Związki zawodowe wobec algorytmów i systemów sztucznej inteligencji (SI): czy projekt zmiany ustawy o związkach zawodowych z 2024 r. zapewnia realny nadzór nad SI?

Celem artykułu jest ocena, czy projekt nowelizacji ustawy o związkach zawodowych z 2024 r., przyznający związkom zawodowym prawo do informacji o systemach SI i algorytmach stosowanych przez pracodawców, zapewnia realny nadzór nad tymi technologiami. Autor dowodzi, że samo prawo do informacji jest niewystarczające bez mechanizmów konsultacji, współdecydowania i nadzoru. Omawia regulacje unijne i rozwiązania w Hiszpanii, Niemczech, Włoszech i Norwegii, proponując rozszerzenie projektowanego przepisu o obowiązek konsultacji, ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa oraz możliwość korzystania z niezależnych ekspertów. W konkluzji podkreśla konieczność włączenia pracowników i związków zawodowych w procesy cyfrowej transformacji.

Bibliografia/References

 

Adadi, A., Berrada, M. (2018). Peeking Inside the Black-Box: A Survey on Explainable Artificial Intelligence (XAI), IEEE Access, (6)

Aloisi, A. (2024). Regulating Algorithmic Management at Work in the European Union: Data Protection, Non-discrimination and Collective Rights, International Journal of Comparative Labour Law and Industrial Relations (1).

Aloisi, A., De Stefano, V. (2022). Your Boss Is an Algorithm, Bloomsbury Publishing.

Barański, M. (2022). Initial Remarks on Artificial Intelligence and Axiological Foundations of Labour Law, Studia z Zakresu Prawa Pracy i Polityki Społecznej (2), s. 85–93. DOI:10.4467/25444654SPP.22.008.15682

Barłóg, M., Pisarczyk, Ł. (2024). Polskie związki zawodowe w procesie zarządzania algorytmicznego w środowisku pracy, Studia z Zakresu Prawa Pracy i Polityki Społecznej (31)3, s. 221–235. DOI:10.4467/25444654SPP.24.013.19930

Bini, S. (2023). “Industry 5.0” and digital information at the workplace: reflections from Spain. W E. Menegatti (Red.), Law, Technology and Labour. https://illej.unibo.it/pages/estudies.

Cristofolini, C. (2024). Navigating the impact of AI systems in the workplace: strengths and loopholes of the EU AI Act from a labour per spective, Italian Labour Law e-Journal (17)1. DOI:10.6092/issn.1561-8048/19796

Czarzasty, J., Surdykowska, B. (2024). Cyfryzacja pracy i zatrudnienia. Zagrożenie czy szansa dla pracowników?, Komisja Krajowa NSZZ „Solidarność”.

De Stefano, V., Doellgast V. (2023). Introduction to the Transfer special issue. Regulating AI at work: labour relations, automation, and algorithmic management, Transfer (29)1. DOI:10.1177/102425892311576

Doellgast, V., Wagner I., O’Brady S. (2022). Negotiating limits on algorithmic management in digitalised services: cases from Germany and Norway, Transfer (29)1. DOI:10.1177/102425892211430

ETUC. (2022). ETUC Resolution calling EU Directive on Algorithmic Systems at Work. https://etuc.org/en/document/etuc-resolution-cal ling-eu-directive-algorithmic-systems-work#_ftn9.

Fløtten, T., Jordfald, B. (2019). Den norske modellen – en supermodell? Oslo. https://supermodellen.no/wp-content/uploads/2020/01/Super modellen-Fafo-2020.pdf.

Georgiou, D., Barnard, C. (2023). The Digitalisation of Work and the EU: Jurisprudential and Regulatory Responses in the Labour and Social Field. W: M. De Vos, G. Anderson, E. Verhulp (Red.), The Cambridge Handbook of Technological Disruption in Labour and Employment Law. Cambridge University Press.

Gyulavári, T., Menegatti, E. (2022). Decent Work in the Digital Age. European and Comparative Perspectives, Hart Publishing.

Jaspers, T., Mądrzycki, B., Pisarczyk, Ł. (2024). Collective Bargaining in Technology-Based Employment, Białostockie Studia Prawnicze (29)2. DOI:10.15290/bsp.2024.29.02.04

Juego, B., Østbø Kuldova, T., Oosterwijk ,G.R. (2024). Algorithms by and for the Workers: Towards a Fair, Democratic and Humane Dig italisation of the Workplace, Foundation for European Progressive Studies (FEPS). https://feps-europe.eu/wp-content/uploads/2024/01/ PS-Algorithms-by-and-for-the-workers.pdf.

Kelly-Lyth, A. (2021). Dispatch No. 39 – European Union: The AI Act and Algorithmic Management, Comparative Labor Law & Policy Journal, Dispatches (10).

