Praca i Zabezpieczenie Społeczne 06/2025

Prezentowany artykuł dotyczy propozycji zmian przepisów prawa pracy związanych z projektowaną ustawą o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych. Celem opracowania jest ukazanie wybranych problemów związanych z prawną regulacją rokowań i umów zbiorowych oraz rozważenie, jak i w jakim zakresie zostały one rozwiązane w projekcie ustawy. Między innymi dotyczy to koncepcji i zakresu pojęcia układów (umów) zbiorowych, ich relacji do regulaminów zakładowych, wzajemnej relacji przepisów o rokowaniach i sporach zbiorowych pracy, stron rokowań i ich zdolności układowej, zakresu podmiotowego umów zbiorowych, notyfikacji tych umów i kontroli ich zgodności z prawem, popierania rokowań zbiorowych przez państwo. W rezultacie przeprowadzonych rozważań autor dochodzi do wniosku, że treść projektowanej ustawy o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych wymaga dalszych prac i pogłębionych dyskusji.

Obowiązujące przepisy ustawy o działalności leczniczej przewidują szczególne uprawnienia pracowników niektórych podmiotów leczniczych w zakresie nagrody jubileuszowej, dodatku za wysługę lat oraz odpraw emerytalnej i rentowej. Nie regulują jednak zasad dotyczących ustalania okresów, od których zależy nabycie prawa do tych świadczeń oraz ich wysokość. Ich określenie pozostawiono pracodawcy w przypadku samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. W odniesieniu do podmiotów leczniczych w formie jednostki budżetowej zostały one określone w rozporządzeniu. W artykule dokonano analizy wpływu projektowanych zmian kodeksu pracy w zakresie zaliczania do stażu pracy okresów innych niż zatrudnienie pracownicze na regulacje obowiązujące w odniesieniu do pracowników tych podmiotów leczniczych.

Klientelizm wydaje się być współcześnie jedną z przyczyn nierównego traktowania w zatrudnieniu w sektorze publicznym. W odróżnieniu od sektora prywatnego, w sektorze publicznym decydenci nie ponoszą osobistych majątkowych konsekwencji swych kadrowych decyzji, stąd istnieje stała pokusa obracania na własne cele działań finansowanych nie z własnych środków. Jednocześnie klientelizm nie został wymieniony w ustawach pośród przykładowych przyczyn dyskryminacji. Nie jest on przy tym tożsamy z wymienioną w kodeksie pracy dyskryminacją za poglądy polityczne, jako że nie zawsze te poglądy stanowią o nawiązaniu relacji klient – patron. Ponadto współczesne stronnictwa polityczne mają przeważnie charakter bezideologiczny, ich celem jest głównie zdobycie i utrzymanie władzy. Klientelizm nie jest również łatwy dowodowo do wykazania, a próby w tym kierunku grożą konsekwencjami prawnymi. Dlatego jedynym sposobem ochrony prawnej osób nim poszkodowanych wy daje się być w sprawach pracowniczych roszczeń odszkodowawczych rezygnacja z jego diagnozowania, a poprzestanie na stwierdzeniu stanu nierównego traktowania bez obiektywnej ku temu przyczyny.

Zmiany technologiczne i rozwój narzędzi sztucznej inteligencji nie pozostają bez wpływu na rynek pracy i nowe modele zatrudnienia. Pojawiają się rozwiązania sztucznej inteligencji ograniczające rolę człowieka w zarządzaniu i monitorowaniu pracy pracowników. Stosowanie algorytmów w miejscu pracy pozwala na zobiektywizowanie warunków, w których są podejmowane decyzje wobec pracowników, ale jednocześnie mogą one wpływać na zmniejszenie ochrony pracowników w zakresie warunków pracy, poprzez błędy systemu, brak wiedzy na temat funkcjonalności systemu czy brak przejrzystości w stosowaniu zarządzania algorytmicznego. Artykuł, w którym zastosowano metodę formalno – dogmatyczną, analizuje zasadę przejrzystości algorytmicznej w stosowaniu zautomatyzowanych systemów decyzyjnych i monitorujących na gruncie dyrektywy platformowej oraz wskazuje na wyzwania związane z implementacją tej regulacji do polskiego porządku prawnego.

Tekst dotyczy analizy fragmentu art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obejmującego sformułowanie „na rzecz pracodawcy” Regulacja od lat wzbudza wiele wątpliwości. Autor charakteryzuje najważniejsze wątki związane z wybranym fragmentem odnosząc się, niekiedy krytycznie do istniejących wypowiedzi doktryny i orzecznictwa formułując wnioski de lege lata i de lege ferenda.

Artykuł stanowi krytyczną analizę (glosę) uchwały Sądu Najwyższego z 16 września 2020 r. (sygn. III UZP 1/20), dotyczącej interpretacji pojęcia „służby na rzecz totalitarnego państwa”. Celem artykułu jest ukazanie, że wykładnia przyjęta przez Sąd Najwyższy, choć motywowana słusznymi przesłankami aksjologicznymi, budzi istotne wątpliwości co do jej zgodności z granicami interpretacji sędziowskiej. Główna teza glosy wskazuje, że interpretacja Sądu Najwyższego – nakazująca indywidualną ocenę czynów funkcjonariusza zamiast opierania się na formalnej przynależności do formacji z katalogu ustawowego – znacząco odbiega od literalnego brzmienia ustawy oraz intencji ustawodawcy, co zbliża ją do wykładni contra legem. Autor sugeruje, że Sąd Najwyższy, tworząc nową normę prawną, porusza się na granicy kompetencji sędziowskich i ustawodawczych. Artykuł zwraca również uwagę na wewnętrzną niespójność, jaką uchwała wprowadza do systemu prawnego, gdzie organy emerytalne i sądy stosują odmienne kryteria oceny. Autor konkluduje, że działanie Sądu, będące próbą odpowiedzi na kryzys konstytucyjny, uwidacznia napięcia w obrębie zasady trójpodziału władzy i rodzi pytania o długofalowe skutki takiego podejścia dla stabilności porządku prawnego.

Autorka omawia najnowsze orzecznictwo Sądu Naj wyższego, w którym odniesiono się szerzej do zagadnienia dyskryminacji przez asocjację (dyskryminacji ze względu na więź), a zarazem obszernie wyjaśniono podstawy i zakres prawa pracodawcy do ustalania dress code'u pracowników.

W dniu 6 grudnia 2024 r. w formule hybrydowej (stacjonarnie oraz na platformie TEAMS) odbyła się VII Ogólnopolska Konferencja Naukowa z cyklu „Nietypowe stosunki zatrudnienia” pt. „Problem zakresu regulacji ustawowej nietypowych form zarobkowania na przykładzie zatrudnienia zewnętrznego i pracy platformowej”. Organizatorem wydarzenia było Centrum Nietypowych Stosunków Zatrudnienia WPiA UŁ kierowane przez dra hab. Tomasza Duraja, prof. UŁ.