Pieniądz cyfrowy banku centralnego a sfera prywatności

Cyfryzacja objęła już wiele dziedzin życia, a teraz wkracza w dziedzinę pieniądza. Banki centralne podjęły prace nad koncepcją emisji nowej formy pieniądza – pieniądza cyfrowego banku centralnego (Central Bank Digital Currency, CBDC). Dostrzegając podkreślane w literaturze zalety wprowadzenia cyfrowej formy pieniądza banku centralnego, należy zwrócić uwagę również na jego potencjalne zagrożenia, w szczególności dla praw i wolności obywateli, w tym w sferze prywatności. Celem artykułu jest wykazanie, że z rysujących się możliwych modeli emisji i funkcjonowania oraz cech tego pieniądza mogą wynikać istotne zagrożenia sfery prywatności w razie jego wprowadzenia zgodnie z istniejącymi projektami.

Bibliografia/References

Adamus, R. (2024). Pieniądz cyfrowy emitowany przez państwo jako źródło władzy wymagające prawnego ograniczenia. Państwo i Prawo, (9), 72–82.

Adrian, T., & Mancini-Griffoli, M. (2019). The rise of digital money. Fintech Notes, (1). https://doi.org/10.5089/9781498324908.063

Armelius, H., Claussen, C. A., & Hull, I. (2021). On the possibility of a cash-like CBDC. https://www.riksbank.se/globalassets/media/rapporter/staff-memo/engelska/2021/on-the-possibility-of-a-cash-like-cbdc.pdf

Areddy, J. T. (2021). China creates its own digital currency, a first for major economy. The Wall Street Journal. https://www.wsj.com/articles/china-creates-its-own-digital-currency-a-first-for-major-economy-11617634118

Auer, R., Cornelli, G., & Frost, J. (2022). Rise of the central bank digital currencies: drivers, approaches and technologies. BIS Working Papers, (880). https://www.bis.org/publ/work880.pdf

Auer, R., Böhme, R., Clark, J., & Demirag, D. (2022). Mapping the privacy landscape for central bank digital currencies: Now is the time to shape what future payment flows will reveal about you. Queue, 20(4), 16–38. https://doi.org/10.1145/3561796

Bindseil, U. (2022). The case for and against CBDC – five years later. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4038828

BIS (Bank for International Settlements). (2018). Annual Economic Report. https://www.bis.org/publ/arpdf/ar2018e.html

Brahim, B., Gerencsér, C., Ghosh, A. i in. (2023). Privacy and CBDCs. https://www.researchgate.net/publication/367361120_Privacy_and_CBDCs

Board of Governors of the Federal Reserve System. (2022). Money and Payments: The U.S. Dollar in the Age of Digital Transformation. https://www.federalreserve.gov/publications/files/money-and-payments-20220120.pdf

Chaum, D., Grothoff, Ch., & Moser, T. (2021). How to issue a Central Bank Digital Currency. Swiss National Bank Working Papers, (3). https://doi.org/10.48550/arXiv.2103.00254

Digital Dollar Fundation, & Accenture. (2020). The Digital Dollar Project. Exploring a US CBDC. https://digitaldollarproject.org/wp-content/uploads/2021/05/Digital-Dollar-Project-Whitepaper_vF_7_13_20.pdf (dostęp: 18.11.2024).

ECB (European Cental Bank). (2020). Report on a digital euro. https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/other/Report_on_a_digital_euro~-4d7268b458.en.pdf

Franiak, A. (2023). Cyfrowe waluty banków centralnych – wyzwania i podejścia do ich emisji w wybranych jurysdykcjach. Academic Review of Business and Economics, 5(2), 80–97. https://doi.org/10.22367/arbe.2023.05.05

Gógl, A. S., & Tercero-Lucas, D. (red.). (2023). Privacy and central bank digital currencies. Digital Euro Association. Public Digital Euro Working Group. https://digital-euro-association.de/hubfs/Privacy%20and%20CBDCs%20-%20Digital%20Euro%20Association%20Working%20Group.pdf?hsLang=en

Gross, J., Sedlmeir, J., Babel, M., Bechtel, A., & Schellinger, B. (2021). Designing a Central Bank Digital Currency with support for cash-like privacy. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3891121

Jabbar, A., Geebren, A., Hussain, Z., Dani, S., & Ul-Durar, S. (2023). Investigating individual privacy within CBDC: A privacy calculus perspective. Research in International Business and Finance, 64. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0275531922002124

Kaliński, J., & Landau, Z. (2003). Gospodarka Polski w XX wieku (wyd. 2). Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.

Kaur, G. (2024). Privacy implications of central bank digital currencies (CBDCs): A systematic review of literature. The EDP Audit, Control And Security Newsletter, 69(9), 87–123. https://doi.org/10.1080/07366981.2024.2376794

KNF (Komisja Nadzoru Finansowego). (2017, listopad). Raport z prac Zespołu roboczego ds. rozwoju innowacji finansowych (FinTech). https://www.knf.gov.pl/knf/pl/komponenty/img/Raport_KNF_11_2017_60290.pdf (dostęp: 21.11.2024).

Mancini-Griffoli, T., Soledad Martinez Peria, M., Agur, I., Ari, A., Kiff, J., Popescu, A. & Rochon, C. (2018). Lasting light on Central Bank Digital Currency. IMF Staff Discussion Note, (8).

Masłowski, M. (2025). Uwagi na tle problematyki akceptacji gotówki w prawie polskim. Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego, (1), s. 24–31. https://doi.org/10.33226/0137-5490.2025.1.4

Mucha-Kujawa, J. (2024). W kierunku pieniądza cyfrowego jako powszechnego środka płatności, Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego, (1), 31–37. https://doi.org/10.33226/0137-5490.2024.1.5

Murphy K., Tao, S., Zhou, Y. S., Tsuda, N., Zhang, N., Budau, V., Solomon, F., Kao, K., Vucinic, M., & Miggiani, K. (2024). Central Bank Digital Currency Data use and privacy protection. Fintech Notes, (004).

NBP. (2021). Pieniądz cyfrowy banku centralnego. Raport NBP. Departament Systemu Płatniczego NBP.

Reserve Bank of India. (2022, październik). Concept note on Central Bank Digital Currency. https://www.idfcfirst.bank.in/content/dam/idfcfirstbank/pdf/cbdc/Concept-Note.PDF

The Digital Dollar Project. (2023). The Digital Dollar Project. Revisiting the Digital Dollar Project’s exploration of a U.S. central bank digital currency. White Paper 2.0 – Janurary 2023. https://digitaldollarproject.org/wp-content/uploads/2023/01/Digital-Dollar-Project-White-Paper-2.0_2023.pdf (dostęp: 18.11.2024).

Zaleska, M. (2022). Wybrane trendy w bankowości centralnej. Bank i Kredyt, 53(3), s. 279–294.