Status prawny materiałów prasowych tworzonych z udziałem sztucznej inteligencji w kontekście realizacji prawa do informacji przez prasę

Systemy AI mają potencjał zrewolucjonizowania globalnej przestrzeni informacyjnej i stanowią wyzwanie dla prawa do informacji. Wykorzystanie sztucznej inteligencji w dziennikarstwie niesie ze sobą zarówno korzyści, jak i problemy. Wątpliwości pojawiają się w odniesieniu do regulacji prawnych stosowanych do materiałów tworzonych przez sztuczną inteligencję, a rozpowszechnianych w prasie. Powstaje pytanie, jak w związku z katalogiem obowiązków i praw prasy kwalifikować działania sztucznej inteligencji, czy stanowią one materiały prasowe, a także czy sztuczna inteligencja może zgodnie z prawem zastąpić dziennikarzy i samodzielnie realizować obowiązek informowania. W artykule wykazano, że w świetle obowiązujących przepisów zastąpienie dziennikarzy przez sztuczną inteligencję – jako decydenta odnośnie do treści prasowych – nie jest możliwe. Taka działalność nie ma również cech działalności prasowej, z racji braku przesłanek podmiotowych prasy, czyli tworzenia treści przez osoby fizyczne tworzące materiały prasowe. Ponadto sztuczna inteligencja, nie mając osobowości prawnej, nie może ponosić odpowiedzialności za treść generowanych treści. Ich publikacja wymaga wcześniejszej weryfikacji przez dziennikarzy.

Bibliografia/Refernces

 

Literatura/Literature

Alexandre, F. M. (2017). The legal status of artificially intelligent robots, personhood, taxation and control. Dissertation developed to qualify for the Degree of Master of Laws (LL.M.), Tilburg University.

Biczysko-Pudełko, K., & Szostek D. (2019). Koncepcje dotyczące osobowości prawnej robotów – zagadnienia wybrane. Prawo Mediów Elektronicznych, (2).

Błeszyńska, K. (2004). Twórczy charakter utworu dziennikarskiego – prawne przestanki ochrony. Studia Medioznawcze, (1/16), 82–91.

Błeszyńska, K. (2019). Cel informacyjny w prasie jako podstawa dozwolonego użytku utworów w społeczeństwie informacyjnym. Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego, (1). https://doi.org/10.33226/0137-5490.2019.1.4

Błeszyńska, K. (2022). Dozwolony użytek utworów w sprawozdaniach o aktualnych wydarzeniach jako ograniczenie praw autorskich w celu informacyjnym. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego „Prace z prawa własności intelektualnej”, (3/157).

Bober-Kotarbińska, A. (2022). Sztuczna inteligencja a prawo autorskie. W: E. Szatkowska (red.), Prawo autorskie w praktyce. O prawach twórców i odbiorców utworów. Wolters Kluwer.

Bostrom, N. (2016). Superinteligencja. Scenariusze, strategie, zagrożenia. Helion.

Čerka, P., Grigienè, J., & Sirbikytė, G. (2015). Liability for damages caused by artificial intelligence. Computer Law & Security Review, 31(3), 376–389. https://doi.org/10.1016/j.clsr.2015.03.008

Čerka, P., Grigienè J., & Sirbikytė, G. (2017). Is it possible to grant legal personality to artificial intelligence software systems? Computer Law & Security Review, 33(5), 685–699. https://doi.org/10.1016/j.clsr.2017.03.022

Chesterman, S. (2021). We, the Robots? Regulating Artificial Intelligence and the Limits of the Law. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009047081

Chłopecki, A. (2021). Sztuczna inteligencja – szkice prawnicze i futurologiczne. C.H.Beck.

Grzybczyk, K. (2020). Wyzwania dla prawa własności intelektualnej w dobie cyfryzacji. Przegląd Prawa Konstytucyjnego, (3).

Gurkaynak, G., Yilmaz, I., & Haksever, G. (2016). Stifling artificial intelligence: Human perils. Computer Law & Security Review, 32(5), https://doi.org/10.1016/j.clsr.2016.05.003

Halley, G. (2015). Liability for crimes involving artificial intelligence systems. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-10124-8_1

Jankowska, M. (2015). Podmiotowość prawna sztucznej inteligencji? W: A. Bielska-Brodziak (red.). O czym mówią prawnicy, mówiąc o podmiotowości. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Kijko, P. (2024). Sztuczna inteligencja w służbie tworzenia treści na przykładzie portalu internetowego skierowanego do polskiej społeczności w Hiszpanii. Zeszyty Prasoznawcze, 67(2), 79–93.

