Ochrona informacyjna uczestników dodatkowych planów emerytalnych – między iluzją a rzeczywistym wyrównaniem deficytu informacyjnego

Kompletna i zrozumiała informacja o produkcie emerytal­nym oraz jego istotnych cechach ma kluczowe znaczenie dla podejmowania decyzji o wyborze dodatkowego planu emerytalnego, wpływając na późniejszą wysokość zgroma­dzonego kapitału i adekwatność świadczeń w okresie staro­ści. Decyzje te są trudne ze swej natury, gdyż dotyczą dłu­giego horyzontu czasowego i niepewnej przyszłości. Wybór optymalnego planu jest utrudniony także z powodu dosyć skomplikowanego dodatkowego systemu emerytalnego, w którym osoby indywidualne, nie posiadając odpowiedniej wiedzy i dostępu do potrzebnych informacji, łatwo mogą popełnić błąd. Celem artykułu jest identyfikacja obowiąz­ków informacyjnych instytucji finansowych wobec uczest­ników dodatkowych planów emerytalnych w Polsce, ocena ich zakresu oraz zbadanie, czy gwarantują one rzeczywistą realizację ochrony przez informację, zarówno przed zawar­ciem umowy, jak i w trakcie jej trwania.

Bibliografia/References

Adamska-Mieruszewska, J., Mosionek-Schweda, M. (2015). Rozwój indywidualnych oszczędności emerytalnych w kontekście skłonności Polaków do oszczędzania. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, 8, 3-19.

Agarwal, S., & Bos, M. (2019). Rationality in the consumer credit market: Choosing between alternative and mainstream credit. In: Hand­book of US Consumer Economics (pp. 121–139). Academic Press.

Barker, A. (2020). Measuring consumer detriment and the impact of consumer policy: Feasibility study. OECD Digital Economy Papers, (293). OECD. https://doi.org/10.1787/0c2e643b-en

Bernheim, D.B., Garrett, D.M. (2003). The Effects of Financial Education in the Workplace: Evidence From a Survey of Households. Jour­nal of Public Economics, Vol. 87, 1487–1519.

Bucks, B., Pence, K. (2008). Do borrowers know their mortgage terms? Journal of Urban Economics, 64(2), 218–233.

Calvert, L., Campbell, J., Sodini, P. (2015). Down or Out: Assessing the Welfare Costs of Household Investment Mistakes. Working paper, Harvard University, Cambridge.

Campbell, J.Y. (2016). Restoring rational choice: The challenge of consumer financial regulation. American Economic Review, 106(5), 1–30.

Choi, J., Laibson, D., Madrian, B., Metrick, A. (2006). Saving for Retirement on the Path of Least Resistance. In: Behavioral Public Finance: Toward a New Agenda, red. E. McCaffrey, J. Slemrod, Russell Sage Foundation, New York.

Czapiński, J., Góra, M. (2016). Świadomości „emerytalna” Polaków. Raport z badania ilościowego, Europejski Kongres Finansowy, Warsza­wa, https://www.efcongress.com/wp-content/uploads/2020/02/analizy2016__swiadomosc-emerytalna.pdf

Czechowska, I.D. (2011). Działania zapewniające ochronę konsumenta usług bankowych jako nowe wy zwanie dla teorii i praktyki finansów. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, nr 171.

Czechowska, I. D. (2020). Ochrona konsumentów rynku bankowego poprzez informacje w perspektywie reklamacji. W: E. Rutkowska-To­maszewska & W. Kwaśnicki (red.), Ekonomia jako dyscyplina naukowa i kierunek kształcenia. Aktualne trendy i pożądane zmiany. Difin.

Czernek, K., Jurek, M., Marszałek, P. (2017). Mapa edukacji finansowej. VI edycja, cz. 1, Związek Banków Polskich, Poznań.

Doktorowicz, K. (2005). Europejski model „społeczeństwa informacyjnego”. Polityczna strategia Unii Europejskiej w kontekście globalnych pro­blemów wieku informacji. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Dopierała, Ł. (2017). Efektywność produktów emerytalnych oferowanych przez zakłady ubezpieczeń na życie na przykładzie IKE. Finanse i prawo finansowe 2(14), 23-39.

