Interpretacja pojęcia interesu spółki stanowi od lat przedmiot ożywionej dyskusji w polskiej doktrynie prawa spółek. W niniejszym artykule, wpisującym się w tę debatę, proponujemy przesunięcie jej ciężkości z doktrynalnego definiowania interesu spółki oraz hierarchizowania a priori ogniskujących się w nim interesów (prymat interesu akcjonariuszy vs nakaz wyważania interesów akcjonariuszy i różnych grup interesariuszy) na sprecyzowanie obowiązków członków organów przy podejmowaniu decyzji biznesowych w procesie prowadzenia spraw spółki. Wychodzimy bowiem z założenia, że w kontekście decyzji menedżerskich kluczowe nie jest abstrakcyjne i uniwersalne rozstrzygnięcie kwestii, jak należy rozumieć interes spółki i czy interesy jej wspólników (akcjonariuszy) powinny zawsze wyprzedzać inne, zwłaszcza pozafinansowe, cele, lecz ocena tego, czy organ działał w granicach przysługującego mu uznania menedżerskiego. Decyzję, co leży w interesie spółki, należy pozostawić jej piastunom (tj. członkom zarządu i rady nadzorczej, a w PSA także dyrektorom), którzy przy jej podejmowaniu korzystają z zakresu uznania menedżerskiego pod warunkiem przestrzegania kodeksowych obowiązków lojalności i staranności oraz przesłanek wynikających z wprowadzonej niedawno do Kodeksu spółek handlowych zasady biznesowej oceny sytuacji (business judgment rule). 

W dniu 25.04.2024 r. Trybunał Sprawiedliwości wydał wyrok w sprawie C-276/22, STE S.a.r.l. (dalej: wyrok C-276/22 lub wyrok w sprawie STE S.a.r.l.), wszczętej na skutek pytania prejudycjalnego zadanego przez włoski Najwyższy Sąd Kasacyjny — Corte suprema di cassazione. Trybunał w swoim orzeczeniu rozstrzygnął, że sprzeczne z unijną swobodą przedsiębiorczości (art. 49 i 54 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej; dalej: TFUE) jest stosowanie w sposób generalny przepisów państwa członkowskiego do oceny skuteczności czynności zarządu spółki mającej siedzibę w innym państwie członkowskim. Oceny tej nie zmienia okoliczność, że spółka prowadzi główną część swojej działalności w państwie innym niż państwo jej założenia. Orzeczenie to potwierdza restrykcyjne podejście Trybunału do stosowania krajowego prawa do spółek formalnie zagranicznych. W rezultacie orzeczenie to ma znaczenie dla możliwości podejmowania transgranicznej działalności bez niektórych barier mających swoje źródło w prawie państwa miejsca faktycznej siedziby spółki. Nie oznacza to jednak, że takie bariery w ogóle nie istnieją, w szczególności jeżeli wynikają z reguł prawa upadłościowego lub przepisów o czynach niedozwolonych. Celem glosy jest zatem analiza argumentacji Trybunału oraz przedstawienie możliwych następstw zapadłego wyroku dla spółek funkcjonujących na obszarze unijnego jednolitego rynku.

Dyrektywa PE i Rady (UE) 2019/2121 zmieniająca dyrektywę (UE) 2017/1132 wprowadza do porządku unijnego przepisy służące ochronie uprawnień w zakresie uczestnictwa pracowników, w tym przede wszystkim prawa partycypacji przysługującego pracownikom spółki kapitałowej będącej przedmiotem transgranicznego przekształcenia, łączenia, lub podziału (art. 86l, art. 133, art. 160l dyrektywy 2017/1132). Model ochrony uprawnień partycypacyjnych został w tym wypadku oparty o zasadę podstawową, tj. stosowanie przepisów siedziby spółki lub spółek wynikających z reorganizacji oraz trzech wyjątków od tej zasady. Model ten wzbudza istotne wątpliwości z uwagi na nieprecyzyjne określenie wyjątków od reguły podstawowej, a także zastosowany system odesłań do innych aktów prawa unijnego. Celem niniejszego dwuczęściowego opracowania jest w pierwszej kolejności analiza reguł ochrony uprawnień partycypacyjnych w prawie unijnym (cz. I), a następnie krytyczne przedstawienie ich implementacji do prawa polskiego (cz. II).