Innowacyjność rynku finansowego jako założenie normatywne unijnych i krajowych regulacji prawnych

Obecny stan prawny, jak również historyczna perspektywa pozwalają uznać, że prawodawca unijny nie pozostaje obojętny wobec zachodzących zmian technologicznych. Dążąc do zapewnienia zajmowania wiodącej pozycji UE w zakresie technologii w różnych obszarach życia obywateli i funkcjonowania gospodarki, musi tworzyć właściwe środowisko prawne. Mając na uwadze, że dynamika zmian jest odczuwalna zwłaszcza w obszarze rynku finansowego, którego potencjał do rozwoju innowacyjnych usług i rozwiązań jest jednym z wyższych, należy podkreślić, że regulacja tego rynku ma istotne znaczenie dla zapewnienia, aby jego uczestnicy mogli korzystać z nowych technologii w sposób pobudzający rozwój rynku, ale również zgodnie z unijnymi wartościami, w szczególności dla dobra jednostki i ogółu. Można zatem postawić tezę, że innowacyjność rynku finansowego staje się założeniem normatywnym przy tworzeniu aktów prawa unijnego i krajowego prawa rynku finansowego. Teza ta zostanie poddana refleksji naukowej w niniejszym opracowaniu.

Bibliografia/References

Literatura/Literature

Bettinger, A. (1972). Fintech: A series of 40-time shared models used at Manufacturers Hanover Trust Company. Interfaces, 2(4), 62.

Dörry, S. (2022). The dark side of innovation in financial centres: Legal designs and territorialities of law. Regional Studies, 59(1). 1–2. https://doi.org/10.1080/00343404.2022.2107629

Hrabčák, L. & Štrkolec, M. (2024). EU Regulation of the Crypto-Assets Market. Białostockie Studia Prawnicze, 29(1), 27–45. https://bsp.uwb.edu.pl/issue/view/59

Kamiński, R. (2018). Istota innowacji – definicje, wyznaczniki i rodzaje. W: R. Kamiński (red.), Innowacje gospodarcze. Wybrane aspekty ekonomiczne i prawne (s. 13–24). Wydawnictwo Naukowe UAM.

Löhr, K. (2016). The Science of Innovation: A Comprehensive Approach for Innovation Management. De Gruyter Oldenbourg. https://doi.org/10.1515/9783110343809

Nieborak, T. (2017). Rynek finansowy jako dobro wspólne. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 79(3), 161–174. https://doi.org/10.14746/rpeis.2017.79.3.13

Pawlik, A. (2010). Ustrojowoprawne podstawy wdrażania instrumentów stymulowania innowacji w rozwoju regionu. Przegląd Prawa Publicznego, (7-8), 121–130.

Prokurat, J. (2014). Podatkowe instrumenty wspierania działalności innowacyjnej. Przegląd Podatkowy, (7), 29–34.

Schueffel, P. (2016). Taming the beast: A scientific definition of Fintech. Journal of Innovation Management, 4(4), 32–54. https://doi.org/10.24840/2183-0606_004.004_0004

Sekhar, G. V. S. (2018). Financial Innovation. Theories, Models and Regulation. Vernon Press.

Srokosz, W. (2020). Law and innovations on the financial market. W: M. Radvan, J. Gliniecka, T. Sowiński, & P. Mrkývka (eds.), The financial law towards challenges of the XX century: Conference proceedings (s. 635–648). Publications of the Masaryk University, editions Scientias.

Szczepańska, E., Osuch-Rak, E., & Proczek, M. (2018). Od gospodarki opartej na wiedzy do gospodarki uczącej się – współczesna polityka innowacyjna UE a gospodarcze wyzwania globalne. Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, (372), 122–135.

Szpringer, W. (2017). Nowe technologie a sektor finansowy. FinTech jako szansa i zagrożenie. Poltex.

Trang, N. T. T., Trai, D. V., Nogalski, B., & Tien, N. H. (2024). El papel de las instituciones supervisoras en el apoyo a las innovaciones Fintech. Brazilian Journal of Development, 10(8), 1–19. https://doi.org/10.34117/bjdv10n8-010

Wierzbowski, M., Sobolewski, L. & Wajda, P. (red.). (2023). Ustawa o nadzorze nad rynkiem finansowym. W: M. Wierzbowski, L. Sobolewski, & P. Wajda (red.), Prawo rynku kapitałowego. Komentarz. Tom 2 (wyd. 4) (s. 853–865). C.H.Beck.

Żero, S. (2018). Różnice w interpretacji pojęć innowacji oraz imitacji. W: E. Gruszewska, A. Matel, & E. Kuzionko-Ochrymiuk (red.), Współczesne problemy ekonomiczne w badaniach młodych naukowców. Tom 2. Zarządzanie organizacją, finanse i inwestycje (s. 34–47). Polskie Towarzystwo Ekonomiczne.

 

Akty prawne/Legal acts

Dyrektywa 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21.04.2004 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych zmieniająca dyrektywę Rady 85/611/EWG i 93/6/EWG i dyrektywę 2000/12/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylająca dyrektywę Rady 93/22/EWG (Dz.Urz.UE L 145, 30.04.2004) – MiFID.

