Egzekwowanie prawa konkurencji UE na rynkach cyfrowych – argumenty na rzecz bardziej scentralizowanego podejścia

The current system of decentralized enforcement of Art. 101 and 102 TFEU sets up a flexible system of parallel enforcement competences of the European Commission and National Competition Authorities. This article discusses the current phenomenon of increasing NCA activity in the field of competition enforcement against EU-wide practices implemented by global market players operating in the digital environment. NCAs’ overactivity in this field leads to multiplication of legal investigations and raises legitimate questions of the effectiveness of competition enforcement, as well as predictability and proportionality. Based on such arguments, the article suggests to introduce a more centralized, consistent approach in reference to EU-wide infringements and, complementarily, to reform fining rules, which should ensure proportionality of fines for such competition restrictions.

Obecny zdecentralizowany system egzekwowania unijnego prawa konkurencji oparty jest na równoległych kompetencjach Komisji Europejskiej i organów ochrony konkurencji państw członkowskich UE do stosowania art. 101 i 102 TFUE. Artykuł analizuje zjawisko rosnącej aktywności krajowych organów ochrony konkurencji w zakresie egzekwowania prawa konkurencji wobec praktyk oddziałujących na cały obszar UE stosowanych przez podmioty działające globalnie na rynkach cyfrowych. Odnotowana nadaktywność organów krajowych w tego rodzaju sprawach może prowadzić do multiplikacji postępowań, rodząc wątpliwości z punktu widzenia efektywności, jak również przewidywalności i proporcjonalności interwencji podejmowanych w interesie ochrony konkurencji. Z tych względów autor postuluje przyjęcie bardziej scentralizowanego i jednolitego podejścia do opisanej kategorii naruszeń o wymiarze unijnym, a także reformę zasad nakładania kar pieniężnych za naruszenia zakazów praktyk ograniczających konkurencję w imię zapewnienia ich proporcjonalność.

Małe przedsiębiorstwa w erze platform cyfrowych – perspektywa prawa konkurencji

The digital revolution, apart from its particular impact on the economy, also generated specific competition problems and influenced the shape of competition rules. In the article I take a look at these changes from the perspective of small business. I refer to current changes in the EU competition law and to new legal acts concerning digital markets that pursue, to some extent, similar objectives to competition law (DMA). On this basis, I present how the challenges of digital economy marked by platformisation and the growing disparity between the big hi-tech companies and the rest of market players strengthened the tendency to treat SMEs favorably. At the same time, I make references to specific examples in legal provisions and case law showing that the contemporary EU competition law's favorable attitude towards smaller market players is not really a drastic change of rules but an effect of evolution of tendencies with strong roots in the pre-digital past.

Rewolucja cyfrowa wywarła wpływ na gospodarkę, generując także specyficzne problemy w sferze konkurencji i wpływając na kształt reguł ochrony konkurencji. W artykule przyglądam się tym zmianom z perspektywy małych przedsiębiorstw. Odnoszę się do ewolucji prawa konkurencji UE i do nowych aktów prawnych dotyczących rynków cyfrowych, które realizują zbliżone cele (DMA). Przedstawiam, jak wyzwania gospodarki cyfrowej naznaczone platformizacją i rosnącą dysproporcją między dużymi firmami high-tech a resztą uczestników rynku wzmocniły tendencję do zapewnienia MŚP ochrony instrumentami prawa konkurencji. Wskazuję konkretne przykłady w przepisach i orzecznictwie pokazujące, że przychylne nastawienie współczesnego prawa konkurencji UE do mniejszych przedsiębiorstw nie jest drastyczną zmianą reguł, ale efektem ewolucji tendencji mających silne korzenie w rzeczywistości sprzed cyfrowej rewolucji.

W dniu 6.06.2024 r. w Sali Lustrzanej Pałacu Staszica w Warszawie odbyła się V edycja Energetycznego Forum Nauki i Gospodarki, cyklicznej konferencji organizowanej przez Fundację Mercatus et Civis, Stowarzyszenie Rzeczników Konsumentów oraz Instytut Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk. Tematem przewodnim tegorocznej edycji Forum, nad którym patronat medialny objął „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego”, była dywersyfikacja technologii i bezpieczeństwo odbiorców energii.

W prawie konkurencji ustalił się podział na porozumienia, które ograniczają konkurencję ze względu na sam cel (charakter) oraz ze względu na skutek. Podział ma istotne znaczenie praktyczne, gdyż znacznie obniża obowiązki dowodowe organu ochrony konkurencji w przypadku zakwalifikowania kwestionowanej praktyki jako ograniczenie ze względu na cel — organ ochrony konkurencji nie musi udowodniać skutków praktyki. Wciąż brak jednolitej odpowiedzi na pytanie, czy domniemanie szkodliwości ograniczeń ze względu na cel można obalić z uwagi na kontekst konkretnej sprawy. Stanowisko polskich sądów dryfuje między formalnym a bardziej ekonomicznym podejściem. Bardziej jednoznacznie za podejściem ekonomicznym opowiada się orzecznictwo unijne. Celem artykułu jest przedstawienie i porównanie modeli antymonopolowej oceny porozumień ograniczających konkurencję ze względu na cel wypracowanych w orzecznictwie polskim i unijnym, oraz zaproponowanie rozwiązania, które powinno zostać przyjęte w polskim orzecznictwie. Autor argumentuje na rzecz badania przez organ antymonopolowy szerszego kontekstu ekonomicznego również porozumień z kategorii zazwyczaj zaliczanych do kategorii ograniczeń ze względu na cel, jeśli tylko przez stronę zostały przedstawione odpowiednie dowody i argumenty mogące obalić domniemanie szkodliwości porozumienia dla konkurencji.