Integracja rynków energii elektrycznej w Unii Europejskiej. Asymetria cenowa, alokacja ryzyka i koszty stabilizacji systemu
Rok wydania: 2026
Miejsce wydania: Warszawa
Wydanie: I
Oprawa: miękka
Format: B5
Ile kosztuje stabilność systemu elektroenergetycznego? Kto za nią płaci i dlaczego państwa ponoszą diametralnie różne koszty, nawet gdy doświadczają tego samego szoku zewnętrznego? Przez dekady badania nad integracją europejskich rynków energii koncentrowały się na efektywności alokacyjnej, spadku cen hurtowych i konwergencji cenowej. Znacznie mniej uwagi poświęcano kosztom utrzymania stabilności systemu. Kryzys energetyczny lat 2021–2023 pokazał jednak, że to właśnie koszty stabilizacji, a nie sam poziom cen energii, decydują o rzeczywistym obciążeniu fiskalnym państw, skali interwencji publicznej i społecznych konsekwencjach transformacji energetycznej. Niniejsza monografia dowodzi, że koszty stabilizacji rynku energii elektrycznej nie są jedynie skutkiem zewnętrznych szoków cenowych. Stanowią one przede wszystkim endogeniczny rezultat architektury instytucjonalnej rynku oraz decyzji inwestycyjnych podejmowanych z wieloletnim wyprzedzeniem.
Na podstawie danych dziennych dla dziewięciu europejskich rynków energii z lat 2015–2025 autor rekonstruuje mechanizmy transmisji ryzyka cenowego – od kosztów wytwarzania, przez rynek hurtowy, aż po odbiorców końcowych. Kluczowym narzędziem analitycznym jest jednostkowy koszt zmienny energii z rozróżnieniem komponentu bieżącego i kontraktowego, pozwalający uchwycić procesy niewidoczne w analizach opartych wyłącznie na bieżących cenach rynku spot. Wyniki prowadzą do zasadniczego wniosku: integracja rynków energii nie eliminuje ryzyka, lecz je synchronizuje i redystrybuuje. Tym samym efektywność alokacyjna i efektywność stabilizacyjna okazują się odrębnymi właściwościami systemu, które mogą pozostawać ze sobą w trwałym konflikcie.
Monografia wnosi oryginalny wkład do ekonomii energii i otwiera nową perspektywę badawczą na relacje między integracją rynku, bezpieczeństwem energetycznym i kosztami transformacji niskoemisyjnej. Jest adresowana do ekonomistów energii, regulatorów, analityków rynku i decydentów, którzy chcą zrozumieć nie tylko to, jak działa europejski rynek energii, lecz także to, kto i w jakiej skali ponosi koszt jego stabilności.
Spis treści
Podziękowania
Wykaz skrótów
Wprowadzenie
1. Ekonomiczne uwarunkowania funkcjonowania rynku energii elektrycznej
1.1. Energia elektryczna jako dobro systemowe
1.2. Mechanizm stosu kosztowo-mocowego (merit order) i kształtowanie cen hurtowych
1.3. Ryzyko systemowe i strukturalne ograniczenia rynku konkurencyjnego
1.4. Ekonomiczne argumenty na rzecz integracji rynków energii
1.5. Strukturalna sprzeczność zintegrowanego rynku energii elektrycznej
1.6. Regulacja jako mechanizm alokacji kosztów strukturalnej sprzeczności systemu – kryterium oceny modeli regulacyjnych
1.7. Podsumowanie
2. Instytucjonalna architektura i ewolucja zintegrowanego rynku energii elektrycznej w Unii Europejskiej
2.1. Monopol regulowany – wyjściowy model zarządzania ryzykiem systemowym
2.2. Liberalizacja bez integracji (1996–2003)
2.3. Model docelowy rynku i Trzeci Pakiet Energetyczny – pierwsza architektura
zarządzania ryzykiem systemowym (2009–2019)
2.4. Alokacja zdolności przesyłowych jako pierwsza ponadnarodowa instytucja zarządzania ryzykiem cenowym
2.5. Rynki bilansujące w zintegrowanym systemie elektroenergetycznym
2.6. Trzy poziomy alokacji ryzyka – synteza architektury modelu docelowego
2.7. Kryzys 2021–2023 jako test warunków skrajnych architektury instytucjonalnej
2.8. Podsumowanie
