Whistleblowing a tajemnica zawodowa radcy prawnego

Zakres zastosowania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa w Unii (Dz.U.UE. L. 2019.305.171, dalej: dyrektywa), w istotny sposób poszerza krąg podmiotów, które będą zobowiązane zapewnić funkcjonujące mechanizmy do zgłaszania rozpoznanych nieprawidłowości. Po poprawkach Senatu w dniu 14 czerwca 2024 r. przyjęto długo procedowaną ustawę o ochronie sygnalistów (Dz.U. poz. 928), której celem jest zabezpieczenie osób zgłaszających naruszenia prawa w miejscu pracy. Ustawa ta jest implementacją wyżej wymienionej dyrektywy, stanowi istotny krok w kierunku zwiększenia transparentności i zgodności z prawem w polskich podmiotach publicznych i prywatnych. Celem artykułu jest przybliżenie pojęcia i definicji sygnalisty, regulacji systemowych zawartych w dyrektywie, ochrony sygnalistów w polskim porządku prawnym, a przede wszystkim próba odpowiedzi na pytanie, jak do obowiązku zgłaszania nieprawidłowości powinien podchodzić radca prawny w swojej codziennej praktyce zawodowej, mając na uwadze obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej. Należy wskazać, że istota zawodu radcy prawnego jako zawodu zaufania publicznego wiąże się z obowiązkiem zachowania tajemnicy radcowskiej. Jest ona jednym z najważniejszych obowiązków zawodowych radcy prawnego i zasad etyki tego zawodu. Kodeks Etyki Radcy Prawnego2 (dalej: KERP) wyraźnie stanowi, że dochowanie tajemnicy zawodowej jest prawem i obowiązkiem radcy prawnego. Autorki stoją na stanowisku, że ustawa o ochronie sygnalistów powinna wskazywać wszystkie podmioty zobowiązane do zachowania tajemnicy zawodowej, nie wartościując ich rodzajowo, w tym także tajemnicy radcowskiej, bądź określić numerus clausus zawodów, w stosunku do którego przepisy dyrektywy nie będą miały zastosowania i które nie będą uprawnione do zgłoszenia nieprawidłowości i skorzystania z ochrony, jaką dają im środki przewidziane w ustawie o ochronie sygnalistów.

Bibliografia/References

Arszułowicz, M. (2007). Whistleblowing, czyli ujawnianie w dobrej wierze, Prakseologia, (147), 91–113.

Banisar, D. (2011). Whistleblowing: International Standards and Developments. W: E. Irma (Red.), Corruption and transparency: debating the frontiers between state, market and society. World Bank – Institute For Social Research, Unam, Washington, D.C.

Jabłoński, M., Węgrzyn, J. (2017). Ochrona tajemnic osób wykonujących prawnicze zawody zaufania publicznego. Wrocławskie Wydawnictwo Naukowe ALTA 2.

Jagura, B., Zdziarstek J. (2020). Odpowiedź na występowanie naruszeń compliance, wewnętrzne postępowania wyjaśniające i whistleblowing. W: B. Makowicz, B. Jagura (Red.), Systemy zarządzania zgodnością compliance w praktyce (s. 193–234). Wolters Kluwer.

Kobroń-Gąsiorowska, Ł. (2021, 15 marca). Censorship and whistleblowing in a workplace: selected issues. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica, (97), 131–142. https://doi.org/10.18778/0208-6069.97.07

Kobroń, Ł. (2013, 22 marca). Whistleblower – strażnik wartości czy donosiciel?. Palestra, (11–12), 296–301. https://palestra.pl/pl/ czasopismo/wydanie/11-12-2013/artykul/whistleblower-straznik-wartosci-czy-donosiciel

Kobroń - Gąsiorowska, Ł. (2022), Modele ochrony whistleblowera (sygnalisty). C.H.Beck.

Lewicka-Strzałecka, A. (2012, 17 kwietnia). Whistleblowing w Polsce – działanie w dobrej wierze czy donosicielstwo? W: Centralne Biuro Antykorupcyjne. Mapa korupcji. Stan przestępczości korupcyjnej w Polsce w 2011 r. (s. 21–26). Centrum Szkolenia Policji. https://cba.gov.pl/ftp/publikacje/Mapa_Korupcji_2011.pdf.

Maciejewski, M. (2013). Whistleblowing. Instytucja i jej rola w kształtowaniu odpowiedzialności w administracji. W: Z. Duniewska, M. Stahl (Red.). Odpowiedzialność administracji i w administracji (s. 341–358). Wolters Kluwer.

Makowicz, B. (2020). Wprowadzenie do zarządzania zgodnością. W: B. Makowicz, B. Jagura (Red.). Systemy zarządzania zgodnością compliance w praktyce (s. 25–68). Wolters Kluwer.

Makowicz, B. (2011). Compliance w przedsiębiorstwie. LEX.

Murszewski, J. (2021). Czy zgłaszanie nieprawidłowości będzie nowym obowiązkiem pracowniczym? W: B. Baran, M. Ożóg (Red.). Ochrona sygnalistów. Regulacje dotyczące osób zgłaszających nieprawidłowości (s. 91–102). Wolters Kluwer.

Piskorz-Szpytka, A., Szpytka, P. (2019). Whistleblowing jako element systemu compliance. W: P. Eleryk, A. Piskorz-Szpytka, P. Szpytka (Red.). Compliance w podmiotach nadzorowanych rynku finansowego. Aspekty praktyczne (s. 179–191). Wolters Kluwer.

Punda, P., Talik, P. (2021). Tajemnica radcowska w kontekście whistleblowingu. Radca Prawny w Administracji, 4(33), 20.

Rusinek, M. (2007). Tajemnica zawodowa i jej ochrona w polskim procesie karnym. Oficyna.

Szwejkowska M. (2020, 12 kwietnia). Tajemnica adwokata i radcy prawnego jako szczególny rodzaj tajemnicy zawodowej w postępowaniu karnym. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego. Seria Prawnicza. Prawo 29, (111), 405–420. https://doi.org/10.15584/znurprawo.2020.29.28

Wojciechowska-Nowak, A. (2008). Jak zdemaskować szwindel? Czyli krótki przewodnik po whistleblowingu (s. 62). Fundacja im. Stefana Batorego.

Wujczyk, M. (2014). Podstawy whistleblowingu w polskim prawie pracy. Przegląd Sądowy, (6), 114.

Ziółkowska, K. (2021). Whistleblowing jako przejaw dbałości o dobro zakładu pracy. W: B. Baran, M. Ożóg (Red.). Ochrona sygnalistów. Regulacje dotyczące osób zgłaszających nieprawidłowości (s. 79–90). Wolters Kluwer.