Zakres przedmiotowy sygnalizowania w Polsce – propozycje zmian

Polska ustawa o ochronie sygnalistów ogranicza przedmiotowy zakres sygnalizowania do naruszeń prawa mieszczących się w zamkniętym katalogu dziedzin w niej zawartym. Takie rozwiązanie skutkuje nieobjęciem ochroną, na zasadach określonych w tej ustawie, osób zgłaszających inne naruszenia prawa, których wykrycie i zwalczanie leży w interesie publicznym, takie jak w szczególności przestępstwa czy wykroczenia niemieszczące się we wspomnianym katalogu, naruszenia praw człowieka w przedsiębiorstwach, czy działania lub zaniechania stwarzające za grożenie dla życia, zdrowia lub bezpieczeństwa ludzi. Artykuł przedstawia propozycje zmian, które mają na celu usunięcie tej asymetrii w zakresie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa.

Bibliografia/References

Baran-Wesołowska, B. (Red.) (2025). Ochrona sygnalistów. Komentarz. Wolters Kluwer.

Bargain, G. (2021). Shortcomings in the Workplace Whistleblower Protection in France: What to Expect from the Transposition of Directive 2019/1937? W: D. Skupień (Red.) Towards a Better Protection of Workplace Whistleblowers in the Visegrad Countries, France and Slovenia. WUŁ PWN.

Bolesta, Ł. (2020). In Search of a Model for the Legal Protection of a Whistleblower in the Workplace in Poland. Peter Lang.

Borek, A. (2024). Ochrona zwierząt ważniejsza niż pracowników? Kontrowersje wokół ustawy o sygnalistach, Gazeta Prawna 12 czerwca 2024.

Doherty, M., Ryan, D. (2016). Whistleblowing: National Report for Ireland. W: G. Thüsing, G. Forst, Whistleblowing – A Comparative Study. Springer.

European Agency for Fundamental Rights – FRA (2019). Business-related human rights abuse reported in the EU and available remedies, https://fra.europa.eu/sites/default/files/fra_uploads/fra-2019-business-and-human-rights-focus_en.pdf

European Trade Union Confederation – ETUC (2018). ETUC position on the EU Commission Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council on the protection of persons reporting on breaches of Union law – Whistleblowing. https://www.etuc.org/ en/document/etuc-position-eu-commission-proposal-directive-european-parliament-and-council-protection

Górski, M. (2021). Interactions between the Interpretation of Article 10 ECHR and the EU Directive on the Protection of Whistleblowers W: D. Skupień (Red.), Towards a Better Protection of Workplace Whistleblowers in the Visegrad Countries, France and Slovenia. WUŁ-PWN.

Greguš, J., Adamička, M. (2022). Budúcnost’ whistleblowingu v pracovnoprávnych vzœahoch na Slovensku W: J. Pichrt, J. Morávek, Whistleblowing – závěry a perspektivy. Wolters Kluwer.

Hajn, Z. (2023). Ochrona interesu publicznego i ochrona sygnalistów w dyrektywie 2019/1937, Europejski Przegląd Sądowy (9).

Kierans, L. (2024). Whistleblowing Litigation and Legislation in Ireland: Are There Lessons to be Learned? Industrial Law Journal, 53 (2). DOI:10.1093/indlaw/dwad009

Kłosowski, P. (2021). Status osób ujawniających nieprawidłowości w Republice Słowackiej z perspektywy przepisów nowej ustawy z 1.03.2019 r. W: B. Baran, M. Ożóg (Red.), Ochrona sygnalistów. Regulacje dotyczące osób zgłaszających nieprawidłowości. Wolters Kluwer.

Komisja Europejska (2018). Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, Wzmocnienie ochrony sygnalistów na szczeblu UE, COM(2018) 214 final.

Komisja Europejska (2024). Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady z wdrażania i stosowania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii, 3.7.2024, COM (2024) 269 final.

Konfederacja Lewiatan (2024). Sygnalista nie zgłosi naruszeń z zakresu prawa pracy, 14 czerwca 2024, https://lewiatan.org/sygnalista-nie-zglosi naruszen-z-zakresu-prawa-pracy/

Kun, A. (2021). Whistleblowing in Hungary. W: D. Skupień, Towards a Better Protection of Workplace Whistleblowers in the Visegrad Countries, France and Slovenia. WUŁ-PWN.

Łaga, M. (2017). Unormowania dotyczące sygnalizacji – wzmacnianie demokracji w miejscu pracy. W: Z. Hajn, M. Kurzynoga, Demokracja w zakładzie pracy. Zagadnienia prawne. Wolters Kluwer.