3. Ceny i ryzyko NA zintegrowanych rynkach energii elektrycznej: analiza empiryczna
3.1. Dane, zakres i metodologia
3.2. Konwergencja cen hurtowych – analiza przestrzenna i dynamiczna
3.3. Struktura ryzyka cenowego i transmisja szoków
3.4. Studium przypadku – blackout iberyjski jako test granic architektury
3.5. Ceny energii a nakłady inwestycyjne
3.6. Podsumowanie
4. Jednostkowy koszt zmienny energii jako narzędzie analizy alokacji ryzyka i kosztów stabilizacji systemu
4.1. Jednostkowy koszt zmienny energii – konstrukcja i znaczenie analityczne
4.2. JKZ a mechanizm merit order – od kosztów jednostkowych do ceny rynkowej
4.3. Kontraktowe punkty odniesienia cen paliw i ich rola w kształtowaniu kosztu zakupu energii
4.4. JKZ jako narzędzie analizy alokacji ryzyka
4.5. JKZ a koszty stabilizacji systemu – ujęcie kontrfaktyczne
4.6. Podsumowanie
5. Regulacje cenowe i mechanizmy stabilizacji w zintegrowanym systemie elektroenergetycznym
5.1. Struktura ceny detalicznej energii elektrycznej w krajach UE
5.2. Transmisja cen hurtowych do detalicznych – skala i asymetria
5.3. Mechanizmy stabilizacji cen – taksonomia i skala interwencji w UE
5.4. Kontrakty bezpośredniego zakupu energii (PPA) jako instrument alokacji ryzyka
5.5. Kontrfaktyczny koszt energii a rzeczywiste ceny detaliczne – ujęcie porównawcze
5.6. Podsumowanie
6. Instytucjonalna alokacja ryzyka i długookresowe koszty stabilizacji zintegrowanego rynku energii
6.1. Synteza mechanizmów alokacji ryzyka – od kosztów wytwarzania do cen detalicznych
6.2. Asymetria cenowa jako trwała cecha zintegrowanego rynku
6.3. Długookresowe koszty stabilizacji – trylemat regulacyjny
6.4. Implikacje dla decyzji inwestycyjnych przedsiębiorstw energetycznych
6.5. Rekomendacje dotyczące projektowania systemu regulacyjnego
6.6. Podsumowanie
Zakończenie
Bibliografia
SPIS TABEL
SPIS RYSUNKÓW
Michał Thlon – doktor nauk ekonomicznych, ekonomista i analityk ilościowy specjalizujący się w funkcjonowaniu rynków energii. Pracownik naukowo-dydaktyczny Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Dyrektor Centrum Analiz i Ekspertyz Centrum Komercjalizacji Badań UEK oraz główny koordynator ds. bezpieczeństwa energetycznego w Centre for Security Studies (CSS). Specjalizuje się w ekonomice energetyki, modelowaniu matematycznym, prognozowaniu cen energii elektrycznej oraz analizie ryzyka gospodarczego i energetycznego. Posiada licencję Maklera Rynku Kontraktów Giełdowych Warszawskiej Giełdy Towarowej. Od trzech kadencji pełni funkcję biegłego sądowego w zakresie ekonomii, finansów, rachunkowości oraz rynku energii. Jest autorem i współautorem ponad stu publikacji naukowych, raportów badawczych i ekspertyz przygotowywanych na potrzeby przedsiębiorstw, instytucji publicznych, organów wymiaru sprawiedliwości oraz organizacji międzynarodowych. Kierował w kraju i poza granicą licznymi projektami badawczymi i doradczymi dotyczącymi modelowania ryzyka, wyceny przedsiębiorstw oraz oceny efektywności inwestycji energetycznych. Członek Towarzystwa Obrotu Energią oraz współautor corocznych raportów „Rynek energii elektrycznej i gazu w Polsce” należących do najważniejszych opracowań dokumentujących rozwój i przemiany krajowego sektora energetycznego. Łączy działalność naukową z praktyką ekspercką i gospodarczą, od lat analizując procesy kształtujące funkcjonowanie rynków energii, bezpieczeństwo energetyczne oraz konkurencyjność gospodarki.
| Inpost Paczkomaty | 12 zł |
| Kurier Inpost | 15 zł |
| Kurier FedEX | 15 zł |
| Odbiór osobisty | 0 zł |
| Darmowa dostawa | od 250 zł |
| Darmowa dostawa w Klubie Książki | od 250 zł |