O utrwalonej praktyce w prawie pracy

Celem opracowania jest teoretycznoprawna analiza dwóch wariantów utrwalonej praktyki jako narzędzi wzmacniania bezpieczeństwa prawnego w prawie pracy. Analiza ma cha­rakter porównawczy i zmierza do uchwycenia podobieństw i różnic między tymi wariantami, a także do ukazania ich potencjału dla ochronnej funkcji prawa pracy. W pierw­szej kolejności omówimy zwyczaj i prawo zwyczajowe we wspólnocie zakładu pracy. Następnie zaś przeanalizujemy wykładnię prawa pracy „obowiązującą” przez konsensus jako analogiczny, choć odmiennie ukształtowany, me­chanizm stabilizacji. Choć zwłaszcza drugie z zagadnień stanowi zjawisko występujące w różnych gałęziach prawa, jego analiza w kontekście prawa pracy wydaje się szcze­gólnie wartościowa ze względu na specyfikę tej dziedziny oraz szczególną rolę, jaką odgrywa w niej bezpieczeństwo prawne stron stosunku pracy. Autonomiczność dogmatyk prawniczych sprawia, że sposoby argumentowania i uza­sadniania „obowiązywania” wykładni różnią się w zależno­ści od gałęzi prawa. Zupełnie inna intuicja rodzi się z myśli na temat „obowiązywania” wykładni w prawie karnym czy podatkowym, a inaczej w prawie pracy czy cywilnym. Ana­liza przeprowadzona w niniejszym opracowaniu może sta­nowić dobry punkt wyjścia dla podjęcia bardziej szczegóło­wych rozważań w przedmiocie postulatów bezpieczeństwa prawnego stron stosunku pracy.

Bibliografia/References

Arystoteles (2024). Polityka. Hachette Polska.

Bacewicz, T. (2003). Milczenie w prawie. Milczenie performatywne. W: J. Stelmach (Red.), Studia z filozofii prawa, t 2 (s. 133–141). Wydawn­ictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Bailey, D. (2022). Settled Practice in Statutory Interpretation. The Cambridge Law Journal, 81(1), 28–49. DOI: https://doi.org/10.1017/ S0008197322000034

Baran, K.W. & Książek, D. (2017). Pojęcie, systematyka i hierarchia źródeł prawa pracy. W: K.W. Baran (Red.), System prawa pracy. Część ogólna: tom. I (s. 1277–1295). Wolters Kluwer.

Bielska-Brodziak, A. & Suska, M. (2023). Pewność prawa a zasada interpretatio retro non agit. Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej, 3, 51–65. DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2023.3.51

Bielska-Brodziak, A. (2011). Problemy z Alojzym. W: J. Glumińska-Pawlic & Z. Tobor (Red.), Prawnicze dylematy interpretacyjne (s. 9–28). Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa. Dom Organizatora.

Bielska-Brodziak, A. (2017). Śladami prawodawcy faktycznego. Materiały legislacyjne jako narzędzie wykładni prawa. Wolters Kluwer.

Bielska-Brodziak, A., Drapalska-Grochowicz, M., Suska, M. (2024). Czego można oczekiwać od zasady uzasadnionych oczekiwań. W: G. Łaszczyca (Red.), Stosowanie prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa Profesora Andrzeja Matana (s. 93–109). Wolters Kluwer.

Brudney, J.J. (1994). Congressional Commentary on Judicial Interpretations of Statutes: Idle Chatter or Telling Response? Michigan Law Review, 93(1), 1–106.

Chmielek-Łubińska, E. (1999/2000). Szczególne właściwości źródeł prawa pracy (zagadnienia wybrane). W: A. Świątkowski (Red.) Studia z zakresu prawa pracy i polityki społecznej (s. 31–58). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Ćwik-Bury, A. (2022). Zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań. Refleksje na gruncie prawa podatkowego. Kwartalnik Prawa Podatkowego, 3, 23–49. DOI: https://doi.org/10.18778/1509-877X.2022.03.02

Eskridge, Jr., W.N. (1988). Interpreting Legislative Inaction. Michigan Law Review, 87(1), 67–137.

Filipczyk, H. (2013). Postulat pewności prawa w wykładni operatywnej prawa podatkowego. Wolters Kluwer.

Florek, L. (2010). Ustawa i umowa w prawie pracy. Wolters Kluwer.

Grabow, J.C. (1985). Congressional Silence and the Search for Legislative Intent: A Venture into Speculative Unrealities. Boston University Law Review, 64(4), 737–765.

Gumola, M. (2019). Wpływ zwyczaju na treść i wykonywanie stosunku pracy w orzecznictwie i na tle doktryny. Praca i Zabezpieczenie Spo-łeczne, 10, 33–40. DOI 10.33226/0032-6186.2019.10.5

Healy, M.P. (2001). Communis Opinio and the Methods of Statutory Interpretation: Interpreting Law or Changing Law. William and Mary Law Review, 43(2), 539–625.

