Sukcesja odpowiedzialności za przestępstwa przeciwko środowisku po nowelizacji przepisów regulujących odpowiedzialność podmiotów zbiorowych z 2022 r.

Przedmiotem artykułu jest zagadnienie ponoszenia odpowiedzialności przez podmioty zbiorowe po zmianach legislacyjnych w 2022 r. Poddano analizom zawinienie za czyn zabroniony podmiotu zbiorowego, pomocniczo wyodrębniono podział na odpowiedzialność ogólną i szczególną – zawężoną do przestępstw przeciwko środowisku. Zbadano zakres sukcesji prywatnoprawnej w kontekście charakterystycznych elementów stosunku prawnego odpowiedzialności podmiotu zbiorowego. Ustalono, że system prawny zawiera specjalną zdolność osób niefizycznych do poniesienia odpowiedzialności osobistej za przestępstwo przeciwko środowisku. W konsekwencji uznano, że sukcesja prywatnoprawna ma charakter ograniczony, stosunek odpowiedzialności jest nieprzenoszalny (osobisty, wygasający). De lege lata istnieją inne mechanizmy prawne umożliwiające osiągniecie celów odpowiedzialności przez blokadę sukcesji.

Bibliografia/References

 

Literatura/Literature

Bilewska, K. (2018). O dopuszczalności orzekania przez sąd rejestrowy w przedmiocie ważności uchwał zgromadzeń spółek kapitałowych. W: A. Dańko-Roesler, M. Leśniak, M. Skory, & B. Sołtys (red.), Ius est ars boni et aequi. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Józefowi

Frąckowiakowi (73–82). Stowarzyszenie Notariuszy RP.

Borkowska, K. K. (2021). Przesłanki odpowiedzialności podmiotu zbiorowego w prawie polskim i szwajcarskim – uwagi na tle prawnoporównawczym. Studia Prawnoustrojowe, (53), 31–32. https://doi.org/10.31648/sp.7025

Dąbrowski, A. (b.d.). Przejście odpowiedzialności za czyny zabronione pod groźbą kary w przypadku przekształcenia, łączenia lub podziału podmiotu zbiorowego. Komentarz praktyczny. ABC, LEX/el.

Faure, M. G. (2021). Tackling environmental crimes under EU Law: The liability of companies in the context of corporate mergers and acquisitions.

Furdzik, D. (2019). Analiza kar i środków karnych w ustawie z dnia 28 października 2002 roku o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary na tle prawnoporównawczym. Prokuratura i Prawo, (5).

Gapska, E., & Studzińska, J. (2020). Postępowanie nieprocesowe. Wolters Kluwer.

Habrat, D. (2014). Odpowiedzialność podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary. Komentarz. LEX/el.

Hotel, M. (2014). Podmiotowa restrukturyzacja spółki a wygaśnięcie uprawnień osobistych. Przegląd Prawa Handlowego, (8).

Katner, W. J. (red.). (2020). Prawo gospodarcze i handlowe. Wolters Kluwer.

Kosik, J. (1958). Uwagi do zagadnienia tzw. specjalnej zdolności prawnej. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Wrocławskiego, (10), 51–84.

Koszowski, M. (2019). Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa. Wydawnictwo CM.

Krawczyk, A., & Giehsmann, A. (2016). Sukcesja odpowiedzialności karnej łączących się spółek. Prokuratura i Prawo, (7-8).

Księżak, P. (2017). Prawo spadkowe. Wolters Kluwer.

Kubot, Z. (2007). Odcinkowa (szczątkowa) zdolność prawna W: J. Stelina & A. Wypych-Żywicka, (red.), Człowiek, obywatel pracownik. Studia z zakresu prawa. Księga jubileuszowa poświęcona Profesor Urszuli Jackowiak. Uniwersytet Gdański.

Kuć, M. (2007). Indywidualizacja wykonywania kary pozbawienia wolności. Towarzystwo Naukowe KUL.

Osajda, K. (2016). Za kurtyną osobowości prawnej (o istocie „osoby prawniczej”). Kwartalnik Nauka, (1).

Pawelec, S. (2018). Łączenie, podział, przekształcanie i nabywanie spółek handlowych w świetle nowej Ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych. Forum Prawnicze, 5(49).