Nuliček, M., Cervanová, A., Nonnemann, F., Králová, M. (2023). Zákon o ochraně oznamovatelů – Praktický Komentář. Wolters Kluwer. Omtzigt, P. (2009). 'Explanatory Memorandum, The Protection of "whistle-blowers"' (Council of Europe, Parliamentary Assembly, Committee on Legal Affairs and Human Rights), https://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/Xref-XML2HTML-en.asp?fileid=12302

Pietruszka, A. (2020). Ochrona sygnalistów (whistleblowers) w kontekście wolności wypowiedzi, Ruch Ekonomiczny, Prawniczy i Socjologiczny (1).

Przykaza, M. (2023). Raport z badania na temat wiedzy, opinii i oczekiwań w zakresie polskich unormowań prawnych dotyczących ochrony tzw. sygnalistów. W: D. Dörre-Kolasa, P. Galec, M. Warchał, Zgłaszanie naruszeń prawa w organizacjach jako realizacja celów dyrektywy o ochronie sygnalistów. Raport z badań, dobre praktyki, rekomendacje dla działań na poziomie krajowym. Friedrich Ebert Stiftung. Republika Slovenija, Ministrstvo za Pravosodje (2022). Predlog Zakona o zašèiti prijaviteljev (EVA-2021-2030-0052).

Rommel, A. (2021). Ochrona sygnalistów we francuskim systemie prawnym. W: B. Baran, M. Ożóg, Ochrona sygnalistów. Regulacje dotyczące osób zgłaszających nieprawidłowości. Wolters Kluwer.

Rutkowska, E., Tokarczyk, D. (2024). Ochrona sygnalistów. Komentarz. Wolters Kluwer.

Roșioru, F. (2025). Interaction between the Whistleblowing Directive and the ECHR: The Case of Romania, The International Journal of Comparative Labour Law and Industrial Relations, 41(1).

Senčur-Peček, D. (2021). How to Improve the Protection of Employees-Whistleblowers in Slovenia by Implementing the EU Whistleblower Protection Directive. W: D. Skupień (Red.), Towards a Better Protection of Workplace Whistleblowers in the Visegrad Countries, France and Slovenia. WUŁ-PWN.

Skupień, D. (2021). Workplace Whistleblower Protection in Poland: Current Situation and Perspectives. W: D. Skupień (Red.), Towards a Better Protection of Workplace Whistleblowers in the Visegrad Countries, France and Slovenia. WUŁ-PWN.

Skupień, D. (2016). Whistleblowing in Poland According to Legislation and Case-Law. W: G. Thüsing, G. Forst (Red.), Whistleblowing – A Comparative Study, Springer.

Świątkowski, A. M. (2015). Sygnalizacja (whistleblowing) a prawo pracy, Przegląd Sądowy (5).

Szewczyk, H. (2020). Whistleblowing. Zgłaszanie nieprawidłowości w stosunkach zatrudnienia. Scholar.

Transparency International (2019). Building on the EU Directive for whistleblower protection, Analysis and Recommendations, Position Paper (1).

Varga, P., Zoričaková, V. (2021). Slovak Whistleblowing Law after Revision – a Step Forward? W: D. Skupień (Red.), Towards a Better Protection of Workplace Whistleblowers in the Visegrad Countries, France and Slovenia. WUŁ-PWN.

Vlachová, B., Dìdina, M., Flanderková Šlejharová, M., Šveřepová, K. (2023). Zákon o ochraně oznamovatelů. Komentář. C.H. Beck.

Wojciechowska-Nowak, A. (2012a). Ochrona sygnalistów w Polsce. Stan obecny i rekomendacje zmian. Instytut Spraw Publicznych.

Wojciechowska-Nowak, A. (2012b). Założenia do ustawy o ochronie osób sygnalizujących nieprawidłowości w środowisku zawodowym. Jak polski ustawodawca może czerpać z doświadczeń państw obcych? Fundacja im. Stefana Batorego.

Wujczyk, M. (2014). Podstawy whistleblowingu w polskim prawie pracy, Przegląd Sądowy (6).

Zieliński, M., J. (2022). Ochrona sygnalistów w polskim systemie prawnym w perspektywie implementacji dyrektywy 2019/1937 Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii – problemy węzłowe, Praca i Zabezpieczenie Społeczne (6). DOI 10.33226/0032-6186.2022.6.1