Jaśkowski, K. (2008). Funkcje zwyczaju w prawie pracy. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, 1, 2–5.

Jaśkowski, K. (2023). Komentarz do art. 9 k.p. W: K. Jaśkowski, E. Maniewska, Kodeks pracy. Komentarz. Ustawy towarzyszące z orzecznictwem (s. 81–113).

Kant, I. (2002). Uzasadnienie metafizyki moralności (Tłum. M. Wartenberg). De Agostini.

Kant, I. (2006). Metafizyczne podstawy nauki prawa (Tłum. W. Galewicz). Wydawnictwo Marek Derewiecki.

Kelsen, H. (2014). Czysta teoria prawa (A. Bosiacki, Red.; R. Szubert, Tłum.). Wolters Kluwer.

Kordela, M. (2016). Pewność prawa jako wartość konstytucyjna. W: M. Smolak (Red.), Wykładnia konstytucji. Aktualne problemy i tendencje (s. 149–160). Wolters Kluwer.

Lemańska, J. (2016). Uzasadnione oczekiwania w perspektywie prawa krajowego i regulacji europejskich. Wolters Kluwer.

Patulski, A. (2017). Zwyczaj w prawie pracy. W: K.W. Baran (Red.), System prawa pracy. Część ogólna: tom. I (s. 1277–1295). Wolters Kluwer.

Perelman, Ch. (2004). Imperium retoryki. Retoryka i argumentacja (Tłum. M. Chomicz). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Piekarczyk, S. & Tobor, Z. (2025). Wykładnia prawa pracy. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, 10, 3–11. DOI: 10.33226/0032-6186.2025.10.2

Piekarczyk, S. (2021a). Intencjonalizm, wyrafinowany tekstualizm i nowa teoretyczna koncepcja normy prawnej. Prawo i Więź, 4, 75–108. https://doi.org/10.36128/priw.vi38.287

Piekarczyk, S. (2021b). Oddziaływanie zasady uprzywilejowania pracownika na relację postanowień układów zbiorowych pracy z przepi­sami państwowych aktów prawotwórczych a Konstytucja RP. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, 5, 3–11. https://doi.org/10.33226/0032- 6186.2021.5.1

Piekarczyk, S. (2021c). Układy zbiorowe pracy. Od charakteru prawnego do wykładni. Difin.

Potrzeszcz, J. (2013). Bezpieczeństwo prawne z perspektywy filozofii prawa. Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

Preisner, A. (1997). Zwyczaj i prawo zwyczajowe. W: J. Trzciński (Red.), Charakter i struktura norm konstytucji (s. 185–195). Wydawnictwo Sejmowe.

Prus, Ł. (2012). W kwestii ochrony uzasadnionych oczekiwań w prawie administracyjnym UE – glosa do wyroku TS z 19.05.1992 r. w spra­wach połączonych: C-104/89 i C-37/90 J. Mulder i inni v. Rada i Komisja. Europejski Przegląd Sądowy, 3, 33–38.

Samaha, A.M. (2013). Levels of Generality, Constitutional Comedy, and Legal Design. University of Illinois Law Review, 5, 1733–1773.

Sanetra, W. (2007). O pojęciu jednolitości orzecznictwa sądowego oraz sposobach jej zapewnienia. Przegląd Sądowy, 6, 5–25.

Scalia, A. & Garner, B.A. (2012). Reading Law. The Interpretation of Legal Texts. Thomson/West.

Schauer, F. (2009). Thinking Like a Lawyer. A New Introduction to Legal Reasoning. Harvard University Press.

Schwarzschild, M. (2007). Keeping It Private. San Diego Law Review, 44(3), 677–694.

Singh, Ch. (1990). The Concept of Time in Law: Basis of Laws of Limitation and Prescription. Journal of the Indian Law Institute, 32(3), 328–349.

Sobczyk, A. (2015). Wolność pracy i władza. Wolters Kluwer.

Sobczyk, A. (2017). Państwo zakładów pracy. Wolters Kluwer.

Sobczyk, A. (2024). Zarys systemu prawa pracy, t. 3. Zakładowe źródła prawa pracy oraz zakładowe porozumienia administracyjne. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Spyra, T. (2006). Granice wykładni prawa. Zakamycze oraz Wolters Kluwer.

Stark, J. (2004). The Proper Degree of Generality for Statutes. Statute Law Review, 25(1), 77–84.

Święcicki, M. (1968). Prawo pracy. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Tobor, Z. (2013). W poszukiwaniu intencji prawodawcy. Wolters Kluwer.

Wojciechowski, M. (2014). Pewność prawa. Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Wratny, J. (1997). Zakres przedmiotowy układów zbiorowych pracy w świetle przepisów prawa pracy. W: J. Wratny (Red.) Układy zbiorowe w demokratycznym ustroju pracy. Studium z zakresu prawa pracy (s. 15–35). Instytut Pracy i Spraw Socjalnych.