Glosa do uchwały Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego – Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 września 2020 r., sygn. III UZP 1/20

Artykuł stanowi krytyczną analizę (glosę) uchwały Sądu Najwyższego z 16 września 2020 r. (sygn. III UZP 1/20), dotyczącej interpretacji pojęcia „służby na rzecz totalitarnego państwa”. Celem artykułu jest ukazanie, że wykładnia przyjęta przez Sąd Najwyższy, choć motywowana słusznymi przesłankami aksjologicznymi, budzi istotne wątpliwości co do jej zgodności z granicami interpretacji sędziowskiej. Główna teza glosy wskazuje, że interpretacja Sądu Najwyższego – nakazująca indywidualną ocenę czynów funkcjonariusza zamiast opierania się na formalnej przynależności do formacji z katalogu ustawowego – znacząco odbiega od literalnego brzmienia ustawy oraz intencji ustawodawcy, co zbliża ją do wykładni contra legem. Autor sugeruje, że Sąd Najwyższy, tworząc nową normę prawną, porusza się na granicy kompetencji sędziowskich i ustawodawczych. Artykuł zwraca również uwagę na wewnętrzną niespójność, jaką uchwała wprowadza do systemu prawnego, gdzie organy emerytalne i sądy stosują odmienne kryteria oceny. Autor konkluduje, że działanie Sądu, będące próbą odpowiedzi na kryzys konstytucyjny, uwidacznia napięcia w obrębie zasady trójpodziału władzy i rodzi pytania o długofalowe skutki takiego podejścia dla stabilności porządku prawnego.

Bibliografia/References

Gąsiorowska, M. (2023). Przewlekłość postępowania w postępowaniach o obniżenie świadczeń byłym funkcjonariuszom na tle drugiej tzw. ustawy dezubekizacyjnej. Europejski Przegląd Sądowy, 12, 12–17, https://sip.lex.pl/komentarze-i-publikacje/czasopisma/przewleklosc-postepowania w-postepowaniach-o-obnizenie-swiadczen-151468844.

Kotowski, A., Maniewska E. (Red.). (2017). Argumentacja konstytucyjna w orzecznictwie sądowym. Studia i Analizy Sądu Najwyższego. Materiały Naukowe. IV. 161, https://www.sn.pl/publikacje/BSiA_Materialy_naukowe/Studia%20i%20Analizy%20SN%20-%20tom%204.pdf.

Rakowska-Trela, A. (2018). Obniżenie emerytur funkcjonariuszy służb mundurowych począwszy od 1990 r. a standardy konstytucyjne. Gdańskie Studia Prawnicze, 2, 277–292, https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/gdanskie_studia_prawnicze/article/view/3489.

Uzasadnienie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin. Druk nr 1061., https://www.sejm.gov.pl/sejm8.nsf/druk.xsp?nr=1061.

Orzecznictwo sądowe/ Court decisions

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 16 czerwca 2021 r., P 10/20, OTK-A 2021, poz. 40.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 stycznia 2012 r., K 36/09, OTK-A 2012, nr 1, poz. 3

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 24 lutego 2010 r., K 6/09, OTK-A 2010, nr 2, poz. 15.

Uchwała Sądu Najwyższego z 17 listopada 2022 r., III PZP 2/21, OSNP 2023, nr 3, poz.

Wyrok Sądu Najwyższego z 22 maja 2024 r., III USKP 9/23, OSNP 2025, nr 2, poz. 20.

Wyrok Sądu Najwyższego z 7 lutego 2024 r., II USKP 126/22, OSNP 2024, nr 9, poz. 94.

Wyrok Sądu Najwyższego z 18 września 2024 r., I USKP 58/24, OSNP 2025, nr 3, poz. 32.

Wyrok Sądu Najwyższego z 17 maja 2023 r., I USKP 63/22, OSNP 2024, nr 1, poz. 9.

Wyrok Sądu Najwyższego z 18 kwietnia 2023 r., I USKP 40/22, OSNP 2023, nr 11, poz. 126.

Wyrok Sądu Najwyższego z 16 marca 2023 r., II USKP 120/22, OSNP 2023, nr 9, poz. 104.

Wyrok Sądu Najwyższego z 12 września 2023 r., III USKP 52/23, OSNP 2024, nr 7, poz. 73.

Wyrok Sądu Najwyższego z 30 listopada 2023 r., III USKP 65/23, OSNP 2024, nr 6, poz. 67.

Wyrok Sądu Najwyższego z 9 czerwca 2022, III USKP 145/21, OSNP 2022, nr 11, poz. 113.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2023 r., III OSK 2334/21, Legalis nr 2953252.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 28 października 2022 r., III AUa 620/21, LEX nr 3506667.

Akty prawne/Legal Acts

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r., Dz.U. poz. 483.

Ustawa z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1121 ze zm.

Ustawa z 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, Dz.U. poz. 2270.