Dyrektywa 2004/109/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15.12.2004 r. w sprawie harmonizacji wymogów dotyczących przejrzystości informacji o emitentach, których papiery wartościowe dopuszczane są do obrotu na rynku regulowanym oraz zmieniająca dyrektywę 2001/34/WE (Dz.Urz.UE L 390, 31.12.2004).

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/50/UE z dnia 22.10.2013 r. zmieniająca dyrektywę 2004/109/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie harmonizacji wymogów dotyczących przejrzystości informacji o emitentach, których papiery wartościowe dopuszczane są do obrotu na rynku regulowanym, dyrektywę 2003/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie prospektu emisyjnego publikowanego w związku z publiczną ofertą lub dopuszczeniem do obrotu papierów wartościowych oraz dyrektywę Komisji 2007/14/WE ustanawiającą szczegółowe zasady wdrożenia niektórych przepisów dyrektywy 2004/109/WE (Dz.Urz.UE L 294, 6.11.2013).

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/65/UE z dnia 15.05.2014 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych oraz zmieniająca dyrektywę 2002/92/WE i dyrektywę 2011/61/UE (Dz.Urz.UE L 173, 12.06.2014) – MiFID II.

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/97 z dnia 20.01.2016 r. w sprawie dystrybucji ubezpieczeń (wersja przekształcona) (Dz.Urz.UE L 26, 2.02.2016).

Europejska deklaracja praw i zasad cyfrowych w cyfrowej dekadzie 2023/C 23/01 (Dz.Urz.UE C 23, 23.01.2023).

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 17.05.2017 r. w sprawie FinTech: wpływ technologii na przyszłość sektora finansowego (2016/2243(INI)), P8_TA(2017)0211 (Dz.Urz.UE C, 30.08.2018).

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 8.10.2020 r. zawierająca zalecenia dla Komisji w sprawie finansów cyfrowych: pojawiające się zagrożenia w zakresie kryptoaktywów – wyzwania regulacyjne i nadzorcze w obszarze usług, instytucji i rynków finansowych (2020/2034(INL)) (2021/C 395/10) (Dz.Urz.UE C 395, 29.09.2021).

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 6.04.2022 r. w sprawie globalnego podejścia do badań i innowacji: strategia Europy na rzecz współpracy międzynarodowej w zmieniającym się świecie (Dz.Urz. UE C 434, 15.11.2022).

Rozporządzenie delegowane Komisji 2017/567 uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 600/2014 w odniesieniu do definicji, przejrzystości, kompresji portfela i środków nadzorczych w zakresie interwencji produktowej i pozycji (Dz.Urz.UE L 90, 31.03.2017).

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1093/2010 z dnia 24.11.2010 r. w sprawie ustanowienia Europejskiego Urzędu Nadzoru (Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego), zmiany decyzji nr 716/2009/WE oraz uchylenia decyzji Komisji 2009/78/WE (Dz.Urz.UE L 331, 15.12.2010).

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1094/2010 z dnia 24.11.2010 r. w sprawie ustanowienia Europejskiego Urzędu Nadzoru (Europejskiego Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych), zmiany decyzji nr 716/2009/WE i uchylenia decyzji Komisji 2009/79/WE (Dz.Urz.UE L 331, 15.12.2010).

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1095/2010 z dnia 24.11.2010 r. w sprawie ustanowienia Europejskiego Urzędu Nadzoru (Europejskiego Urzędu Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych), zmiany decyzji nr 716/2009/WE i uchylenia decyzji Komisji 2009/79/WE (Dz.Urz.UE L 331, 15.12.2010).

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 600/2014 z dnia 15.05.2014 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych oraz zmieniające rozporządzenie (EU) nr 648/2012 (Dz.Urz.UE L 173, 12.06.2014).

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2088 z dnia 27.11.2019 r. w sprawie ujawniania informacji związanych ze zrównoważonym rozwojem w sektorze usług finansowych (Dz.Urz.UE L 317, 9.12.2019).

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2175 z dnia 18.12.2019 r. zmieniające rozporządzenie (UE) nr 1093/2010 w sprawie ustanowienia Europejskiego Urzędu Nadzoru (Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego), rozporządzenie (UE) nr 1094/2010 w sprawie ustanowienia Europejskiego Urzędu Nadzoru (Europejskiego Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych), rozporządzenie (UE) nr 1095/2010 w sprawie ustanowienia Europejskiego Urzędu Nadzoru (Europejskiego Urzędu Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych), rozporządzenie (UE) nr 600/2014 w sprawie rynków instrumentów finansowych, rozporządzenie (UE) 2016/1011 w sprawie indeksów stosowanych jako wskaźniki referencyjne w instrumentach finansowych i umowach finansowych lub do pomiaru wyników funduszy inwestycyjnych oraz rozporządzenie (UE) 2015/847 w sprawie informacji towarzyszących transferom środków pieniężnych (Dz.Urz.UE L 334, 27.12.2019).

