mirelman, A. J., Nakamura, R., & Suhrcke, M. (2020). Effects of a sugar-sweetened beverage tax on prices and affordability of soft drinks in Chile: A time series analysis. Social Science & Medicine, 245, 112708, 1–9. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2019.112708

Dahms, A. (2021). Opłata cukrowa — słodko nie będzie. Przegląd Podatkowy, (1), 3–8.

Fagan, M. J., Di Sebastiano, K. M., Qian, W., Leatherdale, S., & Faulkner, G. (2020). Coffee and cigarettes: Examining the association between caffeinated beverage consumption and smoking behaviour among youth in the COMPASS study. Preventive Medicine Reports, 19, 101148, 1–8. https://doi.org/10.1016/j.pmedr.2020.101148

Falbe, J. (2020). The ethics of excise taxes on sugar-sweetened beverages. Physiology & Behavior, 225, 113105, 1–7. https://doi.org/10.1016/j.physbeh.2020.113105

Guerrero-López, C. M., Molina, M., & Arantxa Colchero, M. (2017). Employment changes associated with the introduction of taxes on sugarsweetened beverages and nonessential energy-dense food in Mexico. Preventive Medicine, 105, 43–49. https://doi.org/10.1016/j.ypmed.2017.09.001

Hagenaars, L. L., Jevdjevic, M., Jeurissen, P. P. T., & Klazinga, N. S. (2020). Six lessons from introducing sweetened beverage taxes in Berkeley, Cook County, and Philadelphia: A case study comparison in agendasetting and decision making. Health Policy, 124, 932–942. https://doi.org/10.1016/j.healthpol.2020.06.002

Heydel, A., (1934). Mierzenie elastyczności popytu. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 14(1), 39–54.

Jones-Smith, J. C., Walkinshaw, L. P., Oddo, V. M., Knox, M., Neuhouser, M. L., Hurvitz, P. M., Saelens, B. E., & Chan, N. (2020). Impact of a sweetened beverage tax on beverage prices in Seattle, WA. Economics and Human Biology, 39, 100917, 1–8. https://doi.org/10.1016/j.ehb.2020.100917

Le Bodo, Y., Paquette, M.-C., & De Wals, P. (2016). Taxing soda for public health: A Canadian perspective. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-33648-0

Long, M. W., Gortmaker, S. L., Ward, Z. J., Resch, S. C., Moodie, M. L., Sacks, G., Swinburn, B. A., Carter, R. C., & Wang, Y. C. (2015). Cost effectiveness of a sugar-sweetened beverage excise tax in the U.S. American Journal of Preventive Medicine, 49, 112–123. https://doi.org/10.1016/j.amepre.2015.03.004

Marinello, S., Pipito, A. A., Leider, J., Pugach, O., & Powell, L. M. (2020). The impact of the Oakland sugar-sweetened beverage tax on bottled soda and fountain drink prices in fast-food restaurants. Preventive Medicine Reports, 17, 101034, 1–5. https://doi.org/10.1016/j.pmedr.2019.101034

Narasimhan, J. (2009). Introducing Economics. Pearson Longman.

Park, H., & Yu, S. (2019). Policy review: Implication of tax on sugar-sweetened beverages for reducing obesity and improving heart health. Health Policy and Technology, 8, 92–95. https://doi.org/10.1016/j.hlpt.2018.12.002

Pereda, P., & Garcia, C. P. (2020). Price impact of taxes on sugary drinks in Brazil. Economics & Human Biology, 39, 100898, 1–9. https://doi.org/10.1016/j.ehb.2020.100898

Pfinder, M., Katikireddi, S. V., Pega, F., Gartlehner, G., Fenton, C., Griebler, U., Sommer, I., Heise, T. L., & Lachimi, S. K. (2020). Taxation of unprocessed sugar or sugar-added foods for reducing their consumption and preventing obesity or other adverse health outcomes. Cochrane Database of Systematic Reviews, 4, CD012333, 25–26. https://doi.org/10.1002/14651858.cd012333

Sainsbury, E., Magnusson, R., Thow, A. M., & Colagiuri, S. (2020). Explaining resistance to regulatory interventions to prevent obesity and improve nutrition: A case-study of a sugar-sweetened beverages tax in Australia. Food Policy, 93, 101904, 1–10. https://doi.org/10.1016/j.foodpol.2020.101904

Shughart II, W. F. (red.) (1997). Taxing choice. The predatory politics of fiscal discrimination. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781351291606

Sowa, P. M., Keller, E., Stormon, N., Lalloo, R., & Ford, P. J. (2019). The impact of a sugar-sweetened beverages tax on oral health and costs of dental care in Australia. European Journal Of Public Health, 29(1), 173–177. https://doi.org/10.1093/eurpub/cky087

Stacey, N., Mudara, C., Wen Ng, S., van Walbeek, C., Hofman, K., & Edoka, I. (2019). Sugar-based beverage taxes and beverage prices: Evidence from South Africa's Health Promotion Levy. Social Science & Medicine, 238, 112465, 1–8. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2019.112465

WHO (2016). Taxes on sugary drinks: Why do it? https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/260253/WHO-NMH-PND-16.5Rev.1-eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y (pobrano 23.11.2020).

Xiang, D., Zhan, L., & Bordignon, M. (2020). A reconsideration of the sugar sweetened beverage tax in a household production model. Food Policy, 95, 101933, 1–18. https://doi.org/10.1016/j.foodpol.2020.101933

Zenk, S. N., Leider, J., Pugach, O. (2020). Changes in beverage marketing at stores following the Oakland sugar-sweetened beverage tax. American Journal of Preventive Medicine, 58(5), 648–656. https://doi.org/10.1016/j.amepre.2019.12.014

 

Akty prawne

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.04.1997 r., Dz.U. 1997, nr 78, poz. 483 ze zm.

Ustawa z 29.08.1997 r. — Ordynacja podatkowa, Dz.U. 2021, poz. 1540, t.j. ze zm.

Ustawa z 25.08.2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia. Dz.U. 2020, poz. 2021, t.j. ze zm.

Ustawa z 11.09.2015 r. o zdrowiu publicznym, Dz.U. 2021, poz. 1956, t.j. ze zm.

 

Inne źródła

Druk sejmowy nr 210 z 6.02.2020 r. http://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/druk.xsp?nr=210 (pobrano 23.11.2020).

https://www.portalspozywczy.pl/napoje/wiadomosci/po-wejsciu-podatku-cukrowego-litr-napojow-gazowanych-podrozal-o-23-proc,195140.html (pobrano 18.02.2021).

Konkluzje Rady. Zdrowe żywienie dzieci: zdrowa przyszłość Europy, Dz.Urz. UE z 3.07.2018 r., 2018/C 232/1. https://eur-lex.europa.eu/legal--content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52018XG0703(01)&from=LT (pobrano 23.11.2020).

Ocena skutków regulacji rządowego projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku z promocją prozdrowotnych wyborów konsumentów, druk sejmowy nr 210 z 06.02.2020, Biuro Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu, http://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/opinie-BAS.xsp?nr=210 (pobrano 23.11.2020).

Pismo Ministra Zdrowia z 23.02.2021 r, ZPN. 611.55.2021.

Zapis przebiegu posiedzenia Komisji Zdrowia nr 12 z 13.02.2020 r., http://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/biuletyn.xsp?skrnr=ZDR-12 (pobrano 23.11.2020).

Cena artykułu
16.00
Cena numeru czasopisma
62.00
Prenumerata
372.00 zł
334.80
zamów prenumeratę