Zatrudnienie pracowników w ramach klauzul społecznych ze szczególnym uwzględnieniem spółdzielni socjalnych osób prawnych

Zatrudnianie pracowników marginalizowanych na rynku pracy ma istotne znaczenie z punktu widzenia ich samych, jak i jednostki samorządu, na terenie której oni zamiesz­kują. Ustawodawca wprowadził możliwość wykorzystania klauzul społecznych w celu rozwijania ich zatrudnienia nie tylko w spółdzielniach socjalnych osób prawnych, ale również w innych podmiotach na lokalnym rynku. W ra­mach artykułu przedstawiono analizę klauzul społecznych pod kątem możliwości kształtowania zatrudnienia. Część klauzul pozwala na zwiększenie zatrudnienia osób margi­nalizowanych, zobowiązując wykonawców do nawiązania stosunku pracy w ramach zatrudnienia, inne zaś pozo­stawiają swobodę podejmowania decyzji zamawiającym poprzez wprowadzenie do nich odpowiednich zapisów. Większość zaproponowanych rozwiązań należy ocenić pozytywnie. W opinii autorów należy wprowadzić pewne doprecyzowanie pojęciowe w aktach prawnych, aby zwięk­szyć ich skuteczność. Jako przykład można tutaj podać rodzaje podmiotów, które mogą korzystać z zamówień kierowanych do grup podmiotów zatrudniających szcze­gólnie osoby marginalizowane. Poza tym ustawodawca może wprowadzić także przykładowy katalog form kon­troli w umowie zawieranej przez wykonawcę i zamawia­jącego w celu ochrony praw pracowników zatrudnionych przy jego realizacji.

Bibliografia/References

Andrzejak, A. (2020). Organizacje pozarządowe w rozwiązywaniu lokalnych problemów społecznych. Przegląd Organizacji, 2(961), 20–27. https://doi.org/10.33141/po.2020.02.03

Bierecki, D. (2024). Konsekwencje prawne uzyskania przez spółdzielnię statusu przedsiębiorstwa społecznego. Prawo i Więź, 3(15), 189–204. https://doi.org/10.7206/kp.2080-1084.628

Blicharz, J. (2020). Teoretycznoprawne aspekty wykluczenia społecznego. Studenckie Prace Prawnicze, Administratywistyczne i Ekonomiczne, 32, 61–79. https://doi.org/10.19195/1733-5779.32.5

Ciapała, J. (2024). Konstytucyjne podstawy prowadzenia działalności gospodarczej przez jednostki samorządu terytorialnego. Przegląd Prawa Konstytucyjnego, 1, 167–182. https://doi.org/10.15804/ppk.2024.01.12

Czop, K. (2024). Działalność organizacji kościelnych w Rzeczpospolitej Polskiej ze szczególnym uwzględnieniem spółdzielni socjalnych. Prawo i Więź, 3(50), 141–150. https://doi.org/10.36128/PRIW.VI52.970

Feliszek, D. (2023). Działalność gospodarcza fundacji prowadzona przez fundacje – wybrane zagadnienia. Młoda Palestra, 2, 94–107. https:// bibliotekanauki.pl/articles/55992955

Hebda-Czaplicka, I. (2021). Klauzule społeczne jako instrument wspierania ekonomii społecznej. Polityka Społeczna, 11–12, 16–23. https:// doi.org/10.5604/01.3001.0015.5997

Kantowski, M. (2024). Praca osób skazanych w spółdzielniach socjalnych. Prawo i Więź, 3(50), 167–177. https://prawoiwiez.edu.pl/index.php/ piw/article/view/977

Kępa, M. (2022). Klauzule i aspekty społeczne w zamówieniach publicznych: Infrastruktura publiczna dostępna dla osób niepełnosprawnych. Opinie i Komentarze Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej, 2, 1–10. https://frdl.org.pl/static/upload/store/frdl/OPINIE_I_KOMENTA­RZE_FRDL/2022/KLAUZULE_I_ASPEKTY_SPOLECZNE_W_ZAMOWIENIACH_PUBLICZNYCH.pdf

Klefas, A. (2022). Rola społecznych zamówień publicznych w przeprowadzeniu sprawiedliwej transformacji. Przegląd Ustawodawstwa Gospo­darczego, 3(885). https://doi.org/10.33226/0137-5490.2022.3.6

