Efekt przenikania przemocy domowej do świata pracy jako problem prawa pracy: uwagi na tle Konwencji MOP nr 190 oraz polskiego systemu prawnego

W artykule przedstawiono analizę efektu przenikania prze­mocy domowej do świata pracy jako realnego wyzwania dla prawa pracy. Pierwszą część artykułu poświęcono faktycz­nym przejawom efektu przenikania przemocy domowej do świata pracy, opisując mechanizmy oddziaływania przemo­cy na ofiarę, współpracowników i organizację, z uwzględnie­niem m.in. spadku produktywności, absencji, rotacji kadr oraz zagrożeń dla BHP. Następnie omówiono znaczenie Konwencji MOP nr 190 i Zalecenia nr 206 dla tworzenia uniwersalnych standardów prawnych w analizowanej dzie­dzinie. W dalszej części odniesiono się do polskiego syste­mu prawnego, akcentując obowiązki pracodawcy w zakresie przeciwdziałania dyskryminacji, mobbingowi i zapewnienia bezpiecznych warunków pracy. Autor przedstawia również przykłady dobrych praktyk z innych systemów prawnych, obejmujących m.in. płatne urlopy, elastyczną organizację pracy i ochronę zatrudnienia. Następnie omówiono rolę organizacji społecznych i związków zawodowych w łago­dzeniu skutków przemocy. Analiza kończy się postulatem kształtowania odpowiednich granic odpowiedzialności pra­codawcy za monitorowanie i łagodzenie efektu przenikania przemocy domowej do środowiska pracy.

Bibliografia/References

Bean, A. R. (2022). Surviving COVID-19 (Increased Domestic Violence, Marginalized Communities, and Innovative Solutions). Journal of Family Strengths, 21(2).

Centrum Praw Kobiet. (2008). Wybieram życie! Praca i godne życie dla kobiet ofiar przemocy. Centrum Praw Kobiet.

Crowne, S. S., Juon, H.-S., Ensminger, M., Burrell, L., McFarlane, E., & Duggan, A. (2011). Concurrent and long-term impact of intimate partner violence on employment stability. Journal of Interpersonal Violence, 26(6), 1282–1304. https://doi.org/10.1177/0886260510368160

Dörre-Kolasa, D. (2025). Art. 94^3 k.p. W: A. Sobczyk (red.), Kodeks pracy. Komentarz (wyd. 7). Wolters Kluwer.

Dzienisiuk, D., & Skoczyński, J. (2017). Art. 94^3 k.p. W: L. Florek (red.), Kodeks pracy. Komentarz (wyd. 7). Wolters Kluwer.

European Agency for Safety and Health at Work. (2021). Domestic violence and the workplace. Publications Office of the European Union.

Fair Work Commission. (2024). Changes to general protections: Family and domestic violence [Fact sheet]. https://www.fwc.gov.au/about-us/ news-and-media/news/family-and-domestic-violence-general-protections-new-fact-sheet [dostęp: 08.08.2025].

Fair Work Ombudsman. (2025). Family and domestic violence leave. https://www.fairwork.gov.au/leave/family-and-domestic-violence-leave [dostęp: 08.08.2025].

Fredman, S. (2016). Emerging from the shadows: Substantive equality and proportionality in EU anti-discrimination law. International Jour­nal of Constitutional Law, 14(2), 338–359.

Gajda, M. (2022). Przemoc w pracy. Środki ochrony prawnej i metody przeciwdziałania. Wolters Kluwer.

Gersdorf, M., & Zwolińska, A. (2024). Art. 94^3 k.p. W: M. Gersdorf, W. Ostaszewski, M. Raczkowski, K. Rączka & A. Zwolińska (red.), Kodeks pracy. Komentarz (wyd. 4). Wolters Kluwer.

Kędzia, B. B., & Kowalewski, S. (2002). Przemoc – nowy czynnik ryzyka zawodowego w środowisku pracy. Bezpieczeństwo Pracy. Nauka i Praktyka, 1, 6–10.

Leśniewska, G. (2016). Przemoc ekonomiczna wobec kobiet – przeźroczysty problem. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wro­cławiu, 418, 219–225.

Magda, I. (2020). Jak zwiększyć aktywność zawodową kobiet w Polsce. IBS Policy Paper, 1.

Maniewska, E. (2025a). Art. 943 k.p. W: K. Jaśkowski & E. Maniewska, Komentarz aktualizowany do Kodeksu pracy. LEX/el.

