Praca i Zabezpieczenie Społeczne 11/2025

Potrzeby ubezpieczeniowe wyrażają zakres i poziom ocze­kiwanego bezpieczeństwa finansowego, jaki podmiotom ekonomicznym mogłoby zapewniać zastosowanie ochrony ubezpieczeniowej. Kompleksowe podejście do problemu zaspokajania potrzeb ubezpieczeniowych gospodarstw do­mowych wymaga zarówno uwzględniania rozwiązań ubez­pieczeniowych występujących w systemie zabezpieczenia społecznego, jak i dostrzeżenia istotnych cech charakte­ryzujących i różnicujących gospodarstwa domowe jako interesariuszy oferty ubezpieczeń prywatnych. Znaczenie takiego podejścia do procesu zaspokajania potrzeb ubez­pieczeniowych przez gospodarstwa domowe jest szczegól­nie istotne w kontekście ustawowego obowiązku analizy potrzeb i wymagań klienta w oferowaniu prywatnej ochro­ny ubezpieczeniowej. Celem artykułu jest próba wyjaśnie­nia i usystematyzowania zagadnień ubezpieczeniowych w systemie zabezpieczenia społecznego oraz teoretyczne przybliżenie problemu konstruowania ochrony ubezpiecze­niowej, którą można by praktycznie zapewniać gospodar­stwom domowym poprzez doubezpieczenie uzupełniające ochronę publiczną o ochronę prywatną. Podjęte w artykule rozważania podporządkowane są tezie, że zaspokojenie ubezpieczeniowych potrzeb gospodarstw domowych ma zapewniać przede wszystkim właściwie skonstruowany system ubezpieczeń społecznych, którego zakres i poziom może być uzupełniany przez komplementarną, odpowied­nio przedstawianą i dobraną ofertę ubezpieczeń prywat­nych, w szczególności po wdrożeniu ustawy o dystrybucji ubezpieczeń wprowadzającej obowiązek analizy potrzeb i wymagań klienta.

Artykuł podejmuje analizę instytucjonalną obecnego sys-temu zabezpieczenia społecznego, wskazując na jego główne słabości, takie jak rozproszenie regulacji, niespój­ność zasad podlegania ubezpieczeniom, a także utrzymują­ce się przywileje emerytalne wybranych grup zawodowych. W kontekście zmian na rynku pracy, rozwoju atypowych form zatrudnienia, procesów demograficznych (starze­nie się ludności, migracje) oraz rosnącego zróżnicowania świadczeń emerytalnych względem płci, wieku i statusu zawodowego, konieczne jest ponowne przemyślenie i re­konstrukcja przez ustawodawcę kształtu systemu. Inspi­racją dla proponowanych działań jest ustawa scaleniowa z 1933 r., która w warunkach odbudowującego się pań­stwa z sukcesem zunifikowała wcześniejsze systemy zabez­pieczenia społecznego. Autorzy postulują opracowanie nowoczesnej ustawy scaleniowej, która – uwzględniając zarówno historyczne doświadczenia, jak i współczesne uwarunkowania – stworzy bardziej sprawiedliwy, przej­rzysty i zrównoważony system emerytalny, odpowiadają­cy wyzwaniom XXI wieku.

Celem artykułu jest przedstawienie ubezpieczenia z tytułu opieki długoterminowej w Japonii w ujęciu dynamicznym, uwzględniającym genezę jego wprowadzenia ćwierć wie­ku temu, cele i współczesne reguły, a także współczesne wyzwania, wobec których stoi tamtejszy system zabezpie­czenia z tytułu opieki długoterminowej. Autor opiera się zarówno na analizie literatury przedmiotu oraz japońskich dokumentach i źródłach publicznych, jak i wykorzystuje materiały i wnioski z udziału w wizycie studyjnej w tym kraju organizowanej przez Bank Światowy dla polskich ekspertów i urzędników pod koniec 2024 r. Z uwagi na praktyczno-porównawczy cel wizyty w artykule znajdą się także odniesienia do krajowych wyzwań – w zakresie inspi­racji, których przykład japoński może dostarczyć w Polsce. Zdaniem autora japońskie rozwiązania mogą stanowić cenny punkt odniesienia w reformowaniu czy korygowaniu rodzimego systemu opieki, a inspirująca może być zarów­no sama konstrukcja prawna japońskiego systemu ubez­pieczenia opiekuńczego, jak i niektóre inne parametry tamtejszego modelu, które wymagałyby dalszej eksploracji i osobnego potraktowania także na gruncie krajowych ana­liz i badań.

Molestowanie seksualne jest kategorią prawa pracy, a sek­sualne wykorzystanie stosunku zależności wyczerpuje zna­miona przestępstwa. Ustawodawca przewiduje ochronę przed takimi nadużyciami rozróżniając je od siebie, choć ich dystynkcja nie zawsze jest prosta na kanwie konkret­nych zachowań. Celem niniejszego opracowania jest pre­zentacja rozumienia molestowania seksualnego i cech seksualnego wykorzystania stosunku zależności oraz ich analiza w świetle rozwiązań Kodeksu pracy i Kodeksu karnego z próbą zakreślenia granicy między nimi i uchwy­cenia tego, co jest dla nich wspólne. Ma ono oryginalny wymiar, gdyż dotychczas na łamach opracowań prawni­czych nie poddano tej materii pogłębionym eksploracjom badawczym.