Dopierała, Ł. (2018). Indywidualne konta emerytalne prowadzone przez zakłady ubezpieczeń. Efektywność inwestycyjna i zasady funkcjonowania. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Góra, M., Palmer, E. (2019). NDC: The Generic Old-Age Pension Scheme. W: R. Holzmann, E. Palmer, R. Palacios, S. Sacchi (red.), Prog­ress and Challenges of Nonfinancial Defined Contribution Pension Schemes Volume 1: Addressing Marginalization, Polarization, and the Labor Market. Washington, World Bank. doi: 10.1596/978-1-4648-1453-2

Gruszczyński, W, Ogrodniczuk, M. (red.) (2015). Jasnopis czyli mierzenie zrozumiałości polskich tekstów użytkowych. Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, Warszawa.

Gunning, R. (1952). The technique of Clear Writing. McGraw-Hill.

Hadryan, M., Rutecka-Góra, J. (2023). Readability and Clarity of Individual Pension Product Contracts. International Journal for the Semiot­ics of Law, 36(4), 1749-1777. https://doi.org/10.1007/s11196-023-09997-8.

Hilgert, M., Hogarth, J., Beverly S. (2003). Household Financial Management: The Connection between Knowledge and Behavior. Federal Reserve Bulletin, 309–322.

IGTE (2024). Wiedza młodych dorosłych o systemie emerytalnym i ich potrzeby edukacyjne. Ekspertyzy Izby Gospodarczej Towarzystw Emery­talnych, 16/2024, Ekspertyzy-IGTE-16_2024_Wiedza-mlodych-doroslych-o-systemie-emerytalnym-i-ich-potrzeby-edukacyjne.pdf

Jurek, M., Marszałek, P., Warchlewska, A. (2019). Mapa edukacji finansowej. VI edycja, cz. 2., Związek Banków Polskich, Poznań.

Kolek, A., Sobolewski, O. (2020). OFE, PPK, IKE(+) – Zmiany w systemie emerytalnym 2019–2021. Analiza prawno-ekonomiczna. Monitor Prawniczy. Dodatek 8.

Lefevre, A., Chapman, M. (2017). Behavioural economics and financial consumer protection. OECD Working Papers on Finance, Insurance and Private Pensions, (42). OECD Publishing. http://dx.doi.org/10.1787/0c8685b2-en

Marcinkiewicz E. (2015). Dobrowolne fundusze emerytalne w Polsce – analiza działalności i wyników inw,estycyjnych. W Współczesne problemy systemów emerytalnych. Wybrane zagadnienia, Chybalski F., Marcinkiewicz E. (red.). Łódź: Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej.

Marcinkowska, M. (2011). Ochrona klientów banków poprzez informację. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica, (247).

Maśniak, D. (2013). Indywidualne konta zabezpieczenia emerytalnego jako sposób wzmacniania bezpieczeństwa socjalnego. Gdańskie Studia Prawnicze 2.

Mączyńska, A., Šebo, J., Voicu, S.D., Andersen, T.M., Carlucci, E., Gabaut, L., Hagen, J., Houdmont A., Joab M., Mešťan M., Naacke G., Nacheva D., Popova Y., Prache G., Rutecka-Góra J., Url T. (2021). Long-term and Pension Savings: The Real Return. 2021 Edition. Brus­sels: Better Finance.

Mikłaszewicz, P. (2008). Obowiązki informacyjne w umowach z udziałem konsumentów na tle prawa Unii Europejskiej. Biblioteka Sądowa, Wolters Kluwer.

Mokrysz-Olszyńska, A. (2011). Ochrona konsumentów przed wprowadzającymi w błąd praktykami rynkowymi jako warunek zabezpieczenia przejrzystości rynku. Przegląd Prawa i Administracji, 87, 141–149.

Nasution, A. H., Nasution, B., & Saidin, O. K. (2020). Transparency standards and information disclosure of bank business activities. In: IOP Conference Series: Earth and Environmental Science (Vol. 452, No. 1, p. 012040). IOP Publishing.

