O potrzebie nowej ustawy scaleniowej dla systemu zabezpieczenia emerytalnego w Polsce

Artykuł podejmuje analizę instytucjonalną obecnego sys-temu zabezpieczenia społecznego, wskazując na jego główne słabości, takie jak rozproszenie regulacji, niespój­ność zasad podlegania ubezpieczeniom, a także utrzymują­ce się przywileje emerytalne wybranych grup zawodowych. W kontekście zmian na rynku pracy, rozwoju atypowych form zatrudnienia, procesów demograficznych (starze­nie się ludności, migracje) oraz rosnącego zróżnicowania świadczeń emerytalnych względem płci, wieku i statusu zawodowego, konieczne jest ponowne przemyślenie i re­konstrukcja przez ustawodawcę kształtu systemu. Inspi­racją dla proponowanych działań jest ustawa scaleniowa z 1933 r., która w warunkach odbudowującego się pań­stwa z sukcesem zunifikowała wcześniejsze systemy zabez­pieczenia społecznego. Autorzy postulują opracowanie nowoczesnej ustawy scaleniowej, która – uwzględniając zarówno historyczne doświadczenia, jak i współczesne uwarunkowania – stworzy bardziej sprawiedliwy, przej­rzysty i zrównoważony system emerytalny, odpowiadają­cy wyzwaniom XXI wieku.

Bibliografia/References

 

Antonów, K. (2015). Zasady równości i sprawiedliwości społecznej w prawie emerytalnym. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin – Polonia, VOL. LXII, 2, 13–14. https://doi.org/10.17951 /g.2015.62.2.9

Barr, N., & Diamond, P. (2006). The economics of pensions. Oxford Review of Economic Policy, 22(1), 15–39. https://doi.org/10.1093/oxrep/ grj002

Bednarczyk, T. H., Bielawska, K., Jackowska, B., & Wycinka, E. (2019). Ekonomiczne i demograficzne uwarunkowania funkcjonowania i roz­woju ubezpieczeń, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, s. 51. ISBN 978-83-8206-017-1 (online)

Chybalski, F. (Red.). (2009). Otwarte fundusze emerytalne w Polsce. Analiza działalności inwestycyjnej, finansów oraz decyzji członków, C.H.Beck. ISBN 9788325507381

Easton, D. (1965). A Framework for Political Analysis. Prentice-Hall, Inc. ISBN 978-0133301830

Ebbinghaus, B., & Wiz, T. (2011). The Governance and Regulation of private pension in Europe. In B. Ebbinghaus (Ed.), The varieties of pension governance. Pension privatization in Europe (pp. 355-356). Oxford University Press. ISBN 9780199586028

Góra, M. (1999). Ekonomiczne podstawy funkcjonowania nowego systemu emerytalnego w Polsce. Gospodarka Narodowa, 3, 9–24.

Góra, M. (2003). System emerytalny. Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne. Warszawa. ISBN 83-208-1451-0

Grodzicki, M. J. (2012). Emerytury branżowe w Polsce w kontekście teorii grup interesu. Studia Ekonomiczne, 3, 345–370.

GUS (Główny Urząd Statystyczny). (2024a). Rocznik Demograficzny. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/roczniki-statystyczne/ roczniki­-statystyczne/rocznik-demograficzny-2024,3,18.html#

GUS (Główny Urząd Statystyczny). (2024b). Przeciętne zatrudnienie i wynagrodzenia w gospodarce narodowej w 2023 r. – dane ostateczne. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rynek-pracy/pracujacy-zatrudnieni-wynagrodzenia-koszty-pracy/przecietne-zatrudnienie-i-wyna­grodzenia-w-gospodarce-narodowej-w-2023-r-dane-ostateczne,17,8.html

GUS (Główny Urząd Statystyczny). (2024c). Emerytury i renty w 2023 r. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/warunki-zycia/dochody -wydat­ki-i-warunki-zycia-ludnosci/emerytury-i-renty-w-2023-r-,32,15.html