W świecie, w którym występują kryzysy wojenne, giełdo­we, inflacyjne, polityczne, kluczowe dla pewnego finanso­wego zabezpieczenia starości jest znalezienie bezpiecznej metody finansowania świadczeń emerytalnych. Występują dwie metody finansowania emerytur – repartycyjna oraz kapitałowa. To metodzie repartycyjnej należy przyznać przymiot bezpieczeństwa. W przeciwieństwie do metody kapitałowej, metoda repartycyjna jest odporna na inflację, ponieważ wpływające składki są natychmiast wydatkowa­ne na wypłatę bieżących emerytur, a więc brak jest upływu czasu, który mógłby obniżyć wartość pieniądza. Metoda repartycyjna również jest bardziej odporna na kryzysy wo­jenne czy polityczne, gdyż nie istnieją żadne realne środki, które interwencja zbrojna mogłaby uszczuplić, czy które mogłyby zostać przetransferowane w wyniku decyzji po­litycznej. Metoda repartycyjna jest natomiast podatna na kryzysy demograficzne. Ale metoda kapitałowa również nie jest wolna od wpływu demografii, jeśli środki są loko­wane na giełdzie państwa obciążonego demograficznie, co może oddziaływać na wysokość stóp zwrotu. Bezpieczny system emerytalny powinien opierać się przede wszystkim o metodę repartycyjną.

W artykule przedstawiono znaczenie zmiany legislacyjnej z 2016 r. wprowadzającej dodatkowy mechanizm wynagra­dzania menedżerów spółek z udziałem Skarbu Państwa. Wynagrodzenie zmienne należy uznać za wartościowy i potrzebny instrument motywujący kadrę zarządzającą. Ważną intencją autorów tej ustawy jest powiązanie wyna­grodzeń osób zarządzających spółkami z udziałem Skarbu Państwa z faktycznym rozwojem i zwiększaniem wartości zarządzanych podmiotów. Warto zaznaczyć, że przyję­ty mechanizm służy zniwelowaniu zagrożeń wykazanych w teorii agencji, opisującej różnice zachodzące między interesem spółki a interesem menedżera. Konsekwencje takich sprzecznych interesów wydają się dość oczywiste, czemu przyjęte regulacje mają zapobiec. Obowiązują­cy model nie oznacza pełnego zabezpieczenia interesów spółek, wymaga bowiem precyzyjnego opracowania celów zarządczych przez nadzór właścicielski i organy nadzoru, których działalność powinna wiązać się z profesjonalnym wykorzystaniem pełnej wiedzy na temat bieżącej działal­ności spółki.

Wynikające z dyrektywy 2022/2041 zobowiązanie państw członkowskich do podniesienia poziomu objęcia ukła­dami zbiorowymi pracy skłania do podjęcia dyskusji nad sposobami realizacji tego celu. Jednym z nich może być zawieranie układów zbiorowych pracy w administracji pu­blicznej. Celem niniejszego artykułu jest w związku z tym pogłębiona analiza regulacji układów zbiorowych pracy w administracji publicznej w świetle nowoprzyjętej usta­wy o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbio­rowych. Nadto, dokonanie oceny, na ile regulacja prawna dotycząca tej problematyki, wynikająca z nowoprzyjętej ustawy, sprzyja zawieraniu układów zbiorowych pracy w tym sektorze.

Autorka omawia najnowszy judykat Sądu Najwyższego dotyczący problematyki zawyżania świadczeń z ubezpie­czenia społecznego przez osoby prowadzące pozarolnicza działalność gospodarczą. Opracowanie zawiera usyste­matyzowany opis dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego w zakresie dotyczącym pojęcia świadczenia nienależnie pobranego.

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z paź­dziernika 2024 r. w sprawie C-314/23 Air Nostrum stano­wi istotny punkt odniesienia w debacie dotyczącej zakresu ochrony przed pośrednią dyskryminacją płacową. Trybunał zajął w nim stanowisko o ambiwalentnym charakterze: z jed­nej strony rozszerzył pojęcie „wynagrodzenia” w rozumieniu dyrektywy 2006/54/WE, obejmując nim m.in. diety dzienne stanowiące zryczałtowaną rekompensatę kosztów ponoszo­nych przez pracowników w związku z wykonywaniem obo­wiązków służbowych poza stałym miejscem pracy, z drugiej jednak strony ograniczył stosowanie zasady równości do przypadków „takiej samej pracy lub pracy o jednakowej war­tości”. W konsekwencji rozstrzygnięcie to może przyczyniać się do utrwalania istniejących różnic płacowych w sektorach charakteryzujących się wysokim stopniem segregacji zawo­dowej ze względu na płeć. Orzeczenie unaocznia potrzebę przyjęcia bardziej progresywnego podejścia do problemu dyskryminacji strukturalnej, wykraczającego poza formalne deklaracje równości.