NBP (2015). Stan wiedzy i świadomości ekonomicznej Polaków, Warszawa.

NBP (2020). Stan wiedzy i świadomości ekonomicznej Polaków, Warszawa.

Patryk, A. (2022), Świadomy wybór ochroną konsumenta. Omówienie wyroku TS z dnia 24 lutego 2022 r., C-143/20 i C-213/20 (A przeciwko O i G.W. i E.S. przeciwko A. Towarzystwo Ubezpieczeń Życie S.A.), LEX/el.

Pawłowska-Szawara, E. (2020). Asymetria informacji na rynku bankowych kredytów konsumenckich w Polsce. Difin.

Pieńkowska-Kamieniecka, S., Rutecka-Góra, J., Kowalczyk-Rólczyńska, P., Hadryan, M. (2021). Readability, efficiency and costliness of in­dividual retirement products in Poland. Equilibrium. Quarterly Journal of Economics and Economic Policy, 16(1). https://doi.org/10.24136/ eq.2021.002.

Pisarek, W. (1969). Jak mierzyć zrozumiałość tekstu. Zeszyty Prasoznawcze, 4(42), 35-48.

Rutecka, J., Bielawska, K., Petru, R., Pieńkowska-Kamieniecka, S., Szczepański, M., Żukowski, M. (2014). Dodatkowy system emerytalny w Polsce – diagnoza i rekomendacje zmian. Warszawa, Towarzystwo Ekonomistów Polskich.

Rutecka-Góra, J. (2019a). Efekty zachęt podatkowych w dodatkowym systemie emerytalnym w Polsce. W: I. Kwiecień, P. Kowalczyk-Ról­czyńska (red.), Ubezpieczenia. Wyzwania rynku (s. 49–62). Warszawa, C.H. Beck. https://doi.org/10.33119/978-83-8198-041-8_49-62.

Rutecka-Góra, J. (2019b). The Efficiency of a Supplementary Old-Age Pension System – The Case of Polish Voluntary Pension Funds. Fi­nancial Internet Quarterly „e-Finanse”, 15(3), 76–87. https://doi.org/10.2478/fiqf-2019-0022

Rutecka-Góra J. (2019c). Supplementary pension schemes: needs, possibilities and problems with evaluation from the perspective of an individual saver. Problemy Polityki Społecznej. Studia i Dyskusje, 44(1), 101–115.

Rutecka-Góra, J. (2021a). Inadequacies of regulations on supplementary pension plans in Central and Eastern European countries. Euro­pean Journal of Social Security”, 23(3), 232-246. https://doi.org/10.1177/13882627211038964.

Rutecka-Góra, J. (2021b). Individual pension products offered by banks in Poland – a multidimensional comparative analysis. Financial Internet Quarterly, 17(4).

Rutecka-Góra, J., Bielawska, K., Hadryan, M., Kowalczyk-Rólczyńska, P., Pieńkowska-Kamieniecka, S. (2020). Zrozumiałość, przejrzystość i efektywność indywidualnych produktów emerytalnych w Polsce. Warszawa: Oficyna Wydawnicza SGH. https://doi.org/10.33119/978-83- 8030-378-2.2020.202.

Rutecka-Góra, J., Rutkowska-Tomaszewska, E. (2021a). Bankowe produkty emerytalne a niedozwolone klauzule umowne i ryzyko braku zgodności. Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego, LXXIV, 12(882), 42-54. https://doi.org/10.33226/0137-5490.2021.12.6.

Rutecka-Góra, J., Rutkowska-Tomaszewska, E. (2021b). Oprocentowanie i opłaty oraz zasady ich ustalania i zmian w bankowych wzorcach umów o indywidualne produkty emerytalne w kontekście stosowania w nich niedozwolonych klauzul umownych. Wiadomości Ubezpiecze­niowe, 3, 33-57. https://doi.org/10.33995/wu2021.3.3.