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/1503 z dnia 7.10.2020 r. w sprawie europejskich dostawców usług finansowania społecznościowego dla przedsięwzięć gospodarczych oraz zmieniające rozporządzenie (UE) 2017/1129 i dyrektywę (UE) 2019/1937 (Dz.Urz.UE L 347, 20.10.2020).

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/1925 z dnia 14.09.2022 r. w sprawie kontestowalnych i uczciwych rynków w sektorze cyfrowym oraz zmiany dyrektyw (UE) 2019/1937 i (UE) 2020/1828 (akt o rynkach cyfrowych) (Dz.Urz.UE L 265, 12.10.2022).

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2554 z dnia 14.12.2022 r. w sprawie operacyjnej odporności cyfrowej sektora finansowego i zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1060/2009, (UE) nr 648/2012, (UE) nr 600/2014, (UE) nr 909/2014 oraz (UE) 2016/1011 (Dz.Urz.UE L 333, 27.12.2022) – DORA.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1114 z dnia 31.05.2023 r. w sprawie rynków kryptoaktywów oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1093/2010 i (UE) nr 1095/2010 oraz dyrektyw 2013/36/UE i (UE) 2019/1937 (Dz.Urz.UE L 150, 9.06.2023) – MICA.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2859 z dnia 13.12.2023 r. w sprawie ustanowienia europejskiego pojedynczego punktu dostępu zapewniającego scentralizowany dostęp do publicznie dostępnych informacji mających znaczenie dla usług finansowych, rynków kapitałowych i zrównoważonego rozwoju (Dz.Urz.UE L 2859, 2023).

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z dnia 13.06.2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji oraz zmiany rozporządzeń (WE) nr 300/2008, (UE) nr 167/2013, (UE) nr 168/2013, (UE) 2018/858, (UE) 2018/1139 i (UE) 2019/2144 oraz dyrektyw 2014/90/UE, (UE) 2016/797 i (UE) 2020/1828 (akt w sprawie sztucznej inteligencji) (Dz.Urz.UE L 2024/1689, 12.07.2024).

Ustawa z dnia 4.09.1997 r. o działach administracji rządowej (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1275.).

Ustawa z dnia 5.06.1998 r. o samorządzie wojewódzkim (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 581).

Ustawa z dnia 21.07.2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 640 ze zm.).

Ustawa z dnia 30.05.2008 r. o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2474).

Ustawa z dnia 26.09.2014 r. o Polskiej Agencji Kosmicznej (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1957).

Ustawa z dnia 13.04.2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 568).

Ustawa z dnia 10.05.2018 r. o zmianie ustawy o usługach płatniczych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 1075).

 

Orzecznictwo/Judgments

Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z 26.10.2023 r. KIO 3023/23, LEX nr 3634677.

 

Inne źródła/Other sources

EBA. (2023). Work Programme, EBA/REP/2023/33 Final. https://www.eba.europa.eu/sites/default/files/2024-04/ba5d5cf5-220c-4531-811f-6e0a17ed88c2/EBA%20Work%20programme%202024%20-%20republished%20post%20final%202024-2026%20SPD%20-%20clean.pdf

ESA. (2023). Report: Update on the functioning of innovation facilitators – innovation hubs and regulatory sandboxes, 11 December 2023. https://www.eiopa.europa.eu/document/download/c72d7a3d-64c8-4370-9b94-466e8ec2e315_en?filename=Joint%20ESAs%20Report%20on%20Innovation%20Facilitators%202023%20-%20innovation%20hubs%20and%20regulatory%20sandboxes.pdf

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny. (2024). Opinia „Sektor finansowy UE – poprawa analizy i oceny – Strategiczne znaczenie sektora finansowego UE – jak poprawić analizę i ocenę” (Dz.Urz.UE C.2024.1564, 5.03.2024).

Komisja Europejska. (2020). Biała księga w sprawie sztucznej inteligencji. Europejskie podejście do doskonałości i zaufania, COM(2020) 65 final, Bruksela, 19.02.2020 r.

OECD. (2018). Podręcznik Oslo. Zasady gromadzenia i interpretacji danych dotyczących innowacji. Zalecenia dotyczące pozyskiwania, prezentowania i wykorzystywania danych dotyczących innowacji (wyd. 4), https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5496/18/1/1/podrecznik_oslo_2018_internet.pdf

Parlament Europejski i Rada. (2021). Wniosek Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiające zharmonizowane przepisy dotyczące sztucznej inteligencji (Akt w sprawie sztucznej inteligencji) i zmieniające niektóre akty ustawodawcze Unii, Bruksela, dnia 21.4.2021 r. COM(2021) 206 final 2021/0106 (COD).

Parlament Europejski. (b.d.). Polityka innowacji. https://www.europarl.europa.eu/factsheets/pl/sheet/67/innovationspolitik (dostęp: 23.08.24).

UKNF (Urząd Komisji Nadzoru Finansowego). (2020). Pismo z dnia 6.02.2020 r. Projekt zmian regulacyjnych MF i UKNF wspierany przez EBOR dot. wsparcia sektora FinTech.