Prawo pracy wobec rozwoju technologicznego. Zmierzch czy nowa odsłona ochrony pracujących?

Rozwój technologiczny spowodował głębokie przemiany życia gospodarczego i społecznego. Zmienia także świat pracy. Konsekwencją rozwoju technologicznego jest osłabianie ochrony pracujących widoczne zwłaszcza w gospodarce platformowej. Prowadzi to do pytania, czy prawo pracy (prawo zatrudnienia) służące ochronie pracującego jako strony słabszej stało się nieadekwatną formą regulowania stosunków społecznych? Odpowiedź na tak po stawione pytanie wymaga skonfrontowania celów, jakim ma służyć prawna regulacja pracy ludzkiej z rzeczywistą sytuacją pracujących i zatrudniających w ramach stosunków społecznych z wykorzystaniem nowoczesnych technologii. Autor formułuje wnioski o charakterze ogólnym, odnosząc je do ewolucji oraz aktualnego stanu polskiego prawa pracy.

Bibliografia/References

Albin, E. (2025). The Three-Tier Structural Legal Deficit Undermining the Protection of Employees’ Personal Data in the Workplace. Oxford Journal of Legal Studies, 45(1). DOI:10.1093/ojls/gqae033

Ales, E. (2022). The Impact of Automatisation and Robotics on Collective Labour Relations: Meeting an Unprecedented Challenge. W: T. Gyulavári, E. Menegatti (Red.), Decent Work in the Digital Age. European and Comparative Perspectives. Hart Publishing.

Aloisi, A., De Stefano, V. (2022). Your boss is an algorithm. Artificial Intelligence, platform work and labour. Hart Publishing.

Bąba, M. (2022). Podporządkowanie technologiczne w zatrudnieniu. Państwo i Prawo, 2.

Barański, M. (2022). Initial Remarks on Artificial Intelligence and Axiological Foundations of Labour Law. Studia z Zakresu Prawa Pracy i Polityki Społecznej, 29(2). DOI:10.4467/25444654SPP.22.008.15682

Barłóg, M. (2025). Zachować balans między ochroną człowieka a presją wydajności. Aksjologiczne podstawy prawa pracy w epoce technologii algorytmicznych. Studia z Zakresu Prawa Pracy i Polityki Społecznej (w druku).

Blanpain, R. (2013). European Labour Law. Wolters Kluwer. Borges, I.V. (2023). R2D: The Right to Disconnect from Work. W: D. Moura Vicente, S. de Vasconcelos Casimiro, Ch Chen (Red.), The Legal Challenges of the Fourth Industrial Revolution. Springer.

Cahill, M., Newman, D., Ó Conaill, S. (2024). Global Perspectives on Freedom of Association. European Journal of Comparative Law and Governance. DOI:10.1163/22134514-bja10075.

Cini, L., Maccarone, V., Tassinari, A. (2022). With or without U(nions)? Understanding the diversity of gig workers’ organizing practices in Italy and the UK. European Journal of Industrial Relations. 28(3).

Creighton, B. (2004). Freedom of Association. W: R. Blanpain (Red.), Comparative Labour Law and Industrial Relations in Industrialized Market Economies. Wolters Kluwer.

Davidov, G. (2016). A Purposive Approach to Labour Law. Oxford University Press.

Deklaracja (1998). Deklaracja Międzynarodowej Organizacji Pracy dotycząca podstawowych zasad i praw w pracy. https://www.mop.pl/html/ miedzynarodowe_standardy/podstawowe_prawa.html.

Deklaracja (2008). Deklaracja Międzynarodowej Organizacji Pracy dotycząca sprawiedliwości społecznej na rzecz uczciwej globalizacji. https:// www.mop.pl/html/miedzynarodowe_standardy/deklaracja_sprawiedliwosc_spoleczna.html.

Deskalova, V. (2021). The Competition Law Framework and Collective Bargaining Agreements for Self-Employed: Analysing Restrictions and Mapping Exemption Opportunities. W: B. Waas Ch. Hießl (Red.), Collective bargaining for self-employed workers in Europe. Wolters Kluwer.

