Pojęcie „osoby współpracującej” na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w świetle orzecznictwa sądowego

Przedmiotem artykułu jest analiza orzeczeń sądowych odnoszących się do pojęcia „osoby współpracującej” wyrażonej w art. 8 ust. 11 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Elementy definicji „osoby współpracującej” zawierają zwroty niedookreślone jakimi są: „pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym” oraz „współpraca przy prowadzeniu działalności”. Powoduje to konieczność poczynienia przez sądy ustaleń dotyczących stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, a następnie dokonanie subsumpcji, co prowadzi albo do zastosowania art. 8 ust. 1, 2, 11 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 4 lub 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a tym samym do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym poszczególnych osób albo do odmowy za stosowania ww. norm. Niniejsza praca ma charakter artykułu przeglądowego, którego głównym celem jest ustalenie, jakie elementy stanu faktycznego są brane pod uwagę w toku postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez sądy orzekające w sprawach, których przedmiotem jest rozstrzygnięcie, czy dana osoba spełnia przesłanki zawarte w definicji „osoby współpracującej” w myśl art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zaś w ramach zagadnień wprowadzających omówiona została ewolucja definicji osoby współpracującej.

Bibliografia/References

Antonów, K. (2004). Osoby współpracujące przy wykonywaniu pracy przez zleceniobiorców i osoby prowadzące pozarolniczą działalność. W: T. Bińczycka-Majewska (Red.), Konstrukcje prawa emerytalnego. LEX/el.

Gudowska, B. (2014). Komentarz do art. 8. W: B. Gudowska, J. Strusińska-Żukowska (Red.), Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, Legalis/el.

Klimas, M. (2013). Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, Wolters Kluwer Polska, s. 39–41.

Ryś, K. (2021). Umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przy braku całkowitej nieściągalności – wybrane problemy, Doradztwo Podatkowe – Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych, 5, s. 4–9.

Sadlik, R. (2018). Osoby współpracujące z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność a tytuł do podlegania ubezpieczeniom społecznym. Monitor Prawa Pracy, 3, s. 21–23.

Sadlik, R. (2022). Kwestionowanie przez ZUS ważności umowy o pracę oraz wysokości ustalonego wynagrodzenia. Monitor Prawa Pracy, 4, s. 35–39.

Sierocka, I. (2006). Ubezpieczenie chorobowe agentów, zleceniobiorców i osób z nimi współpracujących. Monitor Prawa Pracy, 11, s. 577–579.

Sierocka, I. (2011), Osoba współpracująca z prowadzącym pozarolniczą działalność gospodarczą – obowiązek ubezpieczenia społecznego – pojęcie współpracy. Glosa do wyroku SN z dnia 6 stycznia 2009 r., II UK 134/08. Orzecznictwo Sądów Polskich, 4, s. 245–251.

Skąpski, M. (2000). Osoba współpracująca przy prowadzeniu działalności gospodarczej w świetle prawa socjalnego. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 3, 57–72.

Stopka, K. (2021). Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 sierpnia 2019 r., II UK 74/18. Glosa. Orzecznictwo Sądów Polskich, 7–8, 163–176.

Szymańska, S. (1996). Kontrowersje wokół problemu ubezpieczenia osób współpracujących z osobą prowadzącą działalność gospodarczą. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, 4, s. 53–58.

Wdowczyk, P. (2017). Sytuacja osób współpracujących z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą w kontekście obowiązków ubezpieczeniowych i podatkowych. Monitor Prawa Pracy, 11, 578–580.

Zagórski, M. (2023). Osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność – wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2023 r. (III USKP 43/22). Doradztwo Podatkowe – Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych, 6, 57–59.

Ziółkowski, P. (b.d.) Zatrudnianie członka rodziny a podatek dochodowy, Lex/el.

Orzecznictwo sądowe/Court case law

Wyrok SN z 2 lutego 1996 r., II URN 56/95, OSNP 1996, nr 16, poz. 240.

Wyrok SN z 20 maja 2008 r., II UK 286/07, LEX nr 516822.

Wyrok SN z 6 stycznia 2009 r., II UK 134/08, OSNP 2010, nr 13–14, poz. 170.

Wyrok SN z 21 stycznia 2016 r., III UK 60/15, LEX nr 1977935.

Wyrok SN z 13 lipca 2017 r., III UK 181/16, LEX nr 2375932.

Wyrok SN z 6 marca 2019 r., II UK 508/17, LEX nr 2629887.

Wyrok SN z 20 sierpnia 2019 r., II UK 74/18, OSNP 2020, nr 7, poz. 73.

Wyrok SN z 26 stycznia 2022 r., I USKP 76/21, OSNP 2022, nr 12, poz. 125.

Wyrok SN z 27 kwietnia 2023 r., III USKP 43/22, LEX nr 3569464.

Postanowienie SN z 30 sierpnia 2018 r., I UK 202/17, LEX nr 2757274.

Postanowienie SN z 6 października 2021 r., I USK 235/21, LEX nr 3520352.

Postanowienie SN z 16 listopada 2022 r., III USK 566/21, LEX nr 3549538.

Postanowienie SN z 12 września 2023 r., II USK 348/22, LEX nr 3602904.

Postanowienie SN z 28 listopada 2023 r., III USK 386/22, LEX nr 3636472.

Wyrok SA w Białymstoku z 15 marca 2016 r., III AUa 1035/15, LEX nr 2023605.

Wyrok SA w Gdańsku z 15kwietnia 2016 r., III AUa 1730/15, LEX nr 2057812.

Wyrok SA w Gdańsku z 18 stycznia 2017 r., III AUa 1463/16, LEX nr 2275545.

Wyrok SA w Łodzi z 20 września 2017 r., III AUa 1251/16, LEX nr 2647225.

Wyrok SA w Gdańsku z 11 kwietnia 2018 r., III AUa 40/18, LEX nr 2533307.

Wyrok SA w Łodzi z 18 października 2018 r., III AUa 149/18, LEX nr 2612059.

Wyrok SA w Katowicach z 14 lutego 2019 r., III AUa 1803/18, LEX nr 2669690.

Wyrok SA w Katowicach z 28 marca 2019 r., III AUa 1800/18, LEX nr 2701293.

Wyrok SA w Lublinie z 10 kwietnia 2019 r., III AUa 752/18, LEX nr 2669314.

Wyrok SA w Białymstoku z 15 października 2019 r., III AUa 115/19, LEX nr 2781338.

Wyrok SA w Szczecinie z 6 października 2021 r., III AUa 306/21, LEX nr 3334239.

Wyrok SA w Szczecinie z 25 listopada 2022 r., III AUa 493/21, LEX nr 3483202.

Wyrok SA w Szczecinie z 28 grudnia 2022 r., III AUa 146/22, LEX nr 3500676. 48