Maniewska, E. (2025b). Art. 207 k.p. W: K. Jaśkowski & E. Maniewska, Komentarz aktualizowany do Kodeksu pracy. LEX/el.

McFerran, L. (2011). Safe at home, safe at work? National Domestic Violence and the Workplace Survey. Australian Domestic and Family Violence Clearinghouse, UNSW Sydney.

Normlex. (2025). Ratifications of C190 – Violence and Harassment Convention, 2019 (No. 190). https://normlex.ilo.org/dyn/nrmlx_en/f?p=­NORMLEXPUB:11300:0::NO::P11300_INSTRUMENT_ID:3999810 [dostęp: 09.08.2025].

Pisarczyk, Ł. (2025). Art. 113 k.p. W: K. W. Baran (red.), Kodeks pracy. Komentarz. Tom I. Art. 1–93 (wyd. 7). Wolters Kluwer.

Policja. (2024). Przemoc domowa – dane od 2023 roku. https://statystyka.policja.pl/st/wybrane-statystyki/przemoc-domowa/50867,Przemoc-domowa-dane-od-2023-roku.html [dostęp: 08.08.2025].

Program Rządowy. (2023). Rządowy Program Przeciwdziałania Przemocy Domowej na lata 2024–2030. https://www.gov.pl/web/uw-mazowiec­ki/rzadowy-program-przeciwdzialania-przemocy-domowej-na-lata-2024-2030 [dostęp: 8.08.2025].

Rada Unii Europejskiej. (2024, 24 marca). Combatting violence and harassment in the workplace: Council invites EU countries to ratify ILO convention. https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2024/03/25/combatting-violence-and-harassment-in-the-workplace­-council-invites-eu-countries-to-ratify-ilo-convention [dostęp: 08.08.2025].

Rączka, K. (2024). Art. 15 k.p. W: M. Gersdorf, W. Ostaszewski, M. Raczkowski, K. Rączka & A. Zwolińska (red.), Kodeks pracy. Komentarz (wyd. 4). Wolters Kluwer.

Raczkowski, M. (2024). Art. 207 k.p. W: M. Gersdorf, W. Ostaszewski, M. Raczkowski, K. Rączka & A. Zwolińska (red.), Kodeks pracy. Komentarz (wyd. 4). Wolters Kluwer.

Reeves, C., & O’Leary-Kelly, A. M. (2007). The effects and costs of intimate partner violence for work organizations. Journal of Interpersonal Violence, 22(3), 327–344. https://doi.org/10.1177/0886260506295382

Swanberg, J. E., Logan, T. L., & Macke, C. (2005). Intimate partner violence, employment, and the workplace: Consequences and future directions. Trauma, Violence, & Abuse, 6(4), 286–312. https://doi.org/10.1177/1524838005280506

Swanberg, J., Macke, C., & Logan, T. K. (2007). Working women making it work: Intimate partner violence, employment, and workplace support. Journal of Interpersonal Violence, 22(3), 292–311.

Tiesman, H. M., Gurka, K. K., Konda, S., Coben, J. H., & Amandus, H. E. (2012). Workplace homicides among U.S. women: The role of intimate partner violence. Annals of Epidemiology, 22(4), 277–284. https://doi.org/10.1016/j.annepidem.2012.02.009

Tomanek, A. (2024). Zasady równych praw i niedyskryminacji (art. 112 i 113 k.p.) oraz konsekwencje prawne ich naruszenia. Praca i Zabez­pieczenie Społeczne, 5, 3–11.

Tomaszewska, M. (2023). Autonomiczna i jednolita definicja przemocy i molestowania w świetle nowych rozwiązań przyjętych w Konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy nr 190. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, 4, 3–11. https://doi.org/10.33226/0032-6186.2023.4.2

Wyka, T. (2025). Art. 207 k.p. W: K. W. Baran (red.), Kodeks pracy. Komentarz. Tom II. Art. 94–3045 (wyd. 7). Wolters Kluwer.

Wujczyk, M., & Pisarczyk, Ł. (2021). Niedozwolone kryteria różnicowania sytuacji pracowników. W: K. W. Baran, M. Gersdorf & K. Rączka (red.), System Prawa Pracy. Tom III. Indywidualne prawo pracy. Część szczegółowa. Wolters Kluwer.