Konstrukcja prawna zasiłku dla bezrobotnych na gruncie ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia a gwarancje realizacji prawa do pracy i do zabezpieczenia społecznego

Celem artykułu jest ogólna charakterystyka konstruk­cji prawnej zasiłku dla bezrobotnych na gruncie ustawy z 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (dalej: u.r.p., ustawa). Konstrukcja ta bazuje na rozwiąza­niach znanych już w naszym systemie prawnym. Poddano ją jednak licznym modyfikacjom, spośród których prze­analizowane zostanę te najważniejsze. Przekształcenia niektórych elementów konstrukcyjnych prawa do zasiłku implikują hipotezę, zgodnie z którą istotnie zmieniła się rola tego świadczenia w katalogu form pomocy udziela­nej osobom bezrobotnym, co może wpływać na gwarancje realizacji nie tylko prawa do pracy, ale również prawa do zabezpieczenia społecznego. Dlatego dodatkowym celem badawczym jest jej zweryfikowanie. W zakresie, w jakim rozwiązania dotyczące konstrukcji prawnej zasiłku nie ule­gły zmianie, uzasadnione jest wykorzystywanie wypraco­wanego na podstawie dotychczasowych przepisów dorob­ku doktryny i judykatury. Analiza tytułowego zagadnienia będzie również podstawą dla sformułowania wniosków i postulatów de lege ferenda.

Bibliografia/References

 

Golinowska, S. (1999). Ochrona socjalna bezrobotnych w Polsce oraz w innych krajach. Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych, Studia i Analizy, z. 201.

Góral, Z. (red.) (2016). Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Komentarz. Wolters Kluwer.

Jaworska, K. (2016). Socjalne traktowanie bezrobocia. Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego.

Kwiatkowski, E. (2011). Czy zasiłki dla bezrobotnych generują wzrost bezrobocia? Stare dylematy w świetle nowych badań. Dialog, z. 1, 122–127.

Kwiatkowski, E. (2013). Ekonomiczne aspekty zasiłków dla bezrobotnych. W: Z. Góral (red.), Bezrobocie i polityka zatrudnienia. Wolters Kluwer.

Paluszkiewicz, M. (2018). Prawo do zasiłku dla bezrobotnych. W: K. W. Baran (red.), System prawa pracy; t. VIII, Prawo rynku pracy, M. Włodarczyk (red.), s. 1121–1219. Wolters Kluwer.

Paluszkiewicz, M. (2026). Komentarz do art. 2 pkt 1. W: K. W. Baran & M. Paluszkiewicz (red.), Ustawa o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Komentarz. Wolters Kluwer.

Sanetra, W. (1993). Zatrudnienie i bezrobocie. Przepisy i komentarz. Wydawnictwo Prawnicze.

Włodarczyk, M. (1998). „Odpowiednie zatrudnienie” w ustawie o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Praca i Zabezpieczenie Spo­łeczne, 7–8, 35–40.

Zarychta, H. (1998). Funkcja dochodowa i motywacyjna zasiłków dla bezrobotnych. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, 3, 2–10.

Akty prawne/Legal acts

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r., Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.

Konwencja nr 44 Międzynarodowej Organizacji Pracy z 23 czerwca 1934 r. dotycząca zapewnienia bezrobotnym nie z własnej winy odszko­dowań lub zasiłków, nieratyfikowana przez Polskę. https://www.mop.pl/doc/html/konwencje/k044.html

Konwencja nr 102 Międzynarodowej Organizacji Pracy z 28 czerwca 1952 r. dotycząca minimalnych norm zabezpieczenia społecznego, Dz.U. z 2005 r. Nr 93, poz. 775; część IV nieratyfikowana przez Polskę.

Konwencja nr 168 Międzynarodowej Organizacji Pracy z 21 czerwca 1988 r. dotycząca popierania zatrudnienia i ochrony przed bezrobociem, nieratyfikowana przez Polskę. https://www.mop.pl/doc/html/konwencje/k168.html

Ustawa z 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia, Dz.U. z 2025 r. poz. 620 ze zm.

Ustawa z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 214 (uchylona).

Ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 199 ze zm.

Inne źródła/ Other sources

GUS (2004a). Główny Urząd Statystyczny, Bezrobocie rejestrowane 1–4 kwartał 2004, tablica 18, https://stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/bezrobo­cie_rejestrowane_4kw2004.zip (dostęp: 12.03.2026).

GUS (2004b). Główny Urząd Statystyczny, Bezrobocie rejestrowane 1–4 kwartał 2004, tablica 25, https://stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/bezrobo­cie_rejestrowane_4kw2004.zip (dostęp: 12.03.2026).

GUS (2025a). Główny Urząd Statystyczny, Bezrobocie rejestrowane 1–3 kwartał 2025 r., tablica 24: Udział bezrobotnych posiadających prawo do pobierania zasiłku w ogólnej liczbie bezrobotnych zarejestrowanych według województw, https://stat.gov.pl/download/gfx/portalinfor­macyjny/pl/defaultaktualnosci/5473/3/64/1/tablice_bezrobocie_rejestowane_1-3kw_2025.xlsx (dostęp: 12.03.2026).

GUS (2025b). Główny Urząd Statystyczny, Bezrobocie rejestrowane 1–3 kwartał 2025 r., Warszawa–Bydgoszcz 2025, s. 10.

GUS (2026a). Główny Urząd Statystyczny, Stopa bezrobocia rejestrowanego w latach 1990–2026, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rynek­-pracy/bezrobocie-rejestrowane/stopa-bezrobocia-rejestrowanego-w-latach-1990-2026,4,1.html (dostęp: 4.03.2026).

GUS (2026b). Główny Urząd Statystyczny, Tablica 1a. Liczba bezrobotnych zarejestrowanych oraz stopa bezrobocia według województw i powiatów, https://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5473/2/162/1/liczba_bezrobotnych_i_stopa_bezro­bocia_01_2026.xlsx (dostęp: 4.03.2026).

Uzasadnienie rządowego projektu ustawy o rynku pracy i służbach za trudnienia, X kadencja, druk sejm. nr 948.