Kocowski, T. (2019). Spółdzielnia socjalna jako przedsiębiorca wykonujący działalność społecznie użyteczną. Państwo a przedsiębiorca – ak­tualne wyzwania, 329, 311–321. https://doi.org/10.19195/0524-4544.329.25

Moroń, D. (2019). Klauzule społeczne w zamówieniach publicznych jako forma wsparcia podmiotów publicznych. Studia Oeconomica Posna­niensia, 7(1), 80–97. https://doi.org/10.18559/SOEP.2019.1.5

Nowak, H., & Winiarz, M. (2023). Prawo zamówień publicznych. Komentarz. Warszawa: Urząd Zamówień Publicznych. https://www.gov.pl/ web/uzp/komentarz-do-prawa-zamowien-publicznych

Ołdak-Bułakowska, K. (2020). Dobre praktyki w zakresie społecznych kryteriów oceny ofert. Warszawa: Urząd Zamówień Publicznych. https://www.gov.pl/web/uzp/pakiet-dobrych-praktyk-w-zakresie-spolecznych-i-srodowiskowych-kryteriow-oceny-ofert

Ołdak-Bułakowska, K. (2023). Zamówienia zastrzeżone w praktyce. Zamówienia Publiczne. Doradca, 3, 6–11. https://zamowieniapubliczne­doradca.pl/zamowienia-zastrzezone-w-praktyce/

Pacut, A. (2024). Komercjalizacja organizacji pozarządowych w Polsce. Rekomendacje dla decydentów publicznych. Studia Biura Analiz Sejmowych, 4(80), 63–90. https://doi.org/10.31268/StudiaBAS.2024.24

Panasiuk, P. (2019). Klauzule społeczne w zamówieniach publicznych – moda czy realna potrzeba. Kontrola Państwowa, 2(385), 162–175. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-f3147efb-c547-4f08-bacc-22d4dd357861

Pieprzny, S. (2020). Powiat i gmina w systemie bezpieczeństwa lokalnego – możliwości i ograniczenia. Studia Iuridica, 85, 126–139. https:// doi.org/10.31338/2544-3135.si.2020-85.9

Pietrzakowicz, A. (2023). Samorząd a organizacje pozarządowe w systemie bezpieczeństwa. Ius et Administratio, 4(53), 129–154. https://doi. org/10.15584/iuseta.2023.4.12

Podgórska-Rykała, J. (2021). Samodzielczość prawotwórcza jednostek samorządu terytorialnego. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjolo­giczny, 4(83), 107–122. https://doi.org/10.14746/rpeis.2021.83.4.8

Schimanek, T. (2021). Aspekty społeczne w nowych zamówieniach publicznych. Warszawa: Urząd Zamówień Publicznych. https://www.gov. pl/web/uzp/aspekty-spoleczne-w-nowym-prawie-zamowien-publicznych

Akty prawne/Legal Acts

Rozporządzenie z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych), Dz.Urz. L 119 z 4.5.2016.

Ustawa z 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia, Dz.U. poz. 620.

Ustawa z 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych, tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1320 ze zm.

Ustawa z 7 maja 2009 r. zmianie z ustawy o spółdzielniach socjalnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw obserwowana, Dz.U. Nr 91, poz. 742.

Ustawa z 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych, tekst jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 178.

Ustawa z 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 823.

Ustawa z 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych, tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 1843.

Ustawa z 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości, tekst jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 98.

Ustawa z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, tekst jedn. Dz.U. 2025 poz. 913.

Ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, tekst jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 277.

 

Orzecznictwo sądowe/Case Law

Wyrok Sądu Najwyższego z 17 maja 2016 r., I PK 139/15, Legalis.

Wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie z 7 czerwca 2018, IX Ga 739/17, Legalis.

Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z 6 kwietnia 2017 r., KIO 564/17, Legalis.

Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z 7 sierpnia 2020 r., KIO 1608/20, Legalis.

Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z 2 czerwca 2021 r., KIO 1245/21, Legalis.

Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z 4 sierpnia 2022 r., KIO 1821/22, Legalis.

Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z 7 października 2022 r., KIO 2456/22, Legalis.

Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z 23 stycznia 2023 r., KIO 58/23, Legalis.

Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z 14 marca 2023 r., KIO 537/23, Legalis.

Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z 30 sierpnia 2024 r., KIO 2590/24, Legalis.