Jach-Męczekalska, I. (2016). Prawne aspekty transformacji systemu ochrony zdrowia w Polsce po 1989 roku. Interdyscyplinarne studium z za­kresu nauk o zdrowiu i nauk prawnych (rozprawa doktorska, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu). Biblioteka Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu. https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/488359/edition/394525/content; https://www.wbc. poznan.pl/Content/394525/PDF/index.pdf

Jarosz, A. (2009). Ustawa scaleniowa 1933. Próba ujednolicenia systemu ubezpieczeń społecznych w II RP. W: E. Kościk, T. Głowiński (Red.), Między zacofaniem a modernizacją. Społeczno-gospodarcze problemy ziem polskich na przestrzeni wieków (s. 171–176). Gajt. https://open.icm. edu.pl/handle/123456789/13196

Jarosz-Nojszewska, A. (2012). Ubezpieczenie emerytalne robotników w Polsce w latach 1918–1939. W: J. Chumiński, M. Zawadka (Red.), Z dziejów przemysłu przed 1945 r. (s. 271–279). Gajt. https://open.icm.edu.pl/handle/123456789/9288

Jedynak, T. (2022). Behawioralne uwarunkowania decyzji przejścia na emeryturę. C.H.Beck. ISBN: 978-83-8235-849-0

Katz, D., & Kahn, R. L. (1978). The Social Psychology of Organizations. Wiley. ISBN 9780471023555

Karbownik, I. (2016). Modyfikacja włókien z zastosowanie wybranych technik i nanotechnologii. Monografie Politechniki Łódzkiej. ISBN: 9788372837363

Kasprowicz, Ł. (2019). Problematyka przywilejów w systemie zabezpieczenia społecznego. Ius Novum, 13(1), 155–176. DOI: 10.26399/iusno­vum.v13.1.2019.09/l.kasprowicz

Kłos, B. (2008). Wiek emerytalny kobiet i mężczyzn. Infos. Zagadnienia społeczno-gospodarcze, 3(27), 2. https://orka. sejm.gov.pl/WydBAS. nsf/0/D8FD27CD446CB5DDC12573E800318FA1/$file/infos_027.pdf

Kłos, B. (2017). Zróżnicowanie uprawnień emerytalnych w Polsce. Infos. Zagadnienia społeczno-gospodarcze, 7(230), 2–4. https://orka.sejm. gov.pl/WydBAS.nsf/0/A9D74CBFC7428794C125812C0030B871/$file/Infos_230.pdf

Korczak, J. (2020). Dyspersja administracji jako przyczyna niepomijalności administracji publicznej. Acta Universitatis Wratislaviensis, 4001, 331, 162. https://doi.org/10.19195/0524-4544.331.14

Kowalik, T. (1997). Czy sprawiedliwość społeczna kosztuje? Artykuł polemiczny na marginesie książki pt. „Efektywność a sprawiedliwość”. Ekonomista, 3, 293-318. ISSN 0013-3205

Krajewski, M. (2022). Zbieg tytułów w ubezpieczeniach emerytalnym i rentowych. Między ochroną a elastycznością. Studia BAS, 4(72), 7–23. DOI: https://doi.org/10.31268/StudiaBAS.2022.25

Lesiak, P. (2014). Zjawiska piezooptyczne i elastooptyczne w fotonicznych kom pozytach polimerowych. Prace Naukowe, Fizyka, z. 57, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej. ISBN 978-83-7814-423-6

Malaka, A. (2013). Ustawa scaleniowa – okoliczności jej uchwalenia i znaczenie dla rozwoju ubezpieczenia społecznego. W: Ł. Kucharczyk-Rok, O. Rawski, A. Żołna (Red.), Ubezpieczenie społeczne – dawniej i dziś. W 80-lecie uchwalenia ustawy o ubezpieczeniu społecznym (s. 9–10). ZUS, PSUS. ISBN 978-83-919310-4-2

