Od prywatności do wspólnego zysku: dane jako pole kolektywnego działania

Artykuł pokazuje, że dominujący paradygmat prywatności ugruntowany w reżimach typu RODO blokuje myślenie o danych jako źródle roszczeń zbiorowych i redystrybucji wartości. Autorka proponuje przesunięcie akcentu z indy­widualnej ochrony ku kolektywnemu zarządzaniu danymi, w którym dane stają się polem negocjacji i organizowania się. Omawia trzy wektory tej zmiany: (1) koncepcje data unions i pośredników danych jako instytucji reprezentacji, (2) związki zawodowe jako potencjalni brokerzy danych w miejscu pracy i poza nim, (3) repertuar nowych form sprawczości, w tym strajk danych. Pokazuje też bariery strukturalne (brak miejsca, własności i języka) utrudnia­jące upolitycznienie danych oraz proponuje „zaczepy” instytucjonalne: klauzule dotyczące danych w układach, audyt algorytmiczny, powiernictwo danych i mechanizmy partycypacji w wartości. W zakończeniu autorka wskazuje kierunki dalszych badań: wykonalność prawna współadmi­nistracji, metody wyceny wkładu danych oraz ryzyka inklu­zywności przy „uspołecznianiu” danych.

References/Bibliografia

Bender, H. (2024). Artificial intelligence and collective labour rights: The need for democratic digital infrastructures. W: A. Ponce del Castillo (Red.), Artificial intelligence, labour and society (s. 41–54). Brussels: ETUI. https://www.etui.org/publications/artificial-intelligence- -labour-and-society (dostęp: 11.08.2025).

Casilli, A. (2024). Data as invisible labor. W: A. Ponce del Castillo (Red.), Artificial intelligence, labour and society (s. 55–70). Brussels: ETUI. https://www.etui.org/publications/artificial-intelligence-labour-and-society (dostęp: 11.08.2025).

Cofone, I. N. (2021). Beyond data ownership. Cardozo Law Review, 43, 501–572. DOI:10.2139/ssrn.3564480

Cong, L. W., & Mayer, R. (2023). Data union and regulation (Working Paper No. 30881). National Bureau of Economic Research. DOI:10.3386/w30881

Couldry, N., & Mejias, U. (2019). The costs of connection: How data is colonizing human life and appropriating it for capitalism. Stanford University Press.

Dencik, L., Brand, L., & Murphy, M. (2024). Trade unions and data rights: Developing a worker agenda for the digital age. Transfer: Europe­an Review of Labour and Research, 30(1), 1–16.

Fraser, N. (2009). Scales of justice: Reimagining political space in a globalizing world. Columbia University Press.

Lanier, J., & Weyl, E. G. (2018, September–October). A blueprint for a better digital society. Harvard Business Review. https://hbr.org/2018/09/ a-blueprint-for-a-better-digital-society (dostęp: 11.08.2025).

Lanier, J. (2023, April 28). There is no A.I. The New Yorker. https://www.newyorker.com/science/annals-of-artificial-intelligence/there-is-no-ai (dostęp: 11.08.2025).

Massey, D. (1994). Space, place and gender. University of Minnesota Press.

Mezzadra, S., & Neilson, B. (2013). Border as method, or, the multiplication of labor. Duke University Press.

Nowak, J. (2022). Data labour as alienated or liberated labour? Proposals for radical economic change from the Silicon Valley in the light of technological reification. Global Political Economy, 1(2), 293–307. DOI:10.1332/CPZH4048

Otto, M. (2025). Privacy at work and the right to private life outside work. W: G. Davidov, B. Langille, & G. Lester (Red.), The Oxford hand­book of the law of work. Oxford University Press.

Rodríguez Fernández, C. (2024). Building a local data commons: Territorial infrastructures for workers empowerment. W: A. Ponce del Castillo (Red.), Artificial intelligence, labour and society (s. 125–140). Brussels: ETUI. https://www.etui.org/publications/artificial-intelli­gence-labour-and-society (dostęp: 11.08.2025).

Santos, B. de S. (2014). Epistemologies of the south: Justice against epistemicide. Paradigm Publishers.

Scholz, T. (2016). Uberworked and underpaid: How workers are disrupting the digital economy. Polity Press.

Unterschütz, J. (2021). Come together now! New technologies and collective representation of platform workers. Folia Iuridica, 95, 61–69. DOI:10.18778/0208-6069.95.06

Zuboff, S. (2019). The age of surveillance capitalism: The fight for a human future at the new frontier of power. Profile Books.