Duraj, T. (2024). Implementacja do polskiego porządku prawnego dyrektywy platformowej – problem domniemania stosunku pracy, Studia z Zakresu Prawa Pracy i Polityki Społecznej, 31(4). doi.org/10.4467/25444654SPP.24.020.20280

Eurofound (2023). Working Time in 2021–2022. Publications Office of the European Union.

Eurofund (2020). Right to Disconnect in the 27 EU Member States. https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/eurofound-paper/2020/ right-disconnect-27-eu-member-states.

Forsal (2019). Związkowcy kontra Amazon. „Nawet wyrobienie 99,8 proc. normy daje ocenę negatywną”. https://forsal.pl/artykuly/1416132,a mazon-strajk-zadania-zwiazkowcow-podwyzki-wynagrodzen.html.

Gersdorf, M., Maniewska, E. Red. (2025). Prawo pracy wobec nowych technologii, Wolters Kluwer.

Giedrewicz-Niewińska, A., Kurzynoga, M. (2023). Zakres podmiotowy prawa do rokowań zbiorowych w Konstytucji RP a prawo międzynarodowe i unijne. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, 3. DOI:10.33226/0032-6186.2023.3.3

Gospodarek, G. (2019). Status „niezależnego” usługodawcy a trójpodmiotowy model świadczenia usług w gig economy. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, 2 i 4. DOI:10.33226/0032-6186.2019.2.3

Gruber-Risak, M. (2022). Classification of Platform Workers: A Scholarly Perspective. W: T. Gyulavári, E. Menegatti (Red.), Decent Work in the Digital Age. European and Comparative Perspectives. Hart Publishing.

Gyulavári, T. (2020). Collective rights of platform workers: the role of EU law. Maastricht Journal of European and Comparative Law, 4.

Gyulavári, T., Menegatti E. (2022). Labour, Law, and Digitalisation. W: T. Gyulavári, E. Menegatti (Red.), Decent Work in the Digital Age. European and Comparative Perspectives. Hart Publishing.

Gyulavári, T., Menegatti E. (2022b). Floor of Rights for Platform Workers. W: T. Gyulavári, E. Menegatti (Red.), Decent Work in the Digital Age. European and Comparative Perspectives. Hart Publishing.

ILO (2019). Work for a Brighter Future: Global Commission on the Future of Work. International Labour Organization.

ILO (2025). Realizing decent work in the platform economy. International Labour Conference 113th Session, 2025. International Labour Organization.

Jończyk, J. (2012). Rodzaje i formy zatrudnienia, Praca i Zabezpieczenie Społeczne, 6.

Kozak-Maśnicka, M., Pisarczyk, Ł. (2022). Extending the Personal Scope of Collective Bargaining as a Chance for Gig Workers? The Polish Case. W: J. M. Miranda Boto, E. Brameshuber (Red.), Collective Bargaining and the Gig Economy: A Traditional Tool for New Business Models. Hart Publishing.

Krämer, C., Cazes, S. (2022). Shaping the transition: Artificial intelligence and social dialogue. OECD Publishing.

 Lamannis, M. (2023). Collective Bargaining in the Platform Economy: A Mapping Exercise of Existing Initiatives. ETUI.

Mądrzycki, B. i Pisarczyk, Ł. (2022). Ekspertyza na temat aktualnej sytuacji oraz perspektyw rozwoju układów zbiorowych w Polsce. https://www. gov.pl/web/dialog/krajowy-plan-odbudowy.

Menegatti, E. (2019). The Evolving Concept of “worker” in EU law. Italian Labour Law E-Journal, 12(1).

Miranda Boto, J.M., Brameshuber, E. Red. (2022). Collective Bargaining and the Gig Economy: A Traditional Tool for New Business Models. Hart Publishing.