Klebe, T., Wenckebach, J. (2020). Künstliche Intelligenz – Handlungsfeld für betriebliche Mitbestimmung und Arbeitsrechtsregulierung. W V. Bader, S. Kaiser (Red.), Arbeit in der Data Society. Zukunftsfähige Unternehmensführung in Forschung und Praxis. Springer

Gabler. Klengel, E., Wenckebach, J. (2021). Artificial Intelligence, Work, Power Imbalance and Democracy – Why Co-determination Is Essential, Italian Labour Law e-Journal (14)2. DOI:10.6092/issn.1561-8048/14099

Korgul, K., Witczak, J., Święcicki, I. (2024). AI na polskim rynku pracy. Polski Instytut Ekonomiczny.

Kozłowski, J. (2024). Akt o w sprawie sztucznej inteligencji – charakterystyka unijnej regulacji opartej na ryzyku, Europejski Przegląd Sądowy (12).

Kurczewska, K. (2023). Ocena komisyjnego projektu nowelizacji ustawy o związkach zawodowych (druk sejmowy nr 2642), ZN BAS (1)77.

Latos-Miłkowska, M. (2023). Trade union control over the use of artificial intelligence in employment in Polish labour law, Hungarian Labour Law e-journal (2).

Latos-Miłkowska, M, Kibil, M. (2024). Czy jesteśmy gotowi na sztuczną inteligencję w zatrudnieniu? Studia z Zakresu Prawa Pracy i Polityki Społecznej 31(3) s. 153–166; DOI:10.4467/25444654SPP.24.013.19925

Mannino di Fulvio (2025). Ley rider: a new era for digital platform workers’ rights in Spain, Diritto della Sicurezza sul Lavoro (1).

Nowik, P. (2022). New Challenges for Trade Unions in the Face of Algorithmic Management in the Work Environment, Studia z Zakresu Prawa Pracy i Polityki Społecznej (29)2. DOI:10.4467/25444654SPP.22.011.15685

Nowik, P. (2023). Algorithmic Management in the Work Environment: Responsible Interaction between the Employer, Technology Supplier, and Trade Union, Krytyka Prawa. Niezależne Studia nad Prawem (4). DOI:10.7206/kp.2080-1084.640

Østbø Kuldova, T., Rudningen, G. (2024). Algorithmic Governance and Co-Determination in Norway, Foundation for European Progressive Studies (FEPS) & DeFacto. https://feps-europe.eu/wp-content/uploads/2024/11/Algorithmic-governance-in-Norway.pdf.

Otto, M. (2022). Dyskryminacja algorytmiczna w zatrudnieniu. Zarys problemu, Studia z Zakresu Prawa Pracy i Polityki Społecznej (29)2, s. 145–160. DOI:10.4467/25444654SPP.22.012.15686

Perez del Prado, D. (2024). The Challenges of Algorithm Management: The Spanish Perspective, Bialystok Legal Studies (29)2. DOI: 10.15290/bsp.2024.29.02.10

Ponce Del Castillo, A., Taes, S. (2025). Artificial Intelligence and Labor Law. W: N.A. Smuha (Red.), The Cambridge Handbook of the Law, Ethics and Policy of Artificial Intelligence. Cambridge University Press.

Potocka-Sionek, N., Aloisi, A. (2025). The ‘spillover effect’ of algorithmic management and how (not) to tame it. W K. Vandaele, S. Rainone (Red.), The Elgar companion to regulating platform work. Insights from the food delivery sector. EE.

Rzymowski, J. (2024). Definicja prawnicza sztucznej inteligencji na podstawie rozporządzenia PE i Rady (UE) 2024/1689 w sprawie sztucznej inteligencji, Przegląd Prawa Publicznego (11), s. 56–63

Stefański, K., Żywolewska, K. (2024). Lack of Transparency in Algorithmic Management of Workers and Trade Unions’ Right to Informa tion: European and Polish Perspectives, Białostockie Studia Prawnicze (29)2. DOI:10.15290/bsp.2024.29.02.05

Todolí-Signes, A. (2021). Spanish riders law and the right to be informed about the algorithm, European Labour Law Journal (12)3. DOI:10.1177/20319525211038327

Walker, M. (2024). The Impact of AI on Contracts and Unionisation. W: M. Garcia-Murillo, I. MacInnes, A. Renda (Red.), Handbook of Artificial Intelligence at Work: Interconnections and Policy Implications. Edward Elgar.

Zappalà, L. (2023). Transparency and Comprehensibility of Working Conditions and Automated Decisions: Is It Possible to Open the Black Box?, The Italian Law Journal (9)2.

Zöllner, A. (2025). Künstliche Intelligenz und Mitbestimmung im Hochschul- und Wissenschaftsbetrieb, Ordnung der Wissenschaft (1).