Kononiuk, T. (2015). Etyczne dziennikarstwo. Ewolucja deontyczna zawodu. Aspra.

Księżak, P. (2017). Zdolność prawna sztucznej inteligencji (AI). W: W. Robaczyński (red.), Czynić postęp w prawie. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Birucie Lewaszkiewicz-Petrykowskiej. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

KUC. (2024, 28 października). Zastąpili dziennikarzy sztuczną inteligencją. Radio z rekordem słuchalności. Business Insider. https://businessinsider.com.pl/technologie/zastapili-dziennikarzy-sztuczna-inteligencja-radio-z-rekordem-sluchalnosci/9bqphsb

Lepri, B., Oliver, N., & Pentland, A. (2021, 19 marca). Ethical machines: The human-centric use of artificial intelligence. iScience24, 102249. https://reader.elsevier.com/reader/sd/pii/S2589004221002170?token =A2093D639FE713344042036C63DC87C82020E534F86DC52AB8FC-9B19E23C3F4D256966FDF293DC393186129F0E57462F&originRegion=eu-west-1&originCreation=20211029212417 (dostęp: 3.03.2025).

Lermann, H. A., Grevinga, H., & Kimmerlea, J. (2023). Automated journalism: The effects of AI authorship and evaluative information on the perception of a science journalism. Computers in Human Behavior, 138, https://doi.org/10.1016/j.chb.2022.107445

Lobe, A. (2025). Media w szponach sztucznej inteligencji. Angora, (12/1814), s. 76 (przedruk z Franffurter Allgemeine Zeitung 2.03.2025).

Maleszak, M., & Zaskórski, P. (2015). Systems and models of Artificial Intelligence in the management of modern organisations. Information Systems in Management, 4(4).

Michałowski, B. (2018). Internet of Things (IoT) i Artificial Intelligence (AI) w Polsce. Jak wykorzystać rewolucję technologiczną Internetu rzeczy i sztucznej inteligencji w rozwoju Polski. Instytut Sobieskiego.

Noain-Sánchez, A. (2022). Addressing the impact of Artificial Intelligence on journalism: The perception of experts, journalists and academics. Communication & Society, 35(3), 105–121. https://burjcdigital.urjc.es/server/api/core/bitstreams/c23c6cd6-b524-4bdf-bb47-bc307bf9c002/content

Nowicka, A. (2017). W: J. Barta (red.), Prawo autorskie. Tom 13. System Prawa Prywatnego. (wyd. 4). C.H.Beck, Instytut Nauk Prawnych PAN.

Ntoutsi, E., Fafalios, P., Gadiraju, U. i in. (2020). Bias in data-driven artificial intelligence systems – An introductory survey. Wiley Interdisciplinary Reviews: Data Mining and Knowledge Discovery, 10(6). https://doi.org/10.1002/widm.1356

Parka, R. (2024, 8 czerwca). Sztuczna inteligencja wpłynie na kształt dziennikarstwa. Badanie Reuters Intitute. Press. https://www.press.pl/tresc/82026,badanie-reuters-institute_-sztuczna-inteligencja-moze-wplynac-na-ksztalt-dziennikarstwa

Pazdan, M. (2012). Prawo prywatne międzynarodowe (wyd. 15). LexisNexis.

Rębisz, K. (2024). Podmiotowość prawna sztucznej inteligencji. Aspekty cywilnoprawne [rozprawa doktorska, Uniwersytet Rzeszowski]. Biuletyn Informacji Publicznej Uniwersytetu Rzeszowskiego. https://bip.ur.edu.pl/storage/file/core_files/2024/12/18/05560fab488bb2e8d3ecedf7bb5637a2/20240522_R%C4%99bisz_Karol_Praca%20doktorska.pdf

Safjan, M. (red.). (2012). Prawo cywilne – część ogólna. System Prawa Prywatnego. Tom 1. C.H.Beck.

Sobczak, J. (2000). Prawo prasowe. Podręcznik akademicki. Muza.