Mitrus L. (2015). Jednolita umowa o pracę na czas nieokreślony? W: Z. Hajn, D. Skupień (Red.), Przyszłość prawa pracy. Liber Amicorum: w pięćdziesięciolecie pracy naukowej Profesora Michała Seweryńskiego. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Mitrus, L. (2017). Powstanie i ewolucja prawa pracy. W: System prawa pracy. K.W. Baran (Red.), T. I. Część Ogólna. Wolters Kluwer.

Mitrus, L. (2023). Pojęcie i rodzaje pracy zdalnej w świetle nowelizacji kodeksu pracy z dnia 1 grudnia 2022 r. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, 11. DOI:10.33226/0032-6186.2023.11.5

Moras-Olaś, K. (2021). Prawo do bycia offline jako podstawowe prawo pracownika. Studia z Zakresu Prawa Pracy i Polityki Społecznej, 28(4). DOI:10.4467/25444654SPP.21.024.14266

Nowik, P. (2022). New Challenges for Trade Unions in the Face of Algorithmic Management in the Work Environment. Studia z Zakresu Prawa Pracy i Polityki Społecznej, 29(2). DOI:10.4467/25444654SPP.22.011.15685

Otto, M. (2025). Ochrona praw podstawowych w miejscu pracy w erze cyfrowej. Antecedencje i przewidywane kierunki rozwoju. W: M. Gersdorf, E. Maniewska (Red.), Prawo pracy wobec nowych technologii. Wolters Kluwer.

Pachała-Szymczyk, E. (2025). Nowe technologie a ryzyko w stosunkach zatrudnienia. Przypadek nietypowych form pracy. W: M. Gersdorf, E. Maniewska (Red.), Prawo pracy wobec nowych technologii. Wolters Kluwer.

Pisarczyk, Ł. (2023). Uphill struggle: collective bargaining for the self-employed in Poland. https://journals.sagepub.com/home/TRS 29(4).

Rainone, S., Countouris, N. (2021). Collective bargaining and self-employed workers: the need for a paradigm shift. https://www.etui.org/publi cations/collective-bargaining-and-self-employed-workers.

Ratti, L. (2022). A Long Road Towards the Regulation of Platform Work in the EU. W: J. M. Miranda Boto, Elisabeth Brameshuber (Red.), Collective Bargaining and the Gig Economy: A Traditional Tool for New Business Models. Hart Publishing.

Reda-Ciszewska, A. (2024). Rola zakładowych źródeł prawa pracy dotyczących pracy zdalnej. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, 4. DOI:10.33226/0032-6186.2024.4.2

Senatori, I. (2022). EU Law and Digitalisation of Employment Relations. W: T. Gyulavári, E. Menegatti (Red.), Decent Work in the Digital Age. European and Comparative Perspectives. Hart Publishing.

Sobczyk A. (2018). Podmiotowość pracy i towarowość usług. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Stefański, K. (2024). Problem podmiotowości sztucznej inteligencji jako pracodawcy. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, 10. DOI:10.33226/0032 6186.2024.10.3

Świątkowski, A. (2019). Elektroniczne technologie zatrudnienia ery postindustrialnej, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie.

 ter Haar, B. (2025). The law of good technology. W: M. Gersdorf, E. Maniewska (Red.), Prawo pracy wobec nowych technologii. Wolters Kluwer.

Unterschütz, J. (2017). Praca w ramach platform i aplikacji cyfrowych – wyzwanie dla zbiorowego prawa pracy, cz. 1. Monitor Prawa Pracy, 14(8).

Votavová, K. (2021). „Amazon. Praca pod rządami algorytmów.” Krytyka polityczna, 13.09.2021. https://krytykapolityczna.pl/swiat/ue/zarza dzanie-algorytmiczne-w-magazynach-amazona-w-europie-srodkowej/.

Waddington, J., Müller, T., Vandaele, K. (2023). Conclusion: Trade Unions picking up the pieces from the neoliberal challenge. W: J. Wad dington, T. Müller, K. Vandaele (Red.), Trade unions in the European Union. Picking up the pieces of the neoliberal challenge. Peter Lang.