Nielsen. M.M., & Ben Dhaou, S. (2023). Digital transformation of social security administration and services: a comparative analysis of Australia, Canada, Denmark and France. ILO Working Paper, 93. DOI:10.54394/RRID1984

Nietupska, A. (2015). Wpływ zmian demograficznych na ekonomiczne zabezpieczenie starości społeczeństwa w Polsce. Społeczeństwo i Ekonomia, 1(3), 33–46. ISSN 2353-8937

Ostrom, E. (1990). Governing the Commons: The Evolution of Institutions for Collective Action. Cambridge University Press. ISBN 0521405998

Owsiak B. (2017), Popularyzowanie wiedzy o ubezpieczeniach społecznych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ubezpieczenia Społeczne. Teoria i praktyka, 1(132), 80.

Pawłowska-Tyszko, J., Soliwoda, M., Pieńkowska-Kamieniecka, S., & Walczak, D. (2015). Stan obecny i perspektywy rozwoju systemu podatko­wego i ubezpieczeniowego polskiego rolnictwa. Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy. ISBN 978-83-7658-572-7

Peters, B.G. (2012). Institutional Theory in Political Science: The New Institutionalism. Continuum. ISBN 144113042X

Pieńkowska-Kamieniecka, S., Wojewódka, M., Kolek, A., & Walczak, D., (2017). Zaufanie na rynku finansowym a oszczędzanie na starość przez gospodarstwa domowe w Polsce, Zarządzanie i Finanse. Journal of Management and Finance, 15(2/2), 111–122. ISSN: 2084-5189

Rutecka-Góra, J., Pieńkowska-Kamieniecka, S., & Turenr, J. (2024). Complex pension products: A multidimensional approach. Financial Internet Quarterly, 20(1), 14–28. DOI: https://doi.org/10.2478/fiqf-2024-0002

Szukalski, P. (2011). Starzenie się ludności – wyzwanie XXI wieku. W: P. Szukalski, Z. Szweda-Lewandowska, Elementy gerontologii społecznej. W: P. Szukalski, Z. Szweda-Lewandowska (Red.), Skrypt dla studentów Podyplomowego Studium Gerontologii Społecznej UŁ (s. 5–26).Wydawnictwo Biblioteka.

Szumlicz, T. (2005). Ubezpieczenie społeczne. Teoria dla praktyki, Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz–Warszawa, 243, ISBN: 8389073978

Szumlicz, T. (2014). Dyskredytacja rozwiązań kapitałowych w systemie zabezpieczenia emerytalnego (artykuł recenzyjny). Wiadomości Ubez­pieczeniowe, 3, 3–14.

Uścińska, G. (2005). Świadczenia z zabezpieczenia społecznego w regulacjach międzynarodowych i polskich: studium porównawcze. IPISS. ISBN 83-87890-68-5

Walczak, D. (2019). Przywileje w zabezpieczeniu na starość w Polsce. Wydawnictwo. Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. ISBN 978-83-231-4140-2

Wyżnikiewicz, Z. (1938). Ustawodawstwo śląskie o ubezpieczeniu społecznym. Wydawnictwa Instytutu Śląskiego.

ZUS (Zakład Ubezpieczeń Społecznych) (2025). Ważniejsze informacje z zakresu ubezpieczeń społecznych 2024 r. https://www.zus.pl/docu­ments /10182/167633/Wa%C5%BCniejsze+informacje+z+zakresu+ubezpiecze%C5%84+spo%C5%82ecznych+2024+r.pdf/37faf9ae­-15b7-a541-170e-46244f15e39d?t=1748337911759

Żukowski, M. (1997). Wielostopniowe systemy zabezpieczenia emerytalnego w Unii Europejskiej i w Polsce: Między państwem a rynkiem. Zeszyty Naukowe. Seria 2, Prace Habilitacyjne/Akademia Ekonomiczna w Poznaniu, 151, 17. ISBN 1230-6673.