Rutecka-Góra, J., Rutkowska-Tomaszewska E. (2023). Bankowe indywidualne produkty emerytalne: zasady funkcjonowania, oprocen­towanie i poziom opłat w kontekście praktyki stosowania wzorców umownych i klauzul abuzywnych. Wrocław: Uniwersytet Wrocławski, https://doi.org/10.19195/978-83-229-3853-9

Rutkowska, E. (2009). Naruszenie obowiązków informacyjnych banków w prawie umów konsumenckich. Wolters Kluwer.

Rutkowska-Tomaszewska, E. (2013). Ochrona prawna klienta na rynku usług bankowych. Warszawa, Wydawnictwo Lex Wolters Kluwer.

Rutkowska-Tomaszewska, E. (2014). Manipulowanie informacją w zakresie odpłatności za usługi bankowe i prawne mechanizmy przeciw­działania tym nadużyciom. W: W. Rogowski (red.), Nowe koncepcje i regulacje nadzoru finansowego. Oficyna Allerhanda.

Rutkowska-Tomaszewska, E. (2016). Usługi finansowe – dobrodziejstwo i (czy) zagrożenie dla konsumentów? Czy ochrona konsumenta usług finansowych jest obecnie efektywna i wystarczająca? W: M. Jagielska, E. Sługocka-Krupa, K. Podgórski (red.), Ochrona konsumenta na rynku usług. Warszawa, Wydawnictwo CH Beck.

Rutkowska-Tomaszewska, E. (2019). Idea ochrony konsumenta przez informację na rynku usług finansowych: dokąd zmierza (powinna zmie­rzać?). W: E. Rutkowska-Tomaszewska (red.), Informacja na rynku usług finansowych. Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.

Rutkowska-Tomaszewska, E. (2020). Aktualne trendy i wyzwania w zakresie ochrony konsumenta na rynku finansowym: Dokąd zmierza (powinna zmierzać) ochrona konsumenta? Kilka wybranych uwag. W: E. Rutkowska-Tomaszewska, W. Kwaśnicki (red.), Ekonomia jako dyscyplina naukowa i kierunek kształcenia: Aktualne trendy i pożądane zmiany. Difin.

Sługocka-Krupa, E.(2017). Ryzyka w usługach finansowych i ich wpływ na bezpieczeństwo ekonomicznych interesów klientów – wybrane aspekty. W: E. Rutkowska-Tomaszewska (red.), Ochrona klienta na rynku usług finansowych w świetle aktualnych problemów i regulacji prawnych. C.H. Beck, Warszawa.

Sowiński, T. (2009). Finanse ubezpieczeń emerytalnych. Warszawa, Wolters Kluwer.

Szpringer, W. (2009). Społeczna odpowiedzialność banków. Między ochroną konsumenta a osłoną socjalną. Wolters Kluwer.

Tereszkiewicz, P. (2015). Obowiązki informacyjne w umowach o usługi finansowe. Wolters Kluwer.

TNS Polska (2015). Polacy wobec oszczędzania na emeryturę. Raport z badania omnibusowego od TNS Polska dla Izby Zarządzających Fun­duszami i Aktywami. Warszawa, TNS Polska.

TNS Polska (2016). Skłonność Polaków do dodatkowego oszczędzania na emeryturę – mit czy rzeczywistość?. Warszawa, TNS Polska dla Natio­nale-Nederlanden.

Wagner, J. (2015). An Analysis of The Effects of Financial Education on Literacy and Financial Behaviors. Dissertations, Theses, and Student Research from the College of Business, University of Nebraska-Lincoln.

Węgrzyn, J. (2012). Prawo konsumenta do informacji na przykładzie kredytu konsumenckiego – aspekty konstytucyjnoprawne. Przegląd Prawa Konstytucyjnego, 3(11).

Wójtowicz, E. (2010). Problem sankcji za uchybienie przedkontraktowym obowiązkom informacyjnym w umowach konsumenckich w prawie polskim na tle ostatnich tendencji w prawie unijnym. Rejent, 20.

Zarzeczny, G., & Piekot, T. (2017). Przystępność tekstów urzędowych w internecie. Wrocław: Atut. https://doi.org/drp5