Pniewska, M. (2010). Problematyka charakteru prawnego odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary w prawie polskim. Studia Iuridica Toruniensia, (6). https://doi.org/10.12775/SIT.2010.008

Skoczylas, J. (2011). Pojęcie i rodzaje odpowiedzialności prawnej w ochronie środowiska. Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Służby Pożarniczej, (41).

Szeleszczuk, D. (2024). Komentarz do art. 46 Kodeksu karnego. W: A. Grześkowiak, & K. Wiak (red.), Kodeks karny. Komentarz. Legalis/el.

Szumański, A. (2001). Nowe polskie prawo spółek handlowych. Przegląd Prawa Handlowego, (1).

Tarapata, S. (2023). W poszukiwaniu adekwatnego modelu przypisania odpowiedzialności karnej podmiotowi zbiorowemu. Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych, (2).

Wajda, P. (2018). Przejście obowiązku zapłaty kary pieniężnej na bank przejmujący. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 6 kwietnia 2017 r. (III SK 15/16). Monitor Prawa Bankowego, (6/91).

Warchoł, M. (2022). Odpowiedzialność podmiotów zbiorowych za przestępstwa środowiskowe. W: M. Wielec (red.), Przestępczość środowiskowa – współczesne wyzwanie dla organów ścigania oraz Inspekcji Ochrony Środowiska. Wydawnictwo Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości.

Wiak, K. (2024). Komentarz do art. 116 Kodeksu karnego. W: A. Grześkowiak, & K. Wiak (red.), Kodeks karny. Komentarz. Legalis/el.

Wolter, A., Ignatowicz, J., & Stefaniuk, K. (2020). Prawo cywilne – Zarys części ogólnej. Wolters Kluwer.

Zalewski, W. (2017). Odpowiedzialność podmiotu zbiorowego w prawie karnym – w poszukiwaniu racjonalności. Gdańskie Studia Prawnicze, (37).

Zieliński, S. (2020). Prawo do obrony podmiotu zbiorowego. Uniwersytet w Białymstoku.

 

Akty prawne/Legal acts

Ustawa z 23.04.1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2023 r., poz. 1610, ze zm.).

Ustawa z 17.11.1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 1550, ze zm.).

Ustawa z 6.06.1997 r. Kodeks karny (Dz.U. z 2024 r., poz. 17).

Ustawa z 6.06.1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. z 2023 r., poz. 127, ze zm.).

Ustawa z 24.05.2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym (Dz.U. z 2024 r., poz. 276.).

Ustawa z 15.09.2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2024 r., poz. 18, 96).

Ustawa z 28.10.2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (Dz.U. z 2023 r., poz. 659.).

Ustawa z 22.07.2022 r. o zmianie niektórych ustaw w celu przeciwdziałania przestępczości środowiskowej (Dz.U. z 2022 r., poz. 1726.).

 

Inne dokumenty/Other documents

Uzasadnienie do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – Kodeks karny i niektórych innych ustaw, VII kadencja, druk sejmowy nr 870.

 

Orzecznictwo/Judgments

Wyrok TSUE z 5.03.2015 r., C-343/13, LEX nr 1652019.

Wyrok TK z 3.11.2004 r., K 18/03, LEX nr 133746.

Postanowienie SN z 28.03.2017 r., II CSK 488/16, LEX nr 2298292.

Uchwała SN z 9.11.2017 r., III CZP 43/17, LEX nr 2388127.

Uchwała SN z 3.10.2023 r., III CZP 22/23, LEX nr 3609802.

Wyrok SN z 13.06.2002 r., III RN 108/01, LEX nr 53660.

Wyrok SN z 24.09.2008 r., II CSK 126/08, LEX nr 464461.

Wyrok SN z 15.10.2009 r., I CSK 94/09, LEX nr 533566.

Wyrok SN z 16.10.2015 r., I CSK 865/14, LEX nr 1821130.

Wyrok SN z 12.09.2018 r., II CSK 698/17, LEX nr 2566921.

Wyrok WSA w Warszawie z 9.06.2004 r., II SA 3543/02, LEX nr 160473.

Wyrok WSA w Warszawie z 20.11.2014 r., VI SA/Wa 3143/13, LEX nr 1816357.