Szczepaniak, J. (2024). YouTube z nowymi wymogami dla twórców. Treści wygenerowane przez AI muszą być oznaczane. https://android.com.pl/tech/704180-tresci-generowane-przez-ai-youtube/

Szczotka, J. (2024). Sztuczna inteligencja vs prawo autorskie – pytanie o finał starcia. Futurologia, a może to już jutro? Studia Iuridica Lublinensia, (1), 323–342.

Szostek, D. (2020). Smart contract jako narzędzie regulacji SI? W: L. Lai, & M. Świerczyński (red.), Prawo sztucznej inteligencji. C.H.Beck.

Wolter, A., Ignatowicz, J., & Stefaniuk, K. (2020). Prawo cywilne. Zarys części ogólnej. Wolters Kluwer.

Zagórna, A. (2025), Redakcjo, współpracuj albo giń. Onet.pl. https://www.sztucznainteligencja.org.pl/redakcjo-wspolpracuj-albo-gin/ (dostęp: 5.03.2025).

Zalewski, T. (2020). Definicja sztucznej inteligencji. W: L. Lai, & M. Świerczyński (red.), Prawo sztucznej inteligencji. C.H.Beck.

Zaremba, M. (2018). W: M. Zaremba (red.), K. Drozdowicz, M. Łoszewska-Ołowska, Prawo prasowe. Komentarz. Wolters Kluwer.

Żyrek-Horodyska, E. (2021). Dziennikarstwo immersji w perspektywie zwrotu afektywnego. Media – Kultura – Komunikacja Społeczna, (17), https://doi.org/10.31648/mkks.6118

 

Akty prawne/Legal acts

Dyrektywa (UE) 2015/1535 Parlamentu Europejskiego i Rady z 9.09.2015 r. ustanawiająca procedurę udzielania informacji w dziedzinie przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz.Urz.UE L 24, s. 1).

Karta praw podstawowych Unii Europejskiej z dnia 26.10.2012 r., Dz.Urz.UE C 326 z 26.10.2012, s. 391–407. https://oide.sejm.gov.pl/oide/?option=com_content&view=article&id=14428&Itemid=422

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2.04.1997 r., Dz.U. nr 78, poz. 483, z późn. zm.

Konwencja z 2005 r. o korzystaniu ze środków komunikacji elektronicznej w umowach międzynarodowych.

Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych, Dz.U. z 1977 r. nr 38, poz. 167.

Paris Charter on AI in Journalism, 2023. https://rsf.org/sites/default/files/medias/file/2023/11/Paris%20charter%20on%20AI%20in%20Journalism.pdf

Polityka dla rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce od roku 2020. Załącznik do uchwały nr 196 Rady Ministrów z dnia 28.12.2020 r. (poz. 23).

https://sipdata.lex.pl/dane/monitory/2021/2445830/1.pdf?_ga=2.116799297.677839057.1620393881-573017618.1603871734

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, Dz.U. z 1989 r. nr 29, poz. 155.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z dnia 13.06.2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji oraz zmiany rozporządzeń (WE) nr 300/2008, (UE) nr 167/2013, (UE) nr 168/2013, (UE) 2018/858, (UE) 2018/1139 i (UE) 2019/2144 oraz dyrektyw 2014/90/UE, (UE) 2016/797 i (UE) 2020/1828 (akt w sprawie sztucznej inteligencji) (Tekst mający znaczenie dla EOG).

Ustawa z dnia 26.01.1984 r. Prawo prasowe, Dz.U. z 1984 r. nr 5, poz. 24 z późn. zm.

Ustawa z dnia 4.02.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, Dz.U. z 1994 r. nr 24, poz. 83.

Wytyczne Komisji w sprawie definicji systemu sztucznej inteligencji ustanowionej rozporządzeniem (UE) 2024/1689 (akt w sprawie sztucznej inteligencji) z dnia 29.07.2025 r., C(2025) 5053 final.

 

Orzecznictwo/Judgments

Wyrok Sądu Najwyższego z 24.11.2017 r., I CSK 73/17

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 30.10.2006 r., sygn. akt P 10/06, OTK ZU nr 9/OTK-A/2006, poz. 128.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 29.09.2008 r., SK 52/05, OTK ZU nr 7/A/2008, poz. 125.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20.02.2017 r., P 1/06, OTK ZU nr 2